Không chủ quan trước 'chu kỳ độc lực' mới của dịch tay chân miệng

Số ca mắc tay chân miệng tăng gấp 5 lần

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, cả nước ghi nhận gần 25.094 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng (4 ca tử vong) trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cao hơn 5 lần so với cùng kỳ năm 2025 (4.900 trường hợp bệnh). Riêng khu vực phía Nam ghi nhận 18.031 trường hợp (chiếm 71,9% số mắc cả nước).

Số trường hợp mắc bệnh tay chân miệng chủ yếu gặp ở nhóm trẻ từ 1-5 tuổi (chiếm 92,7%). Số bệnh nhi đến khám, điều trị tại các cơ sở khám, chữa bệnh, nhất là tại các bệnh viện nhi tuyến cuối ở phía Nam như Bệnh viện Nhi đồng 1, Nhi đồng 2, Nhi đồng thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh Nhiệt đới thành phố Hồ Chí Minh và các bệnh viện chuyên khoa nhi, chuyên khoa sản nhi các tỉnh tăng nhanh, trong đó có nhiều ca nặng. Đặc biệt, các kết quả xét nghiệm cho thấy sự lưu hành của chủng Enterovirus 71 (EV71) – tác nhân có độc lực cao, có khả năng gây biến chứng thần kinh nặng, diễn tiến nhanh, làm gia tăng nguy cơ tử vong.

Tại Hà Nội, bệnh tay chân miệng có xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm 2025. Trong 3 tháng đầu năm 2026, thành phố ghi nhận 1.320 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng, phân bố rải rác tại 126/126 phường, xã, đa số các trường hợp bệnh nhẹ, chưa ghi nhận trường hợp tử vong. So với cùng kỳ năm 2025 (582 mắc, 0 tử vong), số ca mắc tăng 2,3 lần. Toàn thành phố đã ghi nhận 24 ổ dịch trong đó có 3 ổ dịch tại cộng đồng và 21 ổ dịch tại các trường mầm non, mẫu giáo. Tổng số bệnh nhân trong ổ dịch là 99 bệnh nhân (chiếm 7,5% tổng số bệnh nhân).

Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm khám cho bệnh nhi. Ảnh: Sở Y tế Hà Nội

Theo các chuyên gia y tế, số trường hợp mắc bệnh tay chân miệng chủ yếu ở trẻ dưới 10 tuổi (chiếm 99,3%), trong đó hay gặp ở nhóm từ 1-5 tuổi, tuổi trẻ đi nhà trẻ và mẫu giáo (chiếm 92,7%). Bệnh tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm lây truyền qua đường tiêu hóa và gặp ở hầu hết tất cả các tỉnh, thành phố, thường ghi nhận số mắc gia tăng vào khoảng thời gian từ tháng 3-5 và tháng 9-10 hàng năm. Trẻ dễ bị nhiễm bệnh do liên quan đến thực hành vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường không đảm bảo.

Nguyên nhân khiến đợt dịch bệnh tay chân miệng trở nên đặc biệt nguy hiểm nằm ở sự chiếm ưu thế của chủng Enterovirus 71 (EV71). Đây là tác nhân thường liên quan đến các biến chứng nặng về thần kinh và tim mạch. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với các bác sĩ và phụ huynh hiện nay không chỉ là độc lực của virus mà còn là sự "ẩn mình" của các triệu chứng.

Một thực tế đáng lo ngại đang diễn ra tại các bệnh viện là sự xuất hiện của các ca bệnh không điển hình. Nhiều trẻ nhập viện trong tình trạng nguy kịch dù biểu hiện bên ngoài rất nhẹ, không có triệu chứng loét miệng hay nốt phỏng điển hình – vốn là dấu hiệu nhận biết phổ biến của tay chân miệng.

Điển hình, tại Khoa Hồi sức tích cực Nhi, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội) đã tiếp nhận và điều trị nhiều trường hợp bệnh nhi tay chân miệng diễn biến nặng, trong đó không ít ca khởi phát với biểu hiện không điển hình, dễ bị bỏ sót nếu gia đình chủ quan. Đơn vị đã điều trị thành công cho một bệnh nhi (17 tháng tuổi, ở Hà Nội) bị co giật, sốt cao 40°C, mắc tay chân miệng độ 2B nhóm 2 do chủng virus Enterovirus 71 (EV71). Đáng chú ý, trẻ nhập viện trong tình trạng sốt cao, co giật nhưng không có biểu hiện điển hình như loét miệng hay phát ban rõ rệt.

