Không gian sống xanh giúp giảm căng thẳng như thế nào?

Trong định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, sức khỏe không chỉ là trạng thái không có bệnh tật mà còn là sự thoải mái đầy đủ về thể chất, tinh thần và xã hội. Không gian sống xanh, từ những công viên đô thị, hàng cây ven đường cho đến một góc vườn nhỏ trong nhà, không đơn thuần là điểm nhấn cảnh quan mà thực sự đóng vai trò như một liều thuốc tự nhiên giúp giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

1. Vai trò của không gian xanh đối với sức khỏe tinh thần

Bằng chứng khoa học đã chỉ ra mối liên hệ trực tiếp giữa việc tiếp xúc với thiên nhiên và sự thay đổi nồng độ hormone gây căng thẳng trong cơ thể. Theo một nghiên cứu của Đại học Stanford, chỉ cần tiếp xúc với thiên nhiên khoảng 30 phút mỗi ngày đã có thể giúp giảm nồng độ cortisol, loại hormone gây căng thẳng, tới khoảng 20%.

Ngoài ra, một nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances cho thấy việc sống gần không gian xanh có thể cải thiện sức khỏe tổng thể, tốt cho hệ tim mạch, giảm căng thẳng và thậm chí góp phần kéo dài tuổi thọ trung bình thêm khoảng 2,5 năm so với những người sống trong môi trường ít cây xanh.

Cơ chế đằng sau hiệu quả này được lý giải một phần bởi việc quan sát cây xanh, nghe âm thanh tự nhiên và hít thở không khí trong lành giúp hệ thần kinh giao cảm giảm hoạt động, từ đó làm chậm nhịp tim, hạ huyết áp và đưa cơ thể về trạng thái thư giãn.

Không gian sống xanh, dù ở quy mô đô thị hay chỉ trong phạm vi một ngôi nhà nhỏ, đều mang lại giá trị thiết thực cho sức khỏe tinh thần của con người trong nhịp sống hiện đại nhiều áp lực.

Các nhà nghiên cứu thuộc Trường Y học nhiệt đới và Vệ sinh dịch tễ London đã tổng hợp và đánh giá 12 nghiên cứu quy mô lớn thực hiện tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, cho thấy những khu vực có mật độ không gian xanh cao hơn ghi nhận tỷ lệ người dân gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến nhiệt độ và tử vong thấp hơn rõ rệt so với khu vực có ít cây xanh.

Tổ chức Y tế Thế giới cũng nhiều lần khẳng định các không gian xanh đô thị như công viên, sân thể thao, khu vực ven hồ hay vườn cây mang lại cho người dân không gian để vận động thể chất, thư giãn tinh thần và thoát khỏi cái nóng oi bức của đô thị, qua đó làm giảm căng thẳng và tăng cường sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần.

Một nghiên cứu khác về mối tương quan giữa hạnh phúc và sự tương tác với thiên nhiên do Tổ chức Y tế Thế giới thực hiện cũng cho thấy những người thường xuyên tiếp xúc và sống gần gũi với thiên nhiên có xu hướng cảm thấy tràn đầy năng lượng và hạnh phúc hơn trong cuộc sống hằng ngày.

2. Không gian xanh trong y tế, mô hình đang được nhân rộng

Nhận thức được vai trò của không gian xanh đối với sức khỏe người bệnh, Bộ Y tế và Báo Sức khỏe & Đời sống đã phát động phong trào xây dựng cơ sở y tế xanh, sạch, đẹp, thu hút hàng nghìn cơ sở y tế từ trung ương đến địa phương tham gia. Tại Bệnh viện Từ Dũ, đơn vị từng đoạt giải nhì trong hội thi này, hơn 10% diện tích khuôn viên bệnh viện được dành cho cây xanh và tiểu cảnh, kết hợp ánh sáng tự nhiên và mặt nước trong thiết kế kiến trúc nhằm xoa dịu tâm lý căng thẳng cho các sản phụ trước và sau sinh. Nhiều cơ sở y tế khác cũng đã xây dựng thêm vườn thiền hay các góc không gian xanh trong khuôn viên điều trị.

Theo chia sẻ của các chuyên gia quản lý bệnh viện, khi hành lang thoáng đãng và không gian xanh mát được đưa vào thiết kế, tâm lý người bệnh bớt căng thẳng hơn, nồng độ cortisol trong cơ thể giảm xuống, giúp cơ thể đáp ứng điều trị tốt hơn và rút ngắn thời gian hồi phục. Đây cũng là minh chứng thực tiễn cho thấy không gian xanh không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn có tác động y học rõ ràng.

3. Thách thức từ tốc độ đô thị hóa

Mặc dù lợi ích của không gian xanh đối với sức khỏe tinh thần đã được chứng minh rõ ràng, thực tế cho thấy quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại Việt Nam đang khiến diện tích cây xanh bình quân đầu người tại nhiều đô thị lớn ở mức thấp so với khuyến nghị quốc tế.

Không gian sống ngày càng bị thu hẹp bởi mật độ xây dựng cao, trong khi thời gian dành cho các hoạt động ngoài trời của người dân đô thị, đặc biệt là trẻ em và người đi làm văn phòng, cũng giảm đáng kể. Điều này diễn ra trong bối cảnh Chương trình Mục tiêu Quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 đến 2035 đã mở rộng phạm vi mục tiêu, không chỉ tập trung vào phòng chống bệnh tật mà còn hướng đến nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc và chất lượng cuộc sống của người dân một cách toàn diện, trong đó yếu tố môi trường sống đóng vai trò nền tảng.

4. Xây dựng không gian xanh ngay trong chính ngôi nhà

Không phải ai cũng có điều kiện sống gần công viên rộng lớn hay khu đô thị nhiều cây xanh, nhưng mỗi gia đình đều có thể chủ động tạo ra một không gian xanh nhỏ ngay trong chính ngôi nhà của mình để giảm căng thẳng hằng ngày. Việc bố trí một vài chậu cây trong phòng khách, phòng làm việc hoặc ban công, tận dụng ánh sáng tự nhiên qua cửa sổ, xây dựng góc vườn nhỏ hoặc sân thượng xanh đều là những giải pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả thiết thực.

Duy trì thói quen dành ra khoảng thời gian ngắn mỗi ngày, dù chỉ 10 đến 30 phút, để đi bộ trong công viên gần nhà, ngắm cây xanh hoặc ngồi thư giãn ngoài trời cũng là cách đơn giản giúp cơ thể giảm hormone căng thẳng và phục hồi năng lượng tinh thần sau những giờ làm việc căng thẳng. Đối với các gia đình có trẻ nhỏ, khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời, tiếp xúc với cây cỏ và thiên nhiên không chỉ giúp trẻ giảm căng thẳng mà còn hỗ trợ phát triển thể chất toàn diện.