Kiến nghị xử lý vướng mắc đấu nối BOT, phân cấp quản lý vùng đệm di sản

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh tham gia phiên thảo luận tại hội trường - Ảnh: C.T.V

Tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế-xã hội, đồng chí Nguyễn Khánh Vũ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Quảng Trị kiến nghị Chính phủ, Quốc hội sớm tháo gỡ những bất cập trong đấu nối các tuyến giao thông đầu tư theo hình thức BOT và đẩy mạnh phân cấp quản lý đầu tư tại vùng đệm Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Về vấn đề đấu nối vào các tuyến BOT giao thông, đồng chí Nguyễn Khánh Vũ cho rằng, thực tế đang xuất hiện tình trạng nhiều tuyến đường do địa phương đầu tư với nguồn vốn hàng trăm tỉ đồng không thể đưa vào khai thác do nhà đầu tư BOT không đồng ý đấu nối vì lo ngại ảnh hưởng doanh thu. Hệ quả là phương tiện phải lưu thông qua các tuyến đường liên thôn, liên xã, gây hư hỏng hạ tầng dân sinh, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và lãng phí nguồn lực đầu tư công.

Tại Quảng Trị, đường Điện Biên Phủ với tổng vốn 165 tỉ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023 và đường Dinh Mười với tổng vốn 91 tỉ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Phát triển châu Á đến nay vẫn chưa thể đấu nối vào các đoạn Quốc lộ 1 đầu tư theo hình thức BOT của cùng một nhà đầu tư, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới. Theo đồng chí, hơn 250 tỉ đồng vốn đầu tư đang bị đình trệ, trong khi các nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026.

Đáng chú ý, dù cơ quan quản lý đường bộ đã cấp phép thi công nút giao theo quy định của Luật Đường bộ năm 2024, nhà đầu tư vẫn chưa bàn giao mặt bằng, khiến công trình phải dừng thi công.

Ý kiến nêu rõ: Quốc hội đã nhiều lần kiến nghị xử lý bất cập các dự án BOT; Bộ cũng đã trình cơ chế cho 11 dự án vướng mắc, nhưng tuyến tránh Đồng Hới chưa nằm trong danh mục này. Luật PPP sửa đổi năm 2024, 2025 và Nghị định số 122/2026 đã cho phép Nhà nước chia sẻ giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước hạn với BOT ký trước năm 2021. Nhưng theo đồng chí, Nghị định số 122 chỉ chia sẻ khi doanh thu đã giảm dưới 75% suốt 3 năm, tức là chỉ dừng ở mức xử lý hậu quả, chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch, nên nhà đầu tư không bàn giao, còn địa phương không phải bên ký hợp đồng, nên không thể đàm phán.

Đồng chí Nguyễn Khánh Vũ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Quảng Trị thảo luận tại hội trường - Ảnh: C.T.V

Từ thực tế này, đồng chí Nguyễn Khánh Vũ kiến nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng cần rà soát lại trên phạm vi toàn quốc các dự án BOT vướng mắc về đấu nối, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và kinh phí xử lý; đồng thời bổ sung cơ chế giải quyết ngay khi thực hiện đấu nối theo quy hoạch, với tiêu chí cụ thể và kiểm toán độc lập. Đối với những dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng ngân sách địa phương, cần nghiên cứu bố trí nguồn vốn Trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí. Ngân hàng Nhà nước cũng cần hướng dẫn các tổ chức tín dụng tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ và giảm lãi vay cho các dự án BOT bị ảnh hưởng.

Về vấn đề phát triển vùng đệm di sản, đồng chí Nguyễn Khánh Vũ nhấn mạnh, vùng đệm Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng với quy mô khoảng 220.000ha, có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, điều kiện kinh tế và hạ tầng còn nhiều khó khăn. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 29, Luật Di sản văn hóa năm 2024, các dự án đầu tư trong vùng đệm di sản thế giới, kể cả dự án quy mô nhỏ, ít tác động, đều phải có ý kiến bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trừ trường hợp xây dựng nhà ở riêng lẻ thuộc thẩm quyền cấp tỉnh.

Quy định này khiến nhiều dự án phải thực hiện thêm thủ tục ở cấp Trung ương, kéo dài thời gian triển khai, gây tâm lý e ngại cho nhà đầu tư và làm hạn chế cơ hội phát triển của địa phương. Trong khi đó, dự thảo sửa đổi Luật Di sản văn hóa trình Quốc hội tại kỳ họp này chưa đề cập việc tháo gỡ bất cập nêu trên.

Vì vậy, đồng chí đề nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét sửa đổi Điều 29, Luật Di sản văn hóa theo hướng phân loại dự án dựa trên quy mô và mức độ tác động; giao UBND cấp tỉnh quyết định, chịu trách nhiệm đối với các dự án quy mô nhỏ, công trình hạ tầng thiết yếu và dân sinh trong vùng đệm. Những dự án có nguy cơ tác động đáng kể đến tính toàn vẹn, cảnh quan di sản mới cần được thẩm định ở cấp Trung ương theo hướng dẫn của UNESCO.

Theo đồng chí, bảo vệ di sản chỉ thực sự bền vững khi người dân sinh sống trong vùng di sản được hưởng lợi từ chính những giá trị di sản mang lại. Việc tháo gỡ các "điểm nghẽn" về cơ chế, thủ tục không chỉ tạo điều kiện phát triển kinh tế-xã hội mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm của địa phương và cộng đồng trong bảo tồn di sản.