'Ngân hàng máu sống' trong những ca cấp cứu sinh tử

Trong những tình huống khẩn cấp, người hiến máu hiếm sẵn sàng thu xếp công việc, vượt quãng đường xa để kịp thời có mặt, trao đi những đơn vị máu quý. Sự chủ động và tinh thần sẻ chia ấy góp phần duy trì nguồn máu hiếm, tiếp thêm cơ hội sống cho người bệnh.

Sẵn sàng hiến khi bệnh nhân cần

Phạm Nguyệt Chi đã có 18 lần tham gia hiến máu cứu người bệnh. Ảnh: NVCC

Sáng 31-10, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương tổ chức Gặp mặt người hiến máu nhóm máu hiếm tiêu biểu năm 2026. Tham dự chương trình là 150 người hiến máu nhóm máu hiếm với tổng số lần hiến máu lên tới 2.400 lần, trung bình mỗi người đã hiến 16 lần. Riêng 10 tháng đầu năm 2026, các đại biểu đã hiến trên 420 đơn vị máu, trung bình mỗi người hiến 2,8 đơn vị.

Khác với người hiến máu thông thường, người mang nhóm máu hiếm được khuyến cáo không nhất thiết phải duy trì việc hiến máu thường xuyên. Điều quan trọng là chủ động giữ gìn sức khỏe để sẵn sàng hiến máu khi có bệnh nhân máu hiếm cần truyền máu khẩn cấp và được huy động

Đỗ Như Quỳnh (35 tuổi, ở Tây Tựu, Hà Nội) đã có 12 lần hiến máu sau khoảng 7 năm tham gia Câu lạc bộ Máu hiếm miền Bắc. Quỳnh phát hiện mình mang nhóm máu Rh(D) âm vào năm 2015, khi đi xét nghiệm theo gợi ý của bạn bè. Ban đầu, cô khá hoang mang vì chưa hiểu rõ về nhóm máu này. Sau khi tìm hiểu tại Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương và tham gia câu lạc bộ, Quỳnh dần hiểu hơn về đặc điểm cũng như ý nghĩa của việc hiến máu hiếm.

Khi có bệnh nhân cần truyền máu, thông tin huy động sẽ được chuyển đến các thành viên qua bệnh viện hoặc câu lạc bộ. Nhận được lời kêu gọi, Quỳnh chủ động sắp xếp công việc đến hiến máu. Do không biết khi nào có trường hợp cần máu khẩn cấp, cô luôn chú ý ăn uống, nghỉ ngơi để duy trì sức khỏe. “Tôi không biết khi nào sẽ có người cần máu cấp cứu, vì vậy luôn ý thức giữ gìn sức khỏe để sẵn sàng hiến máu khi cần", Quỳnh chia sẻ.

Điều khiến Quỳnh xúc động là tinh thần tương trợ của các thành viên câu lạc bộ. Có những người từ Quảng Ninh, Thanh Hóa vẫn vượt đường xa đến Hà Nội, kể cả ban đêm, khi nhận được thông tin có người cần hiến máu. Quỳnh cho biết, bản thân sẽ tiếp tục gắn bó với hoạt động này khi sức khỏe còn cho phép.

Với Đỗ Như Quỳnh mỗi lần hiến máu là mỗi lần sẻ chia đầy hạnh phúc. Ảnh: NVCC

Cũng mang nhóm máu hiếm, Phạm Nguyệt Chi (quê Sơn La) đã có khoảng 18 lần hiến máu kể từ năm 2019, khi còn là sinh viên năm thứ nhất. Đáng chú ý, phần lớn những lần hiến máu của cô là để đáp ứng các trường hợp cần cấp cứu.

Mỗi khi nhận được thông tin kêu gọi, Chi lại đến Viện Huyết học -Truyền máu Trung ương trực tiếp hiến máu. “Đến nay, tôi đã có 10 lần tham gia hiến máu cấp cứu. Mỗi lần hiến, tôi thường hiến 350ml, có những lần hiến 450ml”, Chi chia sẻ.

Với Chi, hiến máu là cách trao đi những điều tốt đẹp. Cô cũng luôn nhận được sự ủng hộ của gia đình khi duy trì việc làm ý nghĩa này. “Có thể một ngày nào đó, chính tôi cũng cần được truyền máu. Khi mình giúp đỡ người khác lúc khó khăn, biết đâu sau này, khi cần, cũng sẽ có người giúp lại mình”, Chi bộc bạch.

