Không tuần hoàn, doanh nghiệp khó giữ lợi thế cạnh tranh

Kinh tế tuần hoàn mở đường cho ngành sản xuất Việt Nam nâng sức cạnh tranh

Từ yêu cầu môi trường đến chiến lược cạnh tranh

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng định hình thương mại và đầu tư toàn cầu, kinh tế tuần hoàn đang nổi lên như một động lực quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng khả năng chống chịu trước biến động thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế.

Đó là nhận định được nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp đưa ra tại Diễn đàn Doanh nghiệp Đức - Việt Nam 2026 với chủ đề “Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất”.

Phát biểu tại diễn đàn, bà Andrea Sühl, Tổng Lãnh sự Đức tại TP.Hồ Chí Minh, nhấn mạnh kinh tế tuần hoàn không còn đơn thuần là giải pháp bảo vệ môi trường mà đã trở thành chiến lược phát triển kinh tế trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động.

Theo bà Andrea Sühl, việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và kéo dài vòng đời sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, đồng thời tăng khả năng thích ứng trước các cú sốc kinh tế và địa chính trị. Đức sẵn sàng đồng hành cùng Việt Nam thông qua chuyển giao công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm công nghiệp, cung cấp các giải pháp tiên tiến và thúc đẩy hợp tác doanh nghiệp nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và xây dựng hệ sinh thái công nghiệp tuần hoàn.

Từ góc độ địa phương, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.Hồ Chí Minh (ITPC) cho biết, TP.Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, phát triển khu công nghiệp sinh thái và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đây được xem là nền tảng quan trọng để triển khai các mô hình kinh tế tuần hoàn trên quy mô lớn trong thời gian tới.

Ông Alexander Ziehe, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đức tại Việt Nam (GBA) nhận định, Việt Nam có tiềm năng sản xuất mạnh mẽ, trong khi Đức sở hữu lợi thế về công nghệ, quản trị và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Sự kết hợp này sẽ tạo điều kiện hình thành các chuỗi giá trị có sức chống chịu cao hơn trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Theo ông Alexander Ziehe, các doanh nghiệp Đức không chỉ muốn hiện diện với vai trò nhà đầu tư mà còn hướng tới trở thành đối tác dài hạn trong tiến trình phát triển công nghiệp và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Trong khi đó, ông Peter Kompalla, Trưởng Đại diện AHK Việt Nam cho rằng, đối với doanh nghiệp Đức, kinh tế tuần hoàn đã trở thành chiến lược kinh doanh và điều kiện để duy trì khả năng tiếp cận thị trường. Những yêu cầu mới liên quan đến minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và hộ chiếu sản phẩm số đang dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, đặc biệt tại thị trường Liên minh châu Âu.

Công nghệ và liên kết chuỗi cung ứng là chìa khóa

Bên cạnh cơ hội, quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất tuần hoàn cũng đặt ra nhiều thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Nguyễn Trọng Luật, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ TP.Hồ Chí Minh (HASI) cho rằng, áp lực hiện nay không chỉ đến từ yêu cầu đổi mới công nghệ mà còn từ các quy định ngày càng chặt chẽ về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng.

Theo ông Luật, khoảng cách lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay nằm ở năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật và khả năng kết nối với các tập đoàn đầu tư nước ngoài. Vì vậy, chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ năng và phát triển hệ sinh thái nhà cung ứng sẽ là những yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Các chuyên gia cũng cho rằng kinh tế tuần hoàn sẽ khó đạt hiệu quả nếu thiếu sự hỗ trợ của công nghệ số và tự động hóa. Ông André de Jong, Tổng Giám đốc Bosch Việt Nam đánh giá, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và các giải pháp nhà máy thông minh đang tạo ra những thay đổi căn bản trong hoạt động sản xuất. Những công nghệ này giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, giảm tiêu hao tài nguyên, tối ưu chi phí vận hành và tăng khả năng thích ứng với các biến động của thị trường.

Từ góc độ quản trị chuỗi cung ứng, ông Tuấn Vi, Phó Chủ tịch phụ trách Chuỗi cung ứng và Logistics khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Schaeffler, nhấn mạnh rằng kinh tế tuần hoàn không bắt đầu từ tái chế mà phải được tích hợp xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị.

Theo ông Vi, từ khâu lập kế hoạch, mua sắm nguyên vật liệu, logistics, sản xuất, bảo trì đến sử dụng và tái chế sản phẩm đều cần được thiết kế theo tư duy tuần hoàn. Những quyết định đúng đắn ngay từ đầu sẽ giúp giảm lãng phí, tối ưu hóa nguồn lực và tạo ra tác động bền vững cho toàn hệ thống.

Các chuyên gia nhận định, sản xuất bền vững ngày nay không còn đơn thuần là câu chuyện môi trường mà đã trở thành bài toán về công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị chuỗi giá trị. Doanh nghiệp sẽ khó đạt được các mục tiêu phát triển bền vững nếu chỉ tập trung vào nhà máy mà bỏ qua việc tối ưu hóa toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh đang ngày càng chi phối dòng vốn đầu tư và thương mại quốc tế, kinh tế tuần hoàn được xem là cơ hội để ngành sản xuất Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị gia tăng và mở rộng khả năng tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khối FDI và mở rộng hợp tác công - tư. Với lợi thế về công nghệ và kinh nghiệm quản trị của Đức cùng tiềm năng sản xuất của Việt Nam, hai bên được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác, góp phần xây dựng nền công nghiệp hiện đại, xanh hơn, có khả năng chống chịu cao và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế trong giai đoạn phát triển mới.