Khởi tố vụ hơn 1 tấn ngà voi: Người mua sản phẩm từ động vật quý hiếm có thể bị xử lý ra sao?

Phát hiện 1,193 tấn ngà voi trong container gỗ

Ngày 12-8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai cho biết đã khởi tố vụ án “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”, liên quan vụ phát hiện hơn 1 tấn ngà voi cùng nhiều mẫu xương động vật quý hiếm tại cảng Quy Nhơn.

Lực lượng chức năng phát hiện hơn 1 tấn ngà voi cùng nhiều mẫu xương động vật quý hiếm trong 2 container tại cảng Quy Nhơn. Ảnh: Công Cường

Trước đó, từ ngày 6 đến 8-8, các lực lượng chức năng đã phối hợp kiểm tra lô hàng gồm 3 container gỗ có nguồn gốc từ Cộng hòa Dân chủ Congo, đang tập kết tại cảng Quy Nhơn chờ làm thủ tục thông quan. Các container do Công ty CP thương mại và dịch thuật Thành Công đứng tên nhập khẩu.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện bên trong 12 lóng/thanh gỗ thuộc 2 container có chứa các mẫu xương động vật với tổng khối lượng 79,3 kg; 221 vật thể dạng khúc (kết quả giám định là ngà voi thuộc họ Elephantidae) có tổng khối lượng 1,193 tấn.

Ngà voi được cất giấu tinh vi trong các hộp gỗ khoét rỗng, phủ sáp rồi gia cố lại nhằm qua mặt lực lượng chức năng. Đây là vụ có số lượng ngà voi đặc biệt lớn được phát hiện tại miền Trung trong những năm gần đây và là vụ lớn đầu tiên được phát hiện tại cảng Quy Nhơn.

Vụ việc đang được các cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Người mua ngà voi có thể bị xử lý hình sự

Từ vụ án trên, vấn đề người tiêu dùng cần lưu ý là việc mua các sản phẩm được quảng cáo làm từ ngà voi hoặc động vật nguy cấp, quý, hiếm có thể kéo theo rủi ro pháp lý.

Người tiêu dùng cần thận trọng với “ngà thật”, “đồ phong thủy” rao bán trên mạng. Ảnh minh họa: AI

Tại Điều 244 Bộ luật Hình sự, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 86/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1-7-2025, quy định trách nhiệm hình sự đối với các hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của một số loài động vật thuộc diện được bảo vệ.

Đáng chú ý, đối với ngà voi, hành vi tàng trữ, vận chuyển hoặc buôn bán trái phép từ 2 kg đến dưới 20 kg thuộc khung cơ bản của Điều 244, có thể bị phạt tiền từ 1-4 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1-5 năm.

Ngà voi có khối lượng từ 20 kg đến dưới 90 kg thì bị phạt tù từ 5-10 năm; ngà voi có khối lượng 90 kg trở lên thì bị phạt tù từ 10-15 năm.

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền đến 400 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1-5 năm.

Như vậy, cần phân biệt giữa hành vi “mua” theo cách gọi thông thường và các hành vi được Bộ luật Hình sự quy định. Người mua 1 sản phẩm từ ngà voi không mặc nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ vì thực hiện giao dịch mua.

Tuy nhiên, sau khi mua, nếu có hành vi tàng trữ, vận chuyển hoặc buôn bán trái phép ngà voi, sản phẩm của động vật thuộc diện được pháp luật bảo vệ và thỏa mãn các dấu hiệu cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự.

Ngoài khối lượng tang vật, việc xác định trách nhiệm pháp lý còn căn cứ vào loại động vật, sản phẩm, nguồn gốc, hành vi cụ thể và các tình tiết của từng vụ việc.

Thận trọng với “ngà thật”, “đồ phong thủy” rao bán trên mạng

Ngà voi có thể được chế tác thành vòng tay, chuỗi hạt, mặt dây chuyền, tượng, đồ mỹ nghệ hoặc các vật phẩm được quảng cáo mang ý nghĩa phong thủy.

Khi được bày bán dưới dạng sản phẩm hoàn chỉnh, người tiêu dùng có thể xem đây như 1 món đồ trang sức hay trang trí thông thường mà bỏ qua nguồn gốc của nguyên liệu.

Trong khi đó, vụ việc tại cảng Quy Nhơn cho thấy, quy mô của hoạt động vận chuyển trái phép có thể rất lớn. Chỉ trong lô hàng vừa bị phát hiện, cơ quan chức năng đã thu giữ tới 1,193 tấn ngà voi được đưa từ châu Phi về Việt Nam và cất giấu tinh vi trong các kiện gỗ.

Do đó, người tiêu dùng cần đặc biệt thận trọng trước những sản phẩm được rao bán là “ngà voi thật”, “hàng xách tay”, “đồ phong thủy”, “đồ cổ” hoặc sản phẩm có nguồn gốc từ động vật hoang dã nhưng không chứng minh được tính hợp pháp.

Việc không mua, không sử dụng và không tiếp tay quảng bá, buôn bán sản phẩm động vật hoang dã có nguồn gốc bất hợp pháp vừa giúp người tiêu dùng tránh nguy cơ vi phạm pháp luật, vừa góp phần làm giảm nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm được tạo ra từ động vật nguy cấp, quý, hiếm.

Vụ hơn 1 tấn ngà voi tại cảng Quy Nhơn cũng cho thấy bảo vệ động vật hoang dã không chỉ là việc phát hiện hàng cấm ở cửa khẩu, cảng biển. Lựa chọn của người tiêu dùng ở cuối chuỗi cung ứng cũng góp phần quyết định liệu thị trường bất hợp pháp này còn “đất sống” hay không.