Không để sự chậm trễ làm mất cơ hội phát triển

Cái giá của sự chậm trễ không chỉ tính bằng thời gian

Có những sự chậm trễ rất dễ nhận ra: Một công trình kéo dài, một dự án phải chờ thêm thủ tục, một vướng mắc đã được kiến nghị nhiều lần mà chưa có câu trả lời. Nhưng cũng có những sự chậm trễ ít nhìn thấy hơn: Một sáng kiến chưa được thử nghiệm, một người có năng lực chưa được đặt vào đúng công việc, một địa phương có lợi thế nhưng không kịp chuẩn bị điều kiện để đón nhận cơ hội. Nếu chỉ tính bằng ngày, bằng tháng, chúng ta chưa nhìn hết cái giá của sự trì trệ. Bởi thời gian không đơn thuần là thứ trôi qua; trong phát triển, thời gian cũng là một nguồn lực.

Nhìn từ góc độ đó, lời cảnh báo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị ngày 16-10 có ý nghĩa vượt ra ngoài yêu cầu đôn đốc tiến độ. Bài phát biểu đặt thẳng câu hỏi: Vì sao chủ trương đúng nhưng công việc vẫn chậm, nguồn lực chưa được phát huy, trách nhiệm chưa được thực hiện đầy đủ? Câu hỏi buộc mỗi cơ quan, tổ chức và người đứng đầu nhìn lại không chỉ điều đã ban hành, mà cả điều chưa làm được. Có chủ trương đúng mới là điều kiện cần; biến chủ trương thành kết quả đòi hỏi thể chế phù hợp, bộ máy vận hành thông suốt và con người biết chịu trách nhiệm.

Cần phân biệt rõ sự thận trọng cần thiết với tâm lý né tránh trách nhiệm. Những quyết định liên quan đến nguồn lực công, quyền lợi của người dân và lợi ích lâu dài của đất nước luôn phải tuân thủ pháp luật, đánh giá tác động và kiểm soát rủi ro. Làm nhanh không có nghĩa là làm tắt; quyết liệt càng không đồng nghĩa với tùy tiện. Nhưng thận trọng không thể trở thành lý do để không quyết định, cũng như việc xin ý kiến nhiều vòng không thể thay cho trách nhiệm của người có thẩm quyền. Bài phát biểu yêu cầu chấn chỉnh việc xin ý kiến để chuyển trách nhiệm, phân định rõ những việc cấp ủy cần quyết định với những việc cơ quan nhà nước phải chủ động thực hiện.

Toàn cảnh hội nghị tại điểm cầu Trung tâm - Phòng họp Diên Hồng, Nhà Quốc hội, Hà Nội. Ảnh: TTXVN 

Chính tại điểm này, xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn trực tiếp với chất lượng quản trị và cơ hội phát triển. Một tổ chức đảng vững mạnh không thể chỉ được đánh giá qua các bản kiểm điểm hay việc hoàn thành quy trình nội bộ, mà còn phải được nhận diện qua khả năng lựa chọn đúng vấn đề, giải quyết đúng việc, khắc phục đúng nguyên nhân và đem lại thay đổi tích cực cho Nhân dân. Khi công việc trì trệ, phải xem xét cả cách lãnh đạo, chất lượng tham mưu, việc bố trí cán bộ và điều kiện tổ chức thực hiện. Điều quan trọng không phải tìm một lời giải thích thuận tiện, mà là xác định đúng trách nhiệm để sửa được những khâu đang cản trở sự phát triển.

Ở cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ý nghĩa ấy càng cụ thể. Một thủ tục được giải quyết đúng hạn, một kiến nghị được trả lời rõ ràng, một khó khăn của người dân được tháo gỡ là những dấu hiệu có thể kiểm chứng về chất lượng vận hành của bộ máy. Ngược lại, nếu nhiệm vụ được giao mà thiếu con người, chuyên môn hoặc công cụ thực hiện, việc chậm trễ không thể chỉ quy về cán bộ trực tiếp. Cấp trên cũng phải chịu trách nhiệm về tổ chức, phân công và hỗ trợ. Đổi mới thực chất bắt đầu từ việc xác định đúng nguyên nhân và không đẩy khó khăn xuống cấp dưới, càng không để người dân phải gánh chịu sự bất cập của bộ máy.

