Không thiếu chính sách mà thiếu tinh thần dám chịu trách nhiệm

Sáng ngày 31/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước. Từ thực tiễn triển khai chính sách, một số đại biểu đề nghị tập trung khắc phục độ trễ trong điều hành, tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm và những khoảng chờ khiến nguồn lực chậm đi vào sản xuất, kinh doanh.

Cần cơ chế phản ứng đủ nhanh

Phát biểu tại Quốc hội, đại biểu Trần Thị Vân (đoàn Bắc Ninh) nêu trường hợp một đoạn đường cao tốc được sửa chữa, cơ quan chức năng đặt biển báo hạn chế tốc độ để bảo đảm an toàn. Nhưng khi đường đã sửa xong, mặt đường thông thoáng, điều kiện lưu thông được khôi phục thì biển hạn chế tốc độ vẫn còn, người dân vẫn phải đi theo tốc độ giới hạn. “Và đây là độ trễ trong việc chấm dứt chính sách khi điều kiện thực tế đã thay đổi”, đại biểu nhận xét.

Đại biểu Trần Thị Vân (đoàn Bắc Ninh) phát biểu.

Đại biểu cũng dẫn trường hợp một quán ăn tại Phật Sơn, Trung Quốc bất ngờ nổi tiếng trên mạng xã hội, thu hút hàng nghìn khách mỗi ngày, gây áp lực cho giao thông và hạ tầng công cộng. Chính quyền địa phương chủ động mở bãi đỗ xe, cải thiện giao thông, bố trí nhà vệ sinh, lực lượng hỗ trợ và kết nối các dịch vụ du lịch lân cận. Từ một quán ăn nhỏ, họ tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho cả khu vực. Đại biểu cho rằng, đây là cách chính quyền phản ứng nhanh, chuyển một hiện tượng thị trường thành cơ hội phát triển cho địa phương.

Theo đại biểu, những câu chuyện cho thấy chúng ta không thiếu chính sách. “Cái mà chúng ta đang thiếu là một cơ chế phản ứng đủ nhanh và tinh thần dám chịu trách nhiệm để kết nối những nguồn lực riêng lẻ thành động lực và cơ hội để phát triển. Độ trễ trong phản ứng chính sách và tổ chức thực thi đang là điểm nghẽn của năng lực quản trị và điều hành”, đại biểu nhấn mạnh.

Từ những vấn đề trên, đại biểu Trần Thị Vân kiến nghị thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh đối với chính sách, quy định. Khi quy định bộc lộ bất cập, ảnh hưởng đến người dân, doanh nghiệp, phải chủ động rà soát, điều chỉnh hoặc chấm dứt; mỗi vướng mắc phải có cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý cụ thể.

Đại biểu cũng đề nghị “chấm dứt tình trạng kiến nghị chuyển qua nhiều cấp nhưng không xác định được ai chịu trách nhiệm cuối cùng và khi nào thì có kết quả”.

Rút ngắn những khoảng chờ không cần thiết

Những khoảng chờ giữa các cơ quan cũng là vấn đề được đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) lưu ý khi phân tích chi phí thời gian của doanh nghiệp. Theo đại biểu, doanh nghiệp không chỉ chịu chi phí của đồng vốn mà còn chịu chi phí của thời gian.

Đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) phát biểu

“Lãi suất là chi phí nhìn thấy, nhưng thời gian chờ quy hoạch, thủ tục đất đai, đầu tư, xây dựng và phối hợp giữa các cơ quan cũng là chi phí thực của doanh nghiệp. Có trường hợp từng thủ tục đúng hạn nhưng cả quy trình vẫn kéo dài do chờ giữa các cơ quan”, đại biểu nêu.

