Không thể tăng trưởng cao nếu nội lực yếu: Đã đến lúc 'trao quyền' cho tư nhân

“Trong 15-20 năm qua, chúng tôi là một trong những doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất. Hiện tại, vốn hóa của Hòa Phát đã đạt trên 200.000 tỷ đồng - một con số khá lớn so với quy mô GDP của Việt Nam. Với quy mô lớn như hiện nay, chúng tôi vẫn đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận khoảng 15 - 20% mỗi năm. Tin tưởng và đồng hành, chúng tôi luôn nỗ lực hết mình để đưa Hòa Phát ra thế giới và mang lại giá trị bền vững cho đất nước cũng như quý cổ đông”, ông Trần Đình Long - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hòa Phát chia sẻ về hành trình phát triển của doanh nghiệp tại ĐHĐCĐ diễn ra sáng 21/4 vừa qua.

Những giới hạn của nội lực trong bức tranh tăng trưởng

Câu chuyện của Hòa Phát không chỉ phản ánh khát vọng vươn lên của một doanh nghiệp tư nhân, mà còn cho thấy tiềm năng rất lớn của khu vực kinh tế tư nhân trong nền kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, tại nghị trường Quốc hội những ngày gần đây, một vấn đề lớn đã được nhiều đại biểu đặt ra: động lực tăng trưởng hiện nay vẫn chưa thực sự nằm ở nội lực của nền kinh tế, mà phụ thuộc đáng kể vào khu vực bên ngoài. Và ở trung tâm của “bài toán” đó là kinh tế tư nhân.

Đẩy mạnh kinh tế tư nhân không chỉ là một lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu để xây dựng nội lực của nền kinh tế.

Theo dõi các phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội tại Kỳ họp thứ nhất, quốc hội khóa XVI, có thể thấy nhiều đại biểu đã thẳng thắn nhìn nhận mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số năm 2026 và giai đoạn tới là rất thách thức, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động khó lường như xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, chính sách thuế quan,...

Nhìn lại nội lực trong nước, các chỉ số kinh tế vĩ mô như GDP và tăng trưởng xuất khẩu năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 rất tích cực. Nhưng khi đi sâu vào cấu trúc tăng trưởng, những “hạn chế” bắt đầu lộ rõ. Và các đại biểu đã chỉ thẳng:

“Phía sau những con số tăng trưởng đó, số lượng doanh nghiệp rời khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Và dù đóng góp hơn một nửa GDP, nhưng khu vực tư nhân chỉ chiếm 30% kim ngạch xuất khẩu, số còn lại thuộc về khu vực có vốn đầu tư nước ngoài FDI”, đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn ĐBQH TP HCM nói.

“Chúng ta có thể tự hào về kim ngạch xuất khẩu hàng trăm tỷ USD mỗi năm, nhưng thực tế phần lớn giá trị gia tăng nằm trong tay khu vực FDI. Chúng ta tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng chủ yếu vẫn ở khâu gia công, lắp ráp. Nông nghiệp có thế mạnh nhưng nông sản vẫn thường xuyên rơi vào tình trạng ‘được mùa mất giá’. Công nghiệp phát triển nhanh nhưng công nghiệp hỗ trợ còn yếu. Doanh nghiệp trong nước đông về số lượng nhưng phần lớn nhỏ và siêu nhỏ, khó có khả năng bứt phá”, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk cho hay.

Các nhận định trên cho thấy nền kinh tế vẫn đang phụ thuộc đáng kể vào các động lực bên ngoài và chưa hình thành được năng lực nội sinh đủ mạnh. Trong bối cảnh thế giới biến động, đây chính là rủi ro lớn đối với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.

Không những vậy, môi trường kinh doanh hiện nay cũng đang đặt ra nhiều thách thức đối với doanh nghiệp. Theo kết quả khảo sát xu hướng sản xuất kinh doanh quý I/2026 của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, giá nguyên, nhiên, vật liệu đầu vào và chi phí logistics là gánh nặng lớn nhất, gây khó khăn cho 56,1% số doanh nghiệp lựa chọn. Nhu cầu thị trường trong nước không đạt kỳ vọng cũng ảnh hưởng tiêu cực cũng được 50,4% số doanh nghiệp lựa chọn. Ngoài ra, sự cạnh tranh gay gắt của hàng hóa trong nước, lãi suất vay vốn tăng, thủ tục hành chính phức tạp cùng tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng cũng làm gia tăng áp lực lên doanh nghiệp.

Đánh giá của doanh nghiệp về các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh quý I/2026.

Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đóng góp khoảng 51% GDP, sử dụng hơn 82% lao động, đóng góp trên 30% thu ngân sách và gần 55 % tổng vốn đầu tư xã hội. Nghị quyết 68 ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị đã xác định kinh tế tư nhân là “một động lực tăng trưởng quan trọng nhất”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo phải kiến tạo hệ sinh thái công bằng, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân bứt phá, hình thành các tập đoàn tư nhân đủ năng lực tham gia hạ tầng trọng điểm, công nghệ cao và các lĩnh vực chiến lược; đặt mục tiêu kinh tế tư nhân đóng góp 70% GDP vào năm 2030. Thủ tướng Chính phủ cũng đã cam kết tạo mọi điều kiện để doanh nghiệp tư nhân phát triển. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 198 về cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.

