Không dựa mãi vào lợi thế chi phí thấp

Đến thời điểm hiện nay, cả nước có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký hơn 543 tỷ USD, vốn thực hiện lũy kế đạt khoảng 357,6 tỷ USD; khu vực FDI đóng góp trên 20% GDP, khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

4 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký vào nước ta (tính đến ngày 27/4/2026) đạt 18,24 tỷ USD, tăng 32% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 6,12 tỷ USD, chiếm 82,7% tổng vốn đầu tư. Tiếp theo là các lĩnh vực kinh doanh bất động sản; sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước, điều hòa không khí…

Thời gian qua, đã có nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật về thu hút, quản lý đầu tư nước ngoài được ban hành, qua đó tạo dựng môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, từng bước tiếp cận với thông lệ quốc tế. Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phát triển nhanh và có hiệu quả, trở thành bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhiều tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp lớn với công nghệ hiện đại đầu tư vào nước ta; quy mô vốn và chất lượng dự án ngày càng tăng, góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người lao động cũng như nâng cao trình độ, năng lực sản xuất; tăng thu ngân sách nhà nước, ổn định kinh tế vĩ mô; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng; nâng cao vị thế và uy tín Việt Nam trên trường quốc tế.

Dù vậy, phải thẳng thắn rằng, việc thu hút, quản lý hoạt động đầu tư nước ngoài vẫn còn những tồn tại, hạn chế và phát sinh những vấn đề mới. Cụ thể, thể chế, chính sách về đầu tư nước ngoài chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Các chính sách ưu đãi còn dàn trải, thiếu nhất quán, không ổn định. Môi trường đầu tư kinh doanh, năng lực cạnh tranh tuy đã được cải thiện nhưng vẫn còn nhiều bất cập.

Bên cạnh đó, hạ tầng kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Cơ chế, năng lực xử lý tranh chấp chưa cao; hệ thống tổ chức bộ máy và năng lực thu hút, quản lý đầu tư nước ngoài còn phân tán, thiếu chủ động và chuyên nghiệp. Số lượng dự án quy mô nhỏ, công nghệ thấp, thâm dụng lao động còn lớn, phân bố không đều. Tỷ lệ vốn thực hiện trên vốn đăng ký còn thấp. Việc liên kết, tương tác với các khu vực khác của nền kinh tế thiếu chặt chẽ, hiệu ứng lan tỏa về năng suất và công nghệ chưa cao, tỷ lệ nội địa hóa còn thấp. Các hiện tượng chuyển giá, đầu tư "chui", đầu tư "núp bóng" ngày càng tinh vi và có xu hướng gia tăng…

Trước những bất cập hạn chế này, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải thay đổi chiến lược thu hút FDI. Theo đó, cần chọn lựa các dự án FDI thế hệ mới, có chất lượng, công nghệ cao, có khả năng nghiên cứu và phát triển (R&D), quản trị hiện đại thay vì chỉ dựa vào vốn và lao động giá rẻ như trước. Đồng thời hướng đến việc chuyển giao công nghệ, thúc đẩy liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước và giúp doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để thực hiện được điều này, một chuyên gia cho rằng, trước tiên cần chuyển đổi chiến lược từ thu hút bằng ưu đãi thuế sang thu hút bằng chất lượng hạ tầng - môi trường đầu tư - nguồn nhân lực chất lượng cao và thể chế minh bạch. Cần có chiến lược thu hút FDI thế hệ mới cũng như bộ tiêu chí quốc gia về FDI phù hợp với từng địa phương, từng vùng. Tiếp tục hoàn thiện khung pháp luật về khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái; thiết lập cơ chế dữ liệu quốc gia về FDI; đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh đó, phải xác định rõ không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí thấp mà phải nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tham gia, sang nâng vị thế trong chuỗi giá trị, từng bước làm chủ công nghệ và tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao. Đặc biệt, vấn đề thể chế, môi trường đầu tư kinh doanh cần tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm để bảo đảm dòng vốn FDI đầu tư vào nước ta thực sự trở thành cú hích, giúp doanh nghiệp Việt vươn tầm trong chuỗi giá trị.

Hân Anh

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân: https://daibieunhandan.vn/khong-dua-mai-vao-loi-the-chi-phi-thap-10417524.html