Khi đó, vốn chậm đi vào sản xuất, làm giảm hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp. Đại biểu đề nghị rút ngắn những khoảng chờ không cần thiết thuộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước nhưng không đánh đổi việc tuân thủ pháp luật, chất lượng công trình, môi trường và quyền lợi hợp pháp của người dân, nhất là trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Cần theo dõi tổng thời gian giải quyết các quy trình liên thông về đầu tư, đất đai, xây dựng; xác định rõ trách nhiệm phối hợp, khắc phục tình trạng bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Về trách nhiệm tổ chức thực hiện, đại biểu Trần Thị Vân đề nghị chuyển mạnh từ tư duy quản lý bằng quy trình, thủ tục sang quản lý theo mục tiêu và kết quả thực chất; đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra và đánh giá cán bộ. Trong đó, phải phân biệt rõ hành vi cố ý vi phạm vụ lợi với những trường hợp chủ động đổi mới, dám đề xuất, dám chịu trách nhiệm trong khuôn khổ pháp luật nhưng gặp rủi ro khách quan.

“Nếu không làm rõ điều này, tâm lý sợ sai, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm sẽ tiếp tục cản trở sự phát triển của đất nước”, đại biểu cảnh báo.

Lấy hiệu quả thực tế làm thước đo

Cùng quan tâm đến hiệu quả thực thi, đại biểu Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) cho rằng điểm nghẽn không chỉ nằm ở quy định pháp luật mà còn ở khâu tổ chức thực hiện. Có chính sách nhưng triển khai chậm, có phân cấp nhưng thiếu người, thiếu kinh phí và dữ liệu, có dự án nhưng vướng thủ tục đất đai, quy hoạch, đầu tư xây dựng kéo dài, đại biểu nêu thực tế.

Đại biểu đề nghị Chính phủ chuyển mạnh từ ban hành cơ chế sang kiểm tra kết quả thực thi, xử lý dứt điểm vướng mắc liên ngành và những dự án tồn đọng có khả năng khơi thông nguồn lực, tạo năng lực sản xuất mới. Mỗi nhiệm vụ trọng tâm năm 2027 phải xác định rõ cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, thời hạn giải quyết, nguồn lực bảo đảm và kết quả đầu ra có thể đo lường.

Đặc biệt, cần “lấy thời gian, chi phí thực tế được cắt giảm, tiến độ dự án, chất lượng giải quyết công việc và sự hài lòng của người dân, của doanh nghiệp làm thước đo”. Đại biểu cũng kiến nghị thiết lập cơ chế điều phối liên ngành để xử lý kịp thời những vướng mắc vượt thẩm quyền cấp xã.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn).

Từ thực tiễn cơ sở, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) lưu ý phải bảo đảm thống nhất giữa nhiệm vụ được phân cấp với cơ chế tổ chức thực hiện, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng chưa bảo đảm nguồn lực. Đại biểu đề nghị phối hợp bù lấp khoảng trống thiếu hụt đội ngũ, kinh nghiệm thực tiễn; đào tạo có địa chỉ và thực hiện cơ chế sàng lọc cán bộ không đáp ứng yêu cầu.

Một biểu hiện khác của khó khăn trong tổ chức thực hiện được đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) nêu là tại Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã, dù đã có Cổng dịch vụ công quốc gia vận hành thông suốt, thực tế vẫn phải sử dụng nhiều tài khoản, nhiều phần mềm chuyên ngành. Kết nối, chia sẻ dữ liệu chưa đồng bộ gây khó khăn trong theo dõi, giải quyết hồ sơ. Đại biểu đề nghị khẩn trương kết nối các phần mềm chuyên ngành với Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính, thống nhất quản lý tài khoản, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu.

Để khắc phục những bất cập từ khâu phản ứng đến tổ chức thực hiện, đại biểu Trần Thị Vân đề nghị Quốc hội, Chính phủ xây dựng cơ chế đánh giá độ trễ chính sách, coi đây là tiêu chí quan trọng đánh giá năng lực điều hành. Đồng thời, tăng cường sự giám sát của Quốc hội đối với những chính sách chậm triển khai, những kiến nghị kéo dài và những cơ hội phát triển bị bỏ lỡ do chậm được thực thi.