Sau gần 1 năm kể từ khi Nghị quyết 68 ra đời, các “điểm nghẽn nội tại” vẫn chưa được hóa giải.

“Phải chăng một khu vực được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế vẫn đang vận hành trong khuôn khổ thể chế chưa tương xứng? Những khó khăn của kinh tế tư nhân không phải là mới, và dù đã được nhận diện trong nhiều năm, đề cập trong nhiều nghị quyết, nhiều luật, nhưng vẫn chưa được giải quyết đến cùng”, đại biểu Phạm Trọng Nhân đặt vấn đề.

Từ “hỗ trợ” sang “trao quyền”

Một điểm đáng chú ý trong các phiên thảo luận là sự thống nhất cao của các đại biểu về nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế hiện nay. Đó không phải là thiếu chủ trương hay chính sách, mà là độ trễ trong thể chế và cách tiếp cận chính sách chưa thực sự phù hợp.

ĐBQH Phạm Trọng Nhân nhìn nhận, điều doanh nghiệp cần không phải là hỗ trợ mà là một khung pháp lý vững chắc, ổn định, bình đẳng và có thể thi hành để có thể yên tâm đầu tư dài hạn, đặc biệt trong những lĩnh vực như hạ tầng, năng lượng và công nghệ cao.

Ông Nhân kiến nghị Quốc hội đưa vào chương trình lập pháp một đạo luật khung có tính nền tảng: Luật bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân.

“Quốc hội cần mở một chương mới cho hành trình vươn mình bằng một đạo luật nền tảng cho kinh tế tư nhân, để chuyển từ lời hứa sang thiết kế, từ chủ trương sang bảo đảm pháp lý để khu vực được xác định là động lực quan trọng nhất có đủ năng lực thực chất cho kiến tạo phát triển", ông nói.

Bên cạnh vấn đề thể chế, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc các động lực tăng trưởng, đặc biệt là cơ chế phân bổ nguồn lực và dòng vốn.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh, ĐBQH tỉnh Cà Mau cho rằng cần nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế thông qua tái thiết chuỗi cung ứng và phát triển công nghiệp trong nước.

“Nếu không cải thiện được vị trí chuỗi cung ứng, Việt Nam tiếp tục ở thế bị động khi chuỗi cung ứng toàn cầu biến động. Do đó, cần có chương trình thực chất để nâng cấp doanh nghiệp nội tại, gắn chặt với khu vực FDI với mục tiêu rõ ràng là nâng cao giá trị gia tăng trong nước thay vì chỉ tăng kim ngạch xuất khẩu”, ông Duy nói.

Còn đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, nhận định nền kinh tế Việt Nam còn thiếu những doanh nghiệp thực sự đủ mạnh làm "xương sống" quốc gia". Ông Nghĩa đề xuất Nhà nước đóng vai trò đặt hàng chiến lược thông qua các dự án lớn như hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi số.

“Điều quan trọng là thiết kế cơ chế để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu, học hỏi công nghệ, từng bước làm chủ chuỗi giá trị", ông nói.

Tỷ lệ nội địa hóa còn thấp, khu vực FDI liên kết với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, 90% doanh nghiệp tư nhân nhỏ và siêu nhỏ chủ yếu ở phân khúc giá trị thấp. Điều này cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào động lực ở bên ngoài và chưa hình thành được năng lực nội sinh vững chắc. Vì vậy phát triển kinh tế khu vực tư nhân không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà là lựa chọn chiến lược để nâng cao sức chống chịu của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Như So Chủ tịch HĐQT Dabaco

Tôi đề nghị các doanh nghiệp lớn, kể cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân, cùng nghiên cứu cơ chế để doanh nghiệp nhỏ và vừa được đảm bảo tham gia tối thiểu 30% khối lượng các dự án đầu tư công. Sự tham gia này phải dựa trên tinh thần bình đẳng, trong quy trình đấu thầu, các nhà thầu chính phải có trách nhiệm dành tỷ lệ 30% cho các nhà thầu phụ là doanh nghiệp nhỏ và vừa với đơn giá công bằng. Điều này sẽ tạo ra sự lan tỏa rất lớn, giúp cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn đang rất thiếu việc làm, có cơ hội phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Văn Thân ĐBQH, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Nếu muốn tiền thì hoàn toàn có thể làm được. Vấn đề là cả hệ thống Nhà nước, doanh nghiệp và người dân phải cùng chung tay. Ví dụ như dân có tiền mà chỉ thích mua vàng cất gầm giường thì xã hội không có nguồn vốn phát triển. Nếu quyết tâm và mọi người cùng đồng lòng, mỗi người một tay thì chắc chắn làm được. Kỳ tích của một quốc gia không thể chỉ do một vài người làm nên mà phải là toàn bộ đất nước. Xuất phát điểm của chúng ta chưa cao nên tính khả thi của việc tăng trưởng cao là rất lớn, chỉ có điều là phải nỗ lực. Không có gì phi thường mà có thể làm một cách bình thường được.

Ông Phạm Nhật Vượng Chủ tịch HĐQT Vingroup