Tương tự, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm (Hà Nội) cũng đã tiếp nhận một bệnh nhi V.G.K (3 tuổi, Hà Nội) mắc tay chân miệng có biến chứng viêm cơ tim. Bác sĩ Lương Thanh Tiến, Phó Giám đốc, phụ trách Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm cho biết, ban đầu, bệnh nhi chỉ có biểu hiện điển hình như sốt nhẹ và phát ban ở tay, chân, miệng. Tuy nhiên, sau 1-2 ngày, trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt nhiều, quấy khóc kéo dài và tim đập nhanh. Qua khám lâm sàng, các bác sĩ phát hiện trẻ có dấu hiệu viêm cơ tim - một biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Nhờ phát hiện sớm và can thiệp đúng thời điểm, tình trạng của trẻ đã cải thiện tốt và được xuất viện an toàn. Qua trường hợp này, bác sĩ Lương Thanh Tiến cảnh báo, bệnh tay chân miệng không phải lúc nào cũng là bệnh lành tính như nhiều người vẫn nghĩ. Diễn tiến bệnh có thể nhanh và khó lường, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Tổng lực các giải pháp ngăn chặn dịch bùng phát

Dịch tay chân miệng năm 2026 đang bước vào chu kỳ cao điểm với độc lực mạnh. Tại Hà Nội, CDC thành phố đã phối hợp chặt chẽ với xã Thạch Thất và một số địa phương khác để giám sát trực tiếp tại các nhà trẻ mẫu giáo, đảm bảo 100% cơ sở thực hiện chiến dịch khử khuẩn trong tháng 3 và tháng 4. CDC Hà Nội đặt mục tiêu 100% các cơ sở giáo dục từ mầm non, mẫu giáo (bao gồm cả công lập và tư thục) đến bậc tiểu học phải hoàn thành tổng vệ sinh, khử khuẩn môi trường trước ngày 15-4-2026. Chiến dịch lần này không chỉ dừng lại ở các đợt ra quân đơn lẻ mà hướng tới việc thiết lập thói quen duy trì vệ sinh môi trường, khử khuẩn định kỳ hàng tuần tại tất cả các đơn vị giáo dục sau khi đợt cao điểm kết thúc.

Cán bộ y tế Trường Mầm non Kim Quan, xã Thạch Thất (Hà Nội) hướng dẫn trẻ rửa tay đúng cách. Ảnh: Mai Trang

Trước áp lực gia tăng ca bệnh, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế Hoàng Minh Đức nêu rõ, thông tin dịch tễ cần được "quay vòng" nhanh từ bệnh viện về CDC và trạm y tế cơ sở để triển khai ngay các biện pháp can thiệp, đặc biệt tại trường học, khu dân cư.

Cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch tay chân miệng trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết, sởi, não mô cầu có dấu hiệu gia tăng, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh: “Nguy cơ dịch chồng dịch trong thời gian tới rất rõ ràng. Do đó, các địa phương tuyệt đối không được chủ quan. Các địa phương chủ động rà soát nguồn lực, vật tư y tế, không để xảy ra tình trạng thiếu thuốc điều trị, đặc biệt là dịch truyền và Globulin miễn dịch - IVIG”.

Để kiểm soát hiệu quả nguồn lây, Bộ Y tế yêu cầu tiếp tục tăng cường giám sát, phát hiện sớm trường hợp mắc bệnh tay chân miệng, xử lý triệt để ổ dịch ngay từ đầu; mở rộng xét nghiệm, tập trung nhóm nguy cơ cao (giáo viên mầm non, người trông trẻ) để phát hiện sớm ổ dịch; thắt chặt cách ly. Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng yêu cầu đẩy mạnh hội chẩn từ xa giữa các tuyến, siết chặt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn ngay tại cơ sở y tế, chủ động thuốc men. Các địa phương phải thực hiện quyết liệt, đồng bộ các biện pháp để ngăn chặn dịch bùng phát diện rộng.

Thanh Bình