Không để 'khoảng trống' pháp lý là rào cản phát triển doanh nghiệp

Cần thay đổi tư duy quản trị của doanh nghiệp

Theo số liệu của Hội DN tỉnh, địa bàn tỉnh hiện có trên 10.000 DN đăng ký hoạt động nhưng số lượng DN nhỏ, vừa và siêu nhỏ chiếm trên 95%. Do hạn chế về nguồn lực nên đa số DN chưa có cán bộ chuyên trách về pháp luật hoặc bộ phận pháp chế riêng mà chủ yếu quản trị theo kinh nghiệm.

Hiện các cơ chế hỗ trợ pháp lý cho DN đã ngày càng hoàn thiện. Cụ thể như Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa năm 2017 đã được sửa đổi, bổ sung tại Luật Đầu tư 2020, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư năm 2020, Luật Đấu thầu năm 2023. Bên cạnh đó, Chính phủ và các bộ, ngành cũng đã ban hành nhiều chính sách nhằm tạo điều kiện để DN tiếp cận thông tin pháp luật, được giải đáp các khó khăn, vướng mắc trong quá trình hoạt động và nâng cao năng lực tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn tồn tại “khoảng cách” đáng kể giữa chính sách đã được ban hành và khả năng tiếp cận của DN.

Cần ưu tiên hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp có nhiều lao động nữ - Ảnh: M.L

Theo bà Nguyễn Thị Hồng Luyến, Trưởng phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Theo dõi thi hành pháp luật, Sở Tư pháp, trong khi khả năng tiếp cận chính sách pháp luật của DN còn hạn chế thì hoạt động hỗ trợ pháp lý cho DN cũng gặp nhiều khó khăn do đội ngũ cán bộ thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ pháp lý tại các cơ quan nhà nước chủ yếu là kiêm nhiệm; nguồn lực tài chính dành cho hoạt động này còn hạn chế. Ví dụ như hiện nay là thủ tục hành chính (TTHC) “Đề nghị hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật cho DN nhỏ và vừa”, nhiệm vụ được phân cấp từ Bộ Tư pháp khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Tuy nhiên, do chưa được bố trí nguồn kinh phí năm 2026 cũng như chưa có cơ chế quyết toán cụ thể nên chưa có cơ sở để thực thi, gây khó khăn cho cả cơ quan quản lý và DN khi phát sinh hồ sơ. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ này chủ yếu kiêm nhiệm; các hình thức hỗ trợ pháp lý chuyên sâu chưa đáp ứng nhu cầu của DN.

Đổi mới phương thức hỗ trợ

Thời gian qua, ngành Tư pháp và một số sở, ngành liên quan đã tham mưu UBND tỉnh triển khai nhiều chương trình phổ biến pháp luật, tổ chức các hội nghị đối thoại trực tiếp để tháo gỡ vướng mắc cho DN, đồng thời công bố các TTHC về hỗ trợ pháp lý cho DN. Sở Tư pháp đã phối hợp Hội DN tỉnh khảo sát nhu cầu tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, tư vấn pháp luật của DN nhỏ và vừa, từ đó có cơ sở đề xuất UBND tỉnh bổ sung nguồn kinh phí cho hoạt động hỗ trợ pháp lý cho DN sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đặc biệt, tháng 4/2026, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch thực hiện chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho DN nhỏ và vừa, hộ kinh doanh trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2026-2030.

Theo bà Luyến, một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ pháp lý cho DN là xây dựng và phát triển mạng lưới tư vấn viên pháp luật. Mạng lưới này có thể bao gồm: Luật sư, chuyên gia pháp lý, chuyên gia kinh tế, giảng viên các cơ sở đào tạo luật, các tổ chức hành nghề luật và những người có kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn trong các lĩnh vực liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN. Thông qua mạng lưới tư vấn viên pháp luật, DN sẽ có điều kiện tiếp cận các dịch vụ tư vấn chuyên sâu, được hỗ trợ giải quyết những vấn đề pháp lý phức tạp mà cơ chế hỗ trợ pháp lý thông thường khó đáp ứng.

“Đối với tỉnh Quảng Trị, việc xây dựng mạng lưới tư vấn viên pháp luật hỗ trợ pháp lý cho DN không chỉ phù hợp với chủ trương phát triển DN nhỏ và vừa, mà đây còn là nguồn nhân lực liên quan đến thực hiện TTHC "Đề nghị hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật cho DN nhỏ và vừa”, đồng thời đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng công tác hỗ trợ pháp lý trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập quốc tế”, bà Luyến cho biết.

Để hoạt động hỗ trợ pháp lý cho DN đi vào thực chất, không chỉ xử lý vướng mắc trước mắt mà mục tiêu dài lâu là xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong cộng đồng DN, đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong tư duy và phương thức thực hiện hỗ trợ. Cần chuyển từ việc “cung cấp thông tin pháp luật” đơn thuần sang “đồng hành giải quyết vấn đề” cho DN. Để thực hiện điều này cần xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật dùng chung; phát triển các công cụ hỗ trợ hiện đại như trợ lý pháp lý AI, chatbot, diễn đàn hỏi-đáp trực tuyến và các nền tảng bồi dưỡng pháp luật số. Điều này giúp DN mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý mọi lúc, mọi nơi với chi phí thấp.

Bên cạnh đó, cần thiết kế các gói hỗ trợ pháp lý chuyên đề phù hợp với từng nhóm DN, trong đó cần ưu tiên hỗ trợ cho DN do phụ nữ, người khuyết tật làm chủ, DN sử dụng nhiều lao động yếu thế, hộ kinh doanh đang trong quá trình chuyển đổi mô hình hoạt động lên DN.