Không chỉ 'vào được', doanh nghiệp Việt phải 'giữ được' thị trường Hoa Kỳ

Nhiều yêu cầu mới đang đặt doanh nghiệp trước áp lực tuân thủ chưa từng có.

Nỗ lực gỡ rào cho hàng hóa xuất khẩu Hoa Kỳ

Mới đây, trong khuôn khổ các hoạt động bên lề Hội chợ Thủy sản Bắc Mỹ đang diễn ra, Cơ quan đại diện và Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ đã phối hợp với Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) tổ chức buổi làm việc với Viện Thủy sản Quốc gia Hoa Kỳ (NFI) để trao đổi về các vấn đề liên quan đến quy định của Hoa Kỳ đối với thủy sản nhập khẩu, đặc biệt là việc thực thi Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA).

Cơ quan đại diện và Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ phối hợp VASEP làm việc với NFI nhằm tháo gỡ vướng mắc cho xuất khẩu thủy sản.

Tại buổi làm việc, phía Việt Nam đã trao đổi với NFI về tiến trình triển khai các yêu cầu của Hoa Kỳ theo MMPA, trong đó trọng tâm là quá trình rà soát kết quả so sánh tương đương (comparability finding) đối với một số nghề khai thác thủy sản của Việt Nam. Phía Việt Nam cho biết hiện còn một số nghề khai thác đang trong quá trình đánh giá và cần tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, dữ liệu để đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật của Hoa Kỳ.

Liên quan 2 vụ việc điều tra theo Mục 301 về lao động cưỡng bức và sản xuất dư thừa công suất có hệ thống, Thương vụ Việt Nam đã khuyến khích NFI phối hợp với các doanh nghiệp thành viên, tham gia đóng góp ý kiến ủng hộ Việt Nam trong giai đoạn Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ tiếp nhận ý kiến công khai trên hệ thống cổng điện tử.

Đây là một trong những nỗ lực điển hình của cơ quan Chính phủ và hiệp hội ngành hàng nhằm tháo gỡ vướng mắc cho hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ.

Theo VASEP, tháng 2/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ chỉ đạt khoảng 80,8 triệu USD, giảm mạnh 25,7% so với cùng kỳ; lũy kế 2 tháng đầu năm đạt 209,3 triệu USD, giảm 3%. Tôm - mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất, đạt 60 triệu USD, giảm mạnh 22% do tác động của thuế chống bán phá giá. Cá ngừ đạt hơn 42 triệu USD, giảm 15,1% do ảnh hưởng của quy định MMPA. Cá tra đạt khoảng 37,9 triệu USD, giảm 5,3%.

Không riêng thủy sản, Hoa Kỳ là thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu của Việt Nam nhờ có quy mô lớn, sức mua cao và khả năng hấp thụ hàng hóa rất mạnh. Năm 2025, trao đổi thương mại hàng hóa Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp tục tăng trưởng. Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ trong năm 2025 đạt 153,2 tỷ USD.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại - Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường mục tiêu hàng đầu đối với nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nhưng cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu thị trường ngày càng cao.

Xu hướng tiêu dùng hiện nay tại Hoa Kỳ tập trung vào sản phẩm tốt cho sức khỏe, giàu dinh dưỡng, tiện lợi, chế biến sâu, đồng thời đòi hỏi cao hơn về tính bền vững, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng.

Đơn cử, trong ngành thủy hải sản, Việt Nam là nhà cung cấp quan trọng tại thị trường này, đặc biệt với sản phẩm tôm và một số mặt hàng chế biến. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh của thủy hải sản Việt Nam với Canada, Chile, Ấn Độ, Ecuador, Indonesia và các nước khác vẫn rất mạnh.