Tháo gỡ điểm nghẽn bằng thể chế và trách nhiệm của con người

Nếu coi thời gian là nguồn lực phát triển, thì đổi mới thể chế là cách tiết kiệm nguồn lực ấy trên quy mô toàn xã hội. Một chính sách có thể rất đúng về mục tiêu nhưng không phát huy tác dụng nếu khi đi qua các cấp thực hiện lại phát sinh thêm điều kiện, thêm khâu trung gian và thêm những cách hiểu khác nhau. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt yêu cầu thể chế hóa kịp thời các quyết sách của Trung ương, chuẩn bị điều kiện thi hành ngay trong quá trình xây dựng văn bản, đồng thời theo dõi để sửa những bất cập phát sinh. Ở đây, tốc độ phải gắn với sự đồng bộ và khả năng thực hiện, thay vì chỉ tính bằng số lượng văn bản được ban hành.

Đáng chú ý, bài phát biểu nhắc đến sự thay đổi của các điểm nghẽn trong quá trình phát triển. Khi vướng mắc về cơ chế đã được tháo gỡ mà công việc vẫn chậm, phải xem lại năng lực thực thi, sự phối hợp và trách nhiệm của cán bộ. Khi quy mô phát triển lớn hơn, những giới hạn về nhân lực, hạ tầng, công nghệ và dữ liệu có thể trở thành trở ngại mới. Vì thế, quản trị phát triển không thể chỉ chờ khó khăn xuất hiện rồi xử lý, mà phải có năng lực dự báo và chuẩn bị từ sớm. Một điểm nghẽn được tháo gỡ chỉ thực sự có ý nghĩa khi mở đường cho những bước tiến tiếp theo.

Tuy nhiên, thể chế tốt đến đâu cũng không thể tự vận hành. Cán bộ là người làm cho quy định đi vào cuộc sống, đồng thời là người phát hiện những giới hạn của chính quy định qua thực tiễn. Yêu cầu đánh giá cán bộ thường xuyên theo phẩm chất, uy tín, độ khó của nhiệm vụ và đóng góp thực chất thể hiện sự gắn kết giữa công tác cán bộ với hiệu quả phát triển. Đặc biệt, việc xem xét bố trí lại người không đáp ứng yêu cầu mà không chờ đến khi có vi phạm kỷ luật cho thấy phải phân biệt năng lực hoàn thành nhiệm vụ với hành vi vi phạm. Sự nghiêm minh trong sử dụng cán bộ còn là sự công bằng đối với những người thực sự làm việc và cống hiến.

Không để lỡ thời cơ cũng là không để lãng phí nhân tài. Điều có ý nghĩa không phải cơ quan thu hút được bao nhiêu người giỏi trên giấy tờ, mà người giỏi ấy có được giao bài toán xứng đáng, có môi trường sáng tạo và có điều kiện tạo ra đóng góp hay không. Trong khoa học, công nghệ, giáo dục, văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo, đôi khi mất đi một cơ hội thử nghiệm cũng đồng nghĩa bỏ lỡ một hướng phát triển. Trọng dụng nhân tài vì thế cần được đo bằng kết quả giải quyết công việc và giá trị xã hội được tạo ra, thay vì chỉ bằng những chính sách ưu đãi ban đầu.

Cùng với yêu cầu đề cao trách nhiệm là đòi hỏi bảo vệ người đổi mới vì lợi ích chung theo đúng quy định. Một bộ máy chỉ nhấn mạnh xử lý sai phạm mà thiếu cơ chế phân biệt giữa rủi ro khách quan của sáng tạo với hành vi vụ lợi có thể khiến người thực thi lựa chọn đứng yên cho an toàn. Nhưng bảo vệ đổi mới không đồng nghĩa dung thứ sự tùy tiện hoặc vi phạm. Cần đánh giá động cơ, thông tin, điều kiện tại thời điểm quyết định; kiểm soát xung đột lợi ích và xử lý nghiêm việc lợi dụng đổi mới để trục lợi. Kỷ luật và khuyến khích sáng tạo phải cùng hướng tới một mục tiêu: Tạo môi trường để người có trách nhiệm dám làm đúng và làm đến cùng.

