Không có Mỹ, Ukraine trụ được bao lâu?

Lính Ukraine và Đức trong đợt huấn luyện sử dụng hệ thống phòng không Patriot ở Đức năm 2022. (Ảnh: Getty)

Sau đó, ông Trump cử đặc phái viên tới Na Uy và Nga để thúc đẩy tiến trình hòa bình, nhưng Washington đến nay mới chỉ thuyết phục được hai bên nối lại đàm phán ba bên.

Trong khi đó, Kiev và Mátxcơva vẫn tiếp tục tấn công nhau.

Đây không phải lần đầu tiên xảy ra căng thẳng giữa Kiev và ông Trump. Ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ 2, ông đã đình chỉ viện trợ của Ukraine. Kể từ đó, châu Âu gánh phần lớn chi phí, trong khi Kiev tập trung phát triển ngành công nghiệp quốc phòng trong nước.

Vậy Ukraine phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ đến mức nào? Và liệu nước này có thể tiếp tục chiến đấu nếu không còn sự hỗ trợ đó?

Các chuyên gia cho rằng Mỹ có thể sử dụng 3 đòn bẩy: Kinh tế, quân sự và chính trị, để ép Ukraine nhượng bộ nhằm chấm dứt cuộc xung đột với Nga.

Hỗ trợ kinh tế

Chính quyền Tổng thống Trump đã ngừng các gói viện trợ mới cho Ukraine từ đầu năm 2025.

Tính đến thời điểm đó, Mỹ đã viện trợ ít nhất 131,5 tỷ USD cho Ukraine, theo dữ liệu của Viện Kinh tế Thế giới Kiel tại Đức. Con số này cho thấy Mỹ là nước tài trợ đơn lẻ lớn nhất kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt năm 2022.

Một số vũ khí do các nhà sản xuất Mỹ cung cấp - được đặt mua từ thời chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden, vẫn tiếp tục được chuyển tới Ukraine.

Theo dữ liệu của Viện Kiel, tổng viện trợ của các quốc gia và thể chế thuộc Liên minh châu Âu (EU) đã vượt Mỹ. Kể từ năm 2022, châu Âu cung cấp ít nhất 228,5 tỷ USD viện trợ.

Trong số các nước EU, Đức, Đan Mạch, Hà Lan và Thụy Điển là những quốc gia cung cấp viện trợ quân sự lớn nhất. Anh và Na Uy (không thuộc EU) cũng đóng góp một phần đáng kể trong tổng viện trợ quân sự.

Nhiều khoản viện trợ được thực hiện thông qua việc các đồng minh NATO mua vũ khí do Mỹ sản xuất rồi chuyển giao cho Ukraine.

Tuy nhiên, việc châu Âu chuyển vũ khí cho Ukraine vẫn cần sự phê chuẩn của Lầu Năm Góc – tạo thêm đòn bẩy cho chính quyền Tổng thống Trump gây sức ép.

Ngày 23/10, ông Zelensky đề cập đến tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ sản xuất.

“Việc chuyển giao tên lửa đánh chặn để bảo vệ chúng tôi trước tên lửa đạn đạo Nga vẫn bị trì hoãn. Chúng tôi đang chờ những tên lửa đánh chặn đã được thống nhất cung cấp từ trước, nhưng đến nay chúng vẫn chưa được chuyển tới”, ông nói.

Patriot là một trong số ít loại vũ khí phòng thủ có khả năng bắn hạ tên lửa đạn đạo. Ukraine hết loại tên lửa này từ tuần trước.

Vì các đơn đặt hàng vũ khí mang lại lợi ích lớn cho các hãng quốc phòng Mỹ, giới phân tích cho rằng khó có khả năng Mỹ ngăn chặn các thương vụ mua bán vũ khí trong thời gian dài.

Toà nhà ở Kiev bị tấn công bằng tên lửa ngày 13/10. (Ảnh: AP)

Thông tin tình báo và internet vệ tinh

Mặc dù hỗ trợ tài chính từ Mỹ đã sụt giảm mạnh, Ukraine vẫn phụ thuộc đáng kể vào thông tin tình báo và công nghệ của Mỹ.

