Không để mức trần thành mức thu chung của mọi học sinh

 Mỗi khoản tiền phụ huynh đóng phải xuất phát từ nhu cầu thực, sát với chi phí và được nhà trường giải trình đầy đủ, công khai, rõ ràng. Ảnh minh họa: Minh An

UBND TP. Huế vừa ban hành Quyết định số 84/2026/QĐ-UBND (QĐ 84), quy định danh mục, mức thu tối đa và cơ chế quản lý, sử dụng các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục tại các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn thành phố.

Quy định này tạo ra một khung thống nhất để các trường thực hiện, đồng thời giúp phụ huynh biết khoản nào được phép thu và mức thu cao nhất là bao nhiêu. Đây cũng là cơ sở quan trọng để khắc phục tình trạng mỗi trường thu một kiểu, thậm chí phát sinh những khoản thu không có trong quy định.

Thực tế, Huế không phải địa phương duy nhất quy định mức tối đa đối với các khoản thu trường học. TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Đà Nẵng và nhiều địa phương khác cũng đã ban hành danh mục, mức trần, yêu cầu nhà trường lập dự toán, thỏa thuận với phụ huynh và công khai thu, chi.

Tuy vậy, điểm khác biệt của Huế từ QĐ 84 là các nguyên tắc quản lý được kết nối thành một quy trình tương đối đầy đủ, từ xác định danh mục, xây dựng dự toán, thỏa thuận mức thu đến công khai quyết toán và hoàn trả tiền còn dư.

Nhà trường không được thu ngoài danh mục, không được thu vượt mức tối đa và không nhất thiết thu đầy đủ các khoản có trong danh mục. Mức thu phải được xác định trên cơ sở dự toán, nhằm bù đắp chi phí hợp lý, không đặt mục tiêu lợi nhuận. Việc thu, chi phải công khai; cuối mỗi học kỳ và cuối năm học phải quyết toán từng khoản. Nếu kết thúc năm học còn dư, nhà trường phải hoàn trả cho cha mẹ học sinh…

Đặc biệt, quy định hoàn trả số tiền còn dư cho phụ huynh là điểm đáng chú ý. Và quy định này sẽ giúp chấm dứt tình trạng tiền thừa được giữ lại, chuyển sang khoản khác hoặc sử dụng vào mục đích mà phụ huynh không được biết. Đồng thời, quy định cũng buộc nhà trường phải tính toán mức thu sát với nhu cầu thực tế ngay từ đầu.

Điều cần lưu ý là mức thu tối đa trong QĐ 84 không có nghĩa đây là bảng giá chung để tất cả trường học cùng áp dụng, mà chỉ là xác lập giới hạn để nhà trường không được vượt qua.

Trong thực tế, chi phí cung cấp một dịch vụ giữa các trường luôn khác nhau. Có trường đã được đầu tư tương đối đầy đủ, có trường phải thuê thêm nhân công hoặc mua sắm trang thiết bị. Nhu cầu của học sinh, số lượng người sử dụng và điều kiện kinh tế của phụ huynh tại từng địa bàn cũng không giống nhau.

Bởi vậy, trường chỉ được thu trên cơ sở chi phí thực tế, sau khi đã xây dựng dự toán rõ ràng. Lấy ví dụ, nếu một dịch vụ chỉ cần 100.000 đồng để tổ chức thì không thể thu 150.000 đồng chỉ vì quy định cho phép thu tối đa đến mức đó.

Nếu các trường đều chọn mức cao nhất, mức trần rất dễ biến thành mức thu chung. Khi ấy, quy định được xây dựng để ngăn lạm thu lại có thể vô tình trở thành căn cứ hợp thức hóa việc thu cao.

Nguyên tắc tự nguyện cũng cần được bảo đảm một cách thực chất, nhất là đối với những khoản thu theo thỏa thuận như đồng phục, điều hòa, học liệu điện tử, hoạt động trải nghiệm hay xe đưa đón.

Thỏa thuận không thể chỉ là việc nhà trường đưa ra một mức tiền đã xác định trước rồi đề nghị phụ huynh biểu quyết. Càng không thể thông qua ban đại diện cha mẹ học sinh để tạo áp lực lên những người không đồng ý đóng góp.

Phụ huynh phải được cung cấp đầy đủ thông tin về nội dung dịch vụ, dự toán chi phí, mức đóng và quyền lựa chọn tham gia. Học sinh không sử dụng dịch vụ không thể bị thu tiền hoặc bị phân biệt trong quá trình học tập.

QĐ 84 đã tạo ra một khung tương đối rõ ràng để quản lý các khoản thu trong trường công lập ở Huế. Nhưng mức trần chỉ phát huy ý nghĩa khi được dùng để chặn lạm thu, không phải để các trường cùng thu đến mức cao nhất.

Mỗi khoản tiền phụ huynh đóng phải xuất phát từ nhu cầu thực, sát với chi phí và được nhà trường giải trình đầy đủ, công khai, rõ ràng. Đó mới là cách tạo dựng niềm tin và giữ cho môi trường giáo dục không bị chi phối bởi những khoản thu thiếu minh bạch, vốn là “vấn nạn” nhức nhối từ nhiều năm nay.