Hành động hôm nay quyết định khả năng phát triển ngày mai

Thời điểm Hội nghị toàn quốc diễn ra càng làm cho thông điệp chống chậm trễ trở nên cụ thể. Năm 2026 đang bước vào những tháng cuối; kế hoạch năm 2027 cần được chuẩn bị từ chính những công việc đang triển khai hôm nay. Bài phát biểu yêu cầu rà soát các mục tiêu, nhận diện nhiệm vụ chậm, tập trung xử lý những vướng mắc ảnh hưởng lớn đến đầu tư, sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân. Đây không chỉ là nhiệm vụ điều hành thường kỳ, mà còn là phép thử năng lực đưa nghị quyết vào thực tế: Có xác định đúng việc ưu tiên, rõ người chịu trách nhiệm và tạo ra được kết quả hay không.

Với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên năm 2027 được nêu trong bài phát biểu, điều quan trọng là trả lời những câu hỏi cụ thể: Tăng trưởng đến từ nguồn lực nào, năng lực sản xuất nào được bổ sung, hạ tầng nào phải hoàn thiện, công nghệ nào cần làm chủ và những vướng mắc nào phải tháo gỡ. Nếu chỉ đặt ra chỉ tiêu mà không chuẩn bị điều kiện thực hiện, áp lực tiến độ có thể tạo thêm những quyết định ngắn hạn. Trái lại, khi tăng trưởng gắn với năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực doanh nghiệp và ổn định kinh tế vĩ mô, nhiệm vụ trước mắt sẽ đóng góp cho sức mạnh phát triển lâu dài.

Cũng cần nhìn rõ tính toàn diện của cơ hội phát triển. Cơ hội không chỉ là một dự án đầu tư hay một con số tăng trưởng, mà còn là quyền được học tập tốt hơn, được tiếp cận dịch vụ y tế, được có việc làm phù hợp và được tham gia vào đời sống văn hóa. Một đứa trẻ thiếu cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng hôm nay có thể chịu thiệt thòi nhiều năm sau; một tài năng nghệ thuật không có môi trường phát triển có thể bị bỏ lỡ; một di sản chậm được gìn giữ, phát huy có thể mất dần khả năng đóng góp vào bản sắc và sinh kế cộng đồng. Bởi vậy, không để chậm trễ còn là không để những nguồn lực con người và văn hóa bị lãng phí.

Quán triệt nghị quyết vì thế không thể dừng ở việc truyền đạt đầy đủ nội dung và ban hành chương trình hành động. Mỗi cấp ủy, mỗi cơ quan cần lựa chọn những việc có tác động lớn, xác định rõ kết quả cần đạt, thời hạn và người chịu trách nhiệm. Công tác tuyên giáo phải giúp cán bộ, đảng viên hiểu không chỉ cần làm gì mà còn vì sao phải làm ngay; đồng thời lắng nghe tâm tư xã hội, giải thích chính sách và chuyển những phản ánh xác đáng thành thông tin phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo. Báo chí cần phản ánh trung thực kết quả, phát hiện cách làm hiệu quả và chỉ ra những bất cập cần khắc phục. Sự đồng thuận bền vững được tạo nên không chỉ bởi lời giải thích thuyết phục, mà còn bởi trải nghiệm thực tế của người dân.

Để làm được như vậy, kiểm tra và giám sát cần chuyển mạnh từ chú trọng quy trình sang kiểm chứng kết quả. Báo cáo hoàn thành nhiệm vụ phải được đối chiếu với tiến độ thực tế, chất lượng công trình, sự thuận lợi của doanh nghiệp và phản ánh của Nhân dân. Có việc chậm vì nguyên nhân khách quan, cần tháo gỡ điều kiện; có việc chậm vì thiếu phối hợp, né tránh hoặc không dám quyết định, phải làm rõ trách nhiệm. Sự phân biệt khách quan này vừa bảo đảm kỷ luật, vừa khuyến khích tinh thần chủ động. Không nên để những báo cáo đẹp che khuất những vấn đề người dân vẫn đang phải chờ giải quyết.

“Không để sự chậm trễ làm mất cơ hội phát triển” vì thế cần được hiểu như một yêu cầu về trách nhiệm đối với hiện tại và tương lai. Mỗi quyết định đúng lúc có thể mở thêm một con đường; mỗi vướng mắc được giải quyết đến cùng có thể giải phóng thêm một nguồn lực; mỗi người tài được trao cơ hội có thể tạo nên những giá trị mới. Tinh thần của Hội nghị Trung ương 4 chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi từng tổ chức, từng người đứng đầu biến sự khẩn trương thành năng lực hành động, biến trách nhiệm thành kết quả và biến những mục tiêu phát triển đất nước thành thay đổi mà nhân dân có thể cảm nhận.