Ukraine chưa có phương án thay thế cho những hệ thống đặc thù của Mỹ, chẳng hạn như tên lửa đánh chặn Patriot, phiên bản internet vệ tinh Starlink dành cho mục đích quân sự mang tên Starshield của tỷ phú Elon Musk, và công nghệ cảnh báo tên lửa tiên tiến.

Ông Max Bergmann - Giám đốc chương trình Nga tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, cho biết: “Đó là những năng lực mà châu Âu không có. Và họ không có chúng bởi vì trong suốt 30 năm qua, Mỹ nói với họ rằng không cần phát triển những năng lực đó… vì họ có thể dựa vào chúng tôi”.

“Chúng ta đang ở trong tình thế mà nước Mỹ đang chứng minh với tất cả mọi người ở châu Âu, rằng đơn giản là không thể dựa vào Mỹ”, ông Bergmann nói với CNN.

Ông cho rằng điều này có thể gây tổn thất nghiêm trọng cho Ukraine: “Điều đó có thể thực sự tàn phá Ukraine, theo nghĩa gây ra thiệt hại kinh tế rất lớn, khiến nhiều người thiệt mạng và di dời. Nhưng tôi nghi ngờ điều đó thực sự có thể bẻ gãy ý chí chiến đấu của Ukraine”.

Ông Trump và một số quan chức cấp cao trong chính quyền phủ nhận việc yêu cầu hạn chế cung cấp dịch vụ Starshield cho Ukraine, nhưng không đưa ra lời giải thích rõ ràng về những gì thực sự đã xảy ra. Đầu tuần này, ông Trump nói rằng mình không liên quan đến quyết định đó.

Tỷ phú Musk cũng phủ nhận việc tự ý hành động, nhưng viết trên mạng xã hội: “Mọi giới hạn về tốc độ hoặc mức độ sử dụng đều do quân đội Mỹ quyết định và cuối cùng là Tổng thống Mỹ”.

Theo các chuyên gia, trong ngắn hạn, bất kỳ sự gián đoạn hoặc hạn chế tiếp cận các hệ thống được Mỹ hỗ trợ đều có khả năng gây tổn thất rất lớn cho Ukraine.

Về dài hạn, nhiều khả năng các đồng minh châu Âu sẽ rót thêm tiền vào việc phát triển những hệ thống của riêng mình để hỗ trợ Ukraine.

Hệ quả địa - chính trị

Theo các nhà phân tích, sự rạn nứt giữa Mỹ và Ukraine còn kéo theo những hệ quả địa - chính trị rộng lớn hơn, thậm chí có thể mang lại lợi thế cho Nga.

Chính quyền Tổng thống Trump tiến hành một loạt động thái gây tranh cãi trong tháng này, bao gồm miễn áp dụng các lệnh trừng phạt mới với Nga trước khi chúng có hiệu lực và cho phép Nga xuất khẩu dầu diesel.

Tuy nhiên, Điện Kremlin đến nay vẫn không thay đổi những điều kiện mà họ đặt ra để chấm dứt cuộc xung đột.

Nhà nghiên cứu Natia Seskuria, công tác tại Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia (RUSI), cho rằng bước đi của Mỹ khiến Nga hy vọng rằng nếu họ tiếp tục chiến dịch quân sự, cuối cùng quyết tâm của châu Âu cũng sẽ phai nhạt.

“Tôi nghĩ người Nga lúc này hẳn đang cảm thấy khá hài lòng, khi tất cả những động thái gần đây của Mỹ gây sức ép lên châu Âu. Điều đó chỉ càng làm nổi bật thực tế rằng châu Âu và Mỹ không có cùng lập trường”, ông John Lough, người đứng đầu bộ phận quan hệ đối tác quốc tế tại Trung tâm Chiến lược Á-Âu Mới, nói.