Không 'xanh' đúng chuẩn, hàng hóa khó vào EU

Hộ chiếu sản phẩm số (DPP) được triển khai để bảo đảm truy xuất bắt buộc. Ảnh: PSQR

Hàng loạt quy định cứng rắn về thiết kế sinh thái, truy xuất dữ liệu, chống suy thoái rừng và quản lý bao bì sắp đồng loạt có hiệu lực. Với các nhà xuất khẩu quốc tế, đây không chỉ là câu chuyện hình ảnh thương hiệu, mà là điều kiện tiên quyết để duy trì khả năng tiếp cận thị trường Liên minh châu Âu (EU) vốn khắt khe.

Quy định “xanh” khắt khe

Theo European Commission, Quy định thiết kế sinh thái (ESPR) tạo sự thay đổi sâu sắc trong ngành dệt may và da giày. Từ ngày 19/7/2026, EU cấm doanh nghiệp lớn tiêu hủy hàng tồn kho chưa bán. Đồng thời, kích hoạt cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) yêu cầu thương hiệu đóng phí thu gom và xử lý rác thải dệt may.

Do đó, mô hình thời trang nhanh dựa trên sản xuất hàng loạt và vòng đời ngắn sẽ mất dần lợi thế chi phí, trong khi hoạt động bán hàng thứ cấp (resale, second-hand) hay thu hồi sản phẩm cũ sẽ trở thành yêu cầu vận hành phổ biến. Biện pháp này góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm lãng phí trong bối cảnh mỗi năm, 4 - 9% hàng dệt may tồn kho tại châu Âu bị phá hủy, gây phát thải 5,6 triệu tấn CO2.

Chuyển biến mang tính hệ thống khác đến từ Chỉ thị bảo vệ người tiêu dùng (EU 2024/825) sẽ được thực hiện tại các nước thành viên EU từ ngày 27/9/2026, trong đó siết chặt hành vi “tẩy xanh”. Những tuyên bố môi trường mang tính chung chung như “phân hủy sinh học” hay “làm từ nguyên liệu hữu cơ” sẽ không được phép sử dụng nếu thiếu cơ sở dữ liệu và cơ chế xác minh độc lập đi kèm.

Cùng với đó, Hộ chiếu sản phẩm số (DPP) được triển khai để bảo đảm truy xuất bắt buộc. Mỗi sản phẩm sẽ phải cung cấp thông tin số hóa về nguồn gốc nguyên liệu, hóa chất sử dụng, phát thải và vòng đời. Các yêu cầu về DPP đối với hàng dệt may dự kiến triển khai từ năm 2026 đến 2027, theo TraceX.

Trong lĩnh vực gỗ và nội thất, Quy định chống suy thoái rừng của EU (EUDR), áp dụng từ ngày 30/12/2026 với doanh nghiệp vừa và lớn và từ 30/6/2027 với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ, đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc. Mỗi lô hàng phải chứng minh tọa độ địa lý vùng trồng và không liên quan đến phá rừng sau mốc thời gian quy định. Hệ thống siêu thị và nhà phân phối phải kiểm soát chặt chẽ từ khâu đầu vào để tránh rủi ro pháp lý. Chuỗi cung ứng được tái cấu trúc theo hướng phòng ngừa và minh bạch cao hơn.

Ở ngành thực phẩm, Quy định bao bì và rác thải bao bì (PPWR) có hiệu lực từ 12/8/2026, tạo áp lực tối ưu hóa thiết kế bao bì, giảm nhựa trong thành phần cấu tạo và tăng khả năng tái sử dụng hoặc tái chế. Các nhà bán lẻ, chuỗi siêu thị sẽ đóng vai trò “bộ lọc” đòi hỏi các sản phẩm thủy sản nhập khẩu không chỉ đạt chuẩn sinh thái (ASC/MSC) mà còn phải tuân thủ tuyệt đối quy định về bao bì mới.

Hướng đến chuyển đổi xanh toàn diện

Các quy định trên là bước triển khai cụ thể của Chiến lược thỏa thuận xanh châu Âu với mục tiêu cắt giảm ít nhất 50% lượng phát thải vào năm 2030, hướng tới mức 55%, qua đó tạo bước đệm quan trọng để liên minh 27 nước thành viên hiện thực hóa mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng 0 năm 2050 theo Luật Khí hậu châu Âu.

Sustainability Online dẫn lời giới chuyên gia cấp cao tại GlobalData, lưu ý rủi ro “chuyển gánh nặng chi phí” sang người tiêu dùng thông qua giá bán cao hơn sau khi các quy định đi vào hiệu lực. Song, EU lập luận chi phí môi trường vốn đã tồn tại trong hệ thống sản xuất - tiêu dùng, chỉ là chưa được phản ánh đầy đủ vào giá thành. Các quy định này sẽ thúc đẩy quá trình chuẩn hóa toàn cầu. Khi EU - một trong những thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới - đặt tiêu chuẩn cao hơn, nhiều thị trường khác có xu hướng tham chiếu hoặc điều chỉnh theo để tránh phân mảnh chuỗi cung ứng.

Nhìn tổng thể, năm 2026 đánh dấu điểm khởi đầu cho cấu trúc tiêu dùng mới tại châu Âu với sự chuyển dịch từ cạnh tranh dựa trên giá sang cạnh tranh dựa trên mức độ tuân thủ và minh bạch dữ liệu. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào chủ động đầu tư vào truy xuất, thiết kế bền vững và quản trị vòng đời sản phẩm sẽ củng cố vị thế dài hạn trên thị trường EU.

THƯ LÊ