Trong khi đó, môi trường chính sách tại Hoa Kỳ đang trở nên phức tạp hơn, tạo thêm sức ép đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Ngoài yếu tố thuế quan, Hoa Kỳ đang đồng thời tăng cường sử dụng nhiều công cụ quản lý và thực thi thị trường khác nhau. Chỉ riêng lĩnh vực thủy sản, một loạt các biện pháp liên quan đến IUU, lao động cưỡng bức, truy xuất nguồn gốc, giám sát hải sản nhập khẩu và triển khai MMPA có thể tác động trực tiếp tới khả năng tiếp cận thị trường của một số nhóm hàng khai thác của Việt Nam.

Chưa kể, với các lĩnh vực khác như dệt may, da giày và hàng tiêu dùng, Hoa Kỳ cũng tiếp tục siết yêu cầu về chất liệu, hóa chất, độ cháy, an toàn người tiêu dùng, xuất xứ và truy xuất nguồn gốc.

“Đáng lưu ý, Hoa Kỳ đang tiếp tục đẩy mạnh thực thi Đạo luật chống lao động cưỡng bức UFLPA. Dù số vụ việc liên quan đến hàng hóa Việt Nam có xu hướng giảm dần, yêu cầu rà soát nhà cung cấp, kiểm tra đầu vào, chuẩn hóa chứng từ và chuẩn bị bộ hồ sơ phản hồi vẫn là yêu cầu mang tính bắt buộc đối với doanh nghiệp muốn duy trì đơn hàng ổn định tại thị trường Hoa Kỳ”, ông Hưng lưu ý.

Ngoài ra, nguy cơ điều tra phòng vệ thương mại vẫn hiện hữu, đặc biệt đối với một số mặt hàng có kim ngạch lớn, tăng trưởng nhanh hoặc có dấu hiệu bị phía Hoa Kỳ chú ý.

Lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh mới

Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ nhấn mạnh, khó khăn của doanh nghiệp hiện nay không chỉ là khó khăn về giá cả hay tiếp cận thị trường, mà là khó khăn về năng lực tuân thủ và quản trị rủi ro. Theo ông, vấn đề hiện nay không còn chỉ là “vào được thị trường”, mà là “duy trì được thị trường”, “giữ được khách hàng” và “mở rộng được thị phần” trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt và tiêu chuẩn ngày càng cao.

Trong bối cảnh hiện nay, các hiệp hội ngành hàng, địa phương và doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kế hoạch xúc tiến thương mại bám sát diễn biến chính sách của Hoa Kỳ và chuẩn bị phương án ứng phó từ sớm, đặc biệt là về thuế quan, hải quan, truy xuất nguồn gốc, UFLPA, tiêu chuẩn môi trường, an toàn sản phẩm và yêu cầu bền vững.

Doanh nghiệp cũng cần tăng cường đầu tư cho hệ thống quản trị nội bộ, quản lý chuỗi cung ứng, dữ liệu nguyên liệu, hồ sơ xuất xứ, tiêu chuẩn lao động, môi trường và bộ hồ sơ phản hồi khi bị yêu cầu kiểm tra. Đây là điều kiện để giữ được uy tín, giảm rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất tại thị trường Hoa Kỳ.

“Trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại Hoa Kỳ sẽ không chỉ nằm ở giá cả hay năng lực sản xuất, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng tuân thủ, khả năng minh bạch hóa chuỗi cung ứng, khả năng giao hàng ổn định và khả năng thích ứng với các biến động lớn của môi trường thương mại quốc tế”, Tham tán nhận định.

Đồng quan điểm, bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP cũng lưy ý, các doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động rà soát và nâng cao các biện pháp quản lý trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Một số vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý gồm, kiểm soát chặt chẽ dư lượng kháng sinh trong nguyên liệu, tuân thủ đầy đủ hệ thống HACCP theo yêu cầu của FDA, đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng và theo dõi các quy định mới liên quan đến khai thác bền vững và môi trường.

“Việc chủ động nâng cao năng lực tuân thủ không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro khi xuất khẩu vào Mỹ mà còn góp phần nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế”, chuyên gia chỉ ra.

Đỗ Kiều