Không đánh đổi di sản lấy tăng trưởng

Toàn cảnh phiên họp sáng 31/10. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Sáng 31/10, tiếp tục phiên họp toàn thể tại hội trường, Quốc hội thảo luận về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. 

Phát biểu tại hội trường Quốc hội, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế  cho rằng, Việt Nam có nhiều đô thị hình thành và phát triển trên nền tảng di sản văn hóa, lịch sử, kiến trúc và cảnh quan đặc sắc. Đây không chỉ là tài sản quý giá của dân tộc mà còn là nguồn lực nội sinh, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, các đô thị di sản đang đối mặt với bài toán cân bằng giữa hiện đại hóa, thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao đời sống người dân với yêu cầu bảo tồn tính nguyên gốc của di sản, bản sắc văn hóa và không gian sống cộng đồng.

Theo đại biểu, nếu phát triển thiếu kiểm soát, di sản có nguy cơ bị thương mại hóa, cảnh quan biến dạng, môi trường quá tải, người dân dần mất đi sinh kế truyền thống. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng bảo tồn mà thiếu cơ chế khai thác hợp lý và nguồn lực đầu tư, di sản cũng khó phát huy hết giá trị.

“Phát triển đô thị di sản không phải là lựa chọn giữa bảo tồn và phát triển, mà phải xác lập mô hình trong đó bảo tồn là nền tảng, di sản là nguồn lực, văn hóa là động lực, người dân là chủ thể và chất lượng sống là mục tiêu”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.

Đoàn ĐBQH thành phố Huế tham gia phiên họp sáng 31/10. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Tích hợp bảo tồn vào quy hoạch, quản trị đô thị

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, trước hết cần đổi mới tư duy quy hoạch và quản trị đô thị di sản. Trong đó, quy hoạch bảo tồn phải được tích hợp với quy hoạch đô thị, giao thông, hạ tầng, du lịch và môi trường; xác định rõ khu vực bảo vệ, vùng đệm, hành lang cảnh quan, giới hạn xây dựng và sức chịu tải của từng khu vực.

Các dự án có nguy cơ tác động đến di sản cần được đánh giá cả tác động trực tiếp lẫn tác động cộng dồn, có sự tham vấn của chuyên gia và cộng đồng. Việc phát triển hạ tầng phải bảo đảm đồng bộ nhưng không đánh đổi cảnh quan, cấu trúc di sản.

Nhóm giải pháp thứ hai là chuyển hóa giá trị di sản thành động lực tăng trưởng mới thông qua phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và du lịch chất lượng cao. Đại biểu đề xuất kết nối di sản với nghệ thuật, lễ hội, ẩm thực, làng nghề và các sản phẩm văn hóa đặc sắc; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý và phát huy giá trị di sản.

Đáng chú ý, cần chuyển từ tư duy tăng số lượng khách du lịch sang nâng cao chất lượng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng giá trị kinh tế và hiệu quả lan tỏa đến địa phương.

Về nguồn lực, đại biểu đề nghị ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, giao thông xanh, xử lý môi trường và các công trình thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, bảo đảm công khai, minh bạch và gắn phân bổ nguồn lực với kết quả bảo tồn cụ thể.

Đặc biệt, cần có chính sách hỗ trợ người dân duy tu nhà ở, bảo vệ nghề truyền thống, tạo sinh kế, để cộng đồng thực sự trở thành chủ thể gìn giữ và phát huy giá trị di sản, đồng thời được tham gia và thụ hưởng thành quả phát triển.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tham gia phát biểu ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Bổ sung nhiệm vụ phát triển đô thị di sản vào nghị quyết

Đề cập thực tiễn TP. Huế, đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương năm 2025 mở ra nhiều cơ hội phát triển mới, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu lớn hơn trong gìn giữ bản sắc của đô thị di sản.

Từ tổng kết Nghị quyết 38/2021/QH15, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chính sách phải bảo đảm tính khả thi, sử dụng hiệu quả nguồn lực, gắn quá trình thực thi với trách nhiệm và kết quả cụ thể. Đây cũng là kinh nghiệm có giá trị đối với các đô thị di sản trong cả nước.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào cuối mục 3.7 Điều 3 dự thảo Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 nội dung: “Phát triển đô thị di sản gắn bảo tồn với phát triển; tích hợp bảo tồn trong quy hoạch, quản lý đô thị; kiểm soát xây dựng, sức chịu tải. Gắn kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch với hạ tầng, bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số; bảo đảm cộng đồng tham gia, thụ hưởng, giữ gìn sinh kế; sử dụng hiệu quả nguồn lực bảo tồn, phát huy di sản”.

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ giao các bộ, ngành phối hợp với địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ này trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xác định rõ tiến độ, nguồn lực, trách nhiệm và tiêu chí đánh giá; bảo đảm phù hợp với đặc điểm từng địa phương, tránh hình thức, chồng chéo.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, phát triển đô thị di sản là trách nhiệm chung trong gìn giữ tài sản văn hóa quốc gia và trao truyền cho các thế hệ mai sau. Mỗi đô thị có bản sắc riêng, cần cách tiếp cận phù hợp, nhưng phải thống nhất nguyên tắc không đánh đổi di sản lấy tăng trưởng, bảo tồn phải gắn với đời sống và sinh kế người dân.

Đại biểu bày tỏ mong muốn Huế và các đô thị di sản trong cả nước trở thành hình mẫu phát triển hiện đại trên nền tảng văn hóa, để di sản không chỉ là ký ức quá khứ mà còn là nguồn lực hiện tại, động lực cho tương lai.