Đáp ứng nhu cầu máu hiếm ngày càng tăng

PGS.TS Trần Ngọc Quế, Giám đốc Trung tâm Máu quốc gia phát biểu tại chương trình. Ảnh: PV

PGS.TS Trần Ngọc Quế, Giám đốc Trung tâm Máu quốc gia (Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương) cho biết, mỗi năm, Trung tâm tiếp nhận khoảng 30% lượng máu của cả nước và hiện quản lý hơn 4.000 người hiến máu nhóm Rh(D) âm, trong đó có 170 người nước ngoài. Những người hiến máu này chủ yếu tập trung tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phố phía Bắc.

Năm 2025, Trung tâm Máu quốc gia tiếp nhận 1.585 đơn vị máu, gồm 1.332 đơn vị máu toàn phần và 253 đơn vị tiểu cầu gạn tách, từ 912 người hiến máu nhóm Rh(D) âm. Trong 10 tháng đầu năm 2026, có 805 người hiến máu nhóm này, với tổng cộng 1.329 đơn vị máu được tiếp nhận, gồm 1.142 đơn vị máu toàn phần và 187 đơn vị tiểu cầu gạn tách.

Theo PGS.TS Trần Ngọc Quế, vài năm trở lại đây, nhu cầu sử dụng các chế phẩm máu nhóm Rh(D) âm tại các cơ sở y tế, đặc biệt là ở Hà Nội, liên tục tăng. Trong nhiều trường hợp, Viện phải khẩn trương liên hệ, huy động người hiến máu phù hợp. Năm 2025, có 498 đơn vị máu hiếm được huy động khẩn cấp; con số này trong 10 tháng đầu năm 2026 là 420 đơn vị.

“Đằng sau mỗi con số ấn tượng về những đơn vị máu hiếm được hiến tặng là những cuộc gọi, những con người cụ thể, là những lần các anh chị thu xếp công việc, vượt qua khoảng cách địa lý, sẵn sàng có mặt khi người bệnh cần. Điều chúng tôi thực sự biết ơn không chỉ là những đơn vị máu được tiếp nhận, mà còn là sự tin tưởng, tinh thần trách nhiệm và tấm lòng nhân ái mà các anh chị đã dành cho người bệnh”, PGS.TS Trần Ngọc Quế chia sẻ.

Theo Hội Truyền máu Quốc tế, tính đến tháng 9-2026, có 49 hệ nhóm máu hồng cầu với 401 kháng nguyên nhóm máu. Trong đó, hệ ABO và hệ Rh là hai hệ nhóm máu quan trọng nhất trong thực hành truyền máu.

Mỗi hệ nhóm máu lại có các nhóm máu khác nhau do sự có mặt hay vắng mặt của kháng nguyên mang đặc tính di truyền trên bề mặt hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh của người đó. Kháng nguyên nhóm máu có tỷ lệ rất khác nhau tùy thuộc vào chủng tộc, quốc gia và các vùng địa lý. Do đó, nhóm máu này có thể là hiếm ở người Việt Nam, nhưng chưa chắc đã hiếm ở người da trắng và ngược lại.

Theo quy ước của Hội Truyền máu Quốc tế, nhóm máu có tần suất xuất hiện dưới 0,1% được xếp vào nhóm máu hiếm; dưới 0,01% là nhóm máu rất hiếm. Tại Việt Nam, nhóm Rh(D) âm được xem là nhóm máu hiếm do chỉ chiếm dưới 0,1% dân số. Trong khi đó, tại nhiều nước châu Âu, tỷ lệ người mang nhóm máu này có thể lên tới 15-40%.

Chương trình gặp mặt người hiến máu nhóm máu hiếm tiêu biểu năm 2026 với sự tham gia của 150 thành viên. Ảnh: PV

Chính sự khác biệt về tỷ lệ phân bố nhóm máu giữa các cộng đồng đã tạo nên vai trò quan trọng của mạng lưới người hiến máu hiếm. Tại Việt Nam, bên cạnh những người hiến máu trong nước, cộng đồng người nước ngoài mang nhóm Rh(D) âm đang sinh sống cũng tích cực tham gia hiến máu khi có yêu cầu. Sự kết nối và sẵn sàng sẻ chia ấy góp phần bổ sung nguồn máu quý, giúp người bệnh có thêm cơ hội được cấp cứu và điều trị kịp thời.