Không biết rõ danh tính người bị tố giác, có thể tố giác tội phạm không?

Luật sư Trương Đức Trung

* Luật sư Trương Đức Trung - Trưởng chi nhánh Quảng Nam - Văn phòng Luật sư Phong & Partners, trả lời:

Trong thực tế, nhiều hành vi có dấu hiệu tội phạm xảy ra mà người phát hiện sự việc không rõ người thực hiện là ai. Họ có thể thuật lại diễn biến, cung cấp đặc điểm nhận dạng, số điện thoại, tài khoản đã liên hệ hoặc những tài liệu liên quan nhưng không thể xác định được chính xác họ tên, số căn cước công dân hay địa chỉ của người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm. Việc chưa biết rõ danh tính người bị tố giác không làm mất quyền tố giác của cá nhân và cũng không phải là căn cứ để cơ quan có trách nhiệm từ chối tiếp nhận tố giác.

Thứ nhất, cá nhân có quyền tố giác hành vi có dấu hiệu tội phạm

Khoản 1 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định: “1. Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền”. Theo đó, chủ thể của tố giác tội phạm là cá nhân (có thể là người trực tiếp bị ảnh hưởng, người chứng kiến hoặc người phát hiện sự việc) phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm xảy ra. Như vậy, người tố giác cần phản ánh hành vi, sự việc có dấu hiệu tội phạm; pháp luật không yêu cầu người tố giác phải tự xác định đầy đủ họ tên, địa chỉ hoặc lai lịch của người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm thì mới được tố giác.

Trong trường hợp này, chị H. có thể trình báo việc mình đã chuyển 8 triệu đồng để mua xe nhưng không được giao xe và sau đó không thể liên lạc với người bán. Chị nên cung cấp những thông tin hiện có về tài khoản facebook, số điện thoại và tài khoản ngân hàng nhận tiền và toàn bộ tin nhắn trao đổi giữa chị và người bán. Việc xác định ai thực sự sử dụng các tài khoản này, ai nhận và sử dụng khoản tiền là nội dung cơ quan có thẩm quyền cần kiểm tra, xác minh sau khi tiếp nhận đầy đủ tố giác của chị.

Khoản 1 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định: “1. Mọi tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận không được từ chối tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.”. Do đó, việc chị H. chưa biết danh tính thật của người bán không phải là lý do để từ chối tố giác. Việc tiếp nhận tố giác là bước đầu để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh sự việc.

Thứ hai, người tố giác cần cung cấp đầy đủ những thông tin và tài liệu hiện có để phục vụ việc xác minh.

Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, người dân có thể trực tiếp trình báo hoặc gửi đơn tố giác kèm theo các tài liệu liên quan đến Cơ quan điều tra hoặc Công an cấp xã để được tiếp nhận, xử lý theo thẩm quyền. Trường hợp trực tiếp trình báo, cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm lập biên bản ghi nhận nội dung tố giác và ghi vào sổ tiếp nhận. Nếu tố giác không thuộc thẩm quyền giải quyết, cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm chuyển tố giác cùng các tài liệu liên quan đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền theo Điều 146 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Mặc dù pháp luật không yêu cầu người tố giác phải cung cấp chính xác danh tính người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm nhưng người tố giác vẫn cần cung cấp đầy đủ những thông tin mình biết để cơ quan có thẩm quyền có cơ sở kiểm tra, xác minh. Nội dung trình báo cần thể hiện rõ thời gian, địa điểm, diễn biến sự việc, hành vi có dấu hiệu tội phạm, thiệt hại xảy ra và những thông tin có thể giúp xác định người liên quan, như đặc điểm nhận dạng, thông tin liên hệ hoặc người chứng kiến cùng các tài liệu như tin nhắn, hình ảnh, video và chứng từ giao dịch.

Trong trường hợp của chị H., nội dung tố giác cần làm rõ quá trình liên hệ mua xe, yêu cầu chuyển trước 08 triệu đồng, cam kết giao xe của người bán và việc chặn liên lạc sau khi nhận tiền. Kèm theo đó, chị nên cung cấp bài đăng bán xe, nội dung tin nhắn, đường dẫn tài khoản Facebook, số điện thoại, thông tin tài khoản ngân hàng nhận tiền và chứng từ chuyển tiền. Đối với việc tên chủ tài khoản ngân hàng khác với tên tài khoản Facebook, chị cần nêu rõ người bán đã cung cấp tài khoản này như thế nào, có giải thích về sự khác biệt đó hay không và gửi kèm nội dung trao đổi tương ứng. Những thông tin này giúp cơ quan có thẩm quyền xác minh mối liên hệ giữa người đăng bán xe, người trao đổi với chị và người nhận tiền.

Việc tố giác cần được trình bày một cách trung thực, tránh thêm bớt tình tiết hoặc quy kết một cá nhân phạm tội khi chưa có căn cứ. Pháp luật cho phép mọi cá nhân có quyền tố giác hành vi có dấu hiệu tội phạm; tuy nhiên, việc tố giác phải bảo đảm tính trung thực, khách quan của thông tin được cung cấp. Trường hợp cố ý tố giác, báo tin về tội phạm sai sự thật thì tùy tính chất, mức độ vi phạm mà người tố giác bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 5 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Thứ ba, tố giác phải được kiểm tra, xác minh trong thời hạn luật định

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự, trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra, xác minh và ra một trong các quyết định: khởi tố vụ án hình sự, không khởi tố vụ án hình sự hoặc tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác theo quy định.

Đối với vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm, thời hạn giải quyết có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng kể từ ngày nhận được tố giác. Nếu chưa thể kết thúc việc kiểm tra, xác minh trong thời hạn này, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có thể gia hạn một lần, không quá 02 tháng.

Điều 56 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định người tố giác có quyền được thông báo kết quả giải quyết tố giác. Đồng thời, theo Điều 17 Thông tư số 28/2020/TT-BCA, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải thông báo bằng văn bản cho người tố giác về kết quả giải quyết tố giác trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày kết thúc việc giải quyết. Trường hợp ra quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, cơ quan có trách nhiệm gửi quyết định này cho người tố giác trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định.

Theo đó, sau khi trình báo, chị H. nên lưu lại thông tin về thời gian, nơi tiếp nhận và các tài liệu đã giao nộp để thuận tiện theo dõi, bổ sung khi được yêu cầu. Trường hợp đã quá thời hạn giải quyết tố giác mà chị H. chưa nhận được kết quả giải quyết, chị có thể gửi văn bản đề nghị cơ quan đang thụ lý thông báo tình trạng giải quyết tố giác.

Chị H. cần lưu ý rằng, việc tố giác hoặc tiếp nhận tố giác không đồng nghĩa với việc người bị tố giác đã phạm tội. Cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra, xác minh để xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm và tiến hành khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can đề điều tra, truy tố theo quy định pháp luật.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật sư dựa trên những thông tin chị H. cung cấp. Để có cơ sở đánh giá cụ thể vụ việc, chị cần liên hệ với Luật sư và cung cấp đầy đủ các thông tin, tài liệu liên quan. Trên cơ sở đó, Luật sư sẽ tư vấn, hỗ trợ chị thực hiện tố giác và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Chuyên mục này có sự hợp tác về chuyên môn của Văn phòng Luật sư Phong & Partners. Đường dây nóng hỗ trợ tư vấn: 0236.3822678 - 0905.102425; website: phong-partners.com