Khu kinh tế số trong chiến lược phát triển mới của Quảng Ninh

Đây được xem là bước đi mang tính đột phá nhằm kiến tạo một không gian tăng trưởng mới, giúp Quảng Ninh đi đầu trong việc phát triển kinh tế số và kinh tế tri thức tại khu vực Đông Nam Á.

Đề án được xây dựng trên cơ sở phối hợp giữa Ban quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh và Tập đoàn APEC Group, với sự tham vấn của các chuyên gia thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đề án khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh. Ảnh: QMG

Tầm vóc của một thành phố kinh tế số kiểu mẫu

Mục tiêu cốt lõi của đề án là hình thành một thành phố kinh tế số kiểu mẫu của Việt Nam, nơi có thể thử nghiệm các mô hình quản trị mới cùng những công nghệ tiên phong chưa từng được triển khai trong nước.

Theo quy hoạch, khu kinh tế số và tri thức tự do dự kiến trải dài trên địa bàn 10 xã, phường gồm Hoàng Quế, Yên Tử, Đông Mai, Tuần Châu, Việt Hưng, Bãi Cháy, Hoành Bồ, Thống Nhất, Quảng La và Cao Xanh. Toàn bộ không gian này được tổ chức thành ba phân khu chức năng có sự liên kết chặt chẽ nhằm hình thành một hệ sinh thái kinh tế số hoàn chỉnh.

Phân khu thứ nhất có diện tích khoảng 5.770ha, nằm tại các khu vực Đông Mai, Tuần Châu và Việt Hưng.

Khu vực này tập trung vào nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo, hình thành cụm đại học quốc tế đào tạo nhân lực số, đồng thời phát triển các khu đô thị thông minh ven biển. Đây được xem là trung tâm đổi mới sáng tạo và nguồn cung nhân lực công nghệ cho toàn bộ hệ sinh thái.

Phân khu thứ hai có quy mô lớn nhất, khoảng 19.380ha, bao phủ các khu vực Việt Hưng, Bãi Cháy, Hoành Bồ, Thống Nhất, Cao Xanh và Quảng La.

Chức năng chính của phân khu này là vận hành hệ thống quản trị thông minh dựa trên công nghệ bản sao số, phát triển trung tâm hành chính số kiểu mẫu và các khu đô thị sinh thái phía Bắc. Ngoài ra, khu vực còn bố trí trung tâm dữ liệu dự phòng cùng các hệ thống công nghiệp và dịch vụ logistics hỗ trợ.

Phân khu thứ ba rộng khoảng 1.230ha, nằm tại Hoàng Quế và Yên Tử. Điểm nhấn của khu vực này là phát triển các ngành công nghệ cao như sản xuất bán dẫn, linh kiện phần cứng và thiết bị điện tử. Cách phân chia chức năng theo từng phân khu giúp Quảng Ninh định vị rõ vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Bãi Cháy, Quảng Ninh. Ảnh: Hoàng Anh

Cơ chế đặc thù để thu hút nhà đầu tư chiến lược

Để hiện thực hóa tham vọng trở thành trung tâm công nghệ tầm khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Quảng Ninh đề xuất áp dụng các cơ chế chính sách đặc thù vượt trội. Bên cạnh các ưu đãi hiện hành dành cho khu kinh tế, tỉnh mong muốn được thí điểm những mô hình quản trị linh hoạt nhằm tăng sức cạnh tranh trong việc thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Những chính sách này hướng đến việc thu hút các chuyên gia, kỹ sư và nhân tài công nghệ trong và ngoài nước đến sinh sống, làm việc lâu dài.

Thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chất lượng cao cũng là trọng tâm trong chiến lược của địa phương. Năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu thu hút từ 2,5 - 3 tỷ USD vốn FDI với tiêu chí lựa chọn khắt khe về hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm sản xuất linh kiện điện tử, năng lượng tái tạo và công nghiệp xanh.

Thay vì chạy theo số lượng dự án, tỉnh định hướng lựa chọn các nhà đầu tư có khả năng tạo ra giá trị lâu dài, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và đóng góp cho tăng trưởng bền vững. Nếu được triển khai đúng lộ trình, khu kinh tế số này được kỳ vọng tạo cú hích cho thị trường bất động sản công nghiệp, logistics và các đô thị công nghệ cao tại miền Bắc.

Tại cuộc họp của Hội đồng Tư vấn cấp tỉnh về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Quảng Ninh mới đây, nhiều chuyên gia đã đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện đề án. Một trong những vấn đề được nhấn mạnh là yêu cầu đảm bảo nguồn năng lượng ổn định phục vụ vận hành khu kinh tế.

Các hoạt động như trung tâm dữ liệu hay sản xuất bán dẫn tiêu thụ lượng điện năng rất lớn, đòi hỏi hạ tầng năng lượng có độ ổn định cao.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, bài toán nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định thành công của mô hình này. Theo đó, cần có chính sách đặc biệt về vốn và nhân lực để thu hút nhân tài công nghệ. Đồng thời phải xây dựng hệ sinh thái có sự liên kết chặt chẽ giữa đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp và các quỹ đầu tư nhằm tạo ra môi trường đổi mới sáng tạo thực chất.

Một khuyến nghị khác là cần xác định rõ lộ trình triển khai theo từng giai đoạn với các chỉ tiêu định lượng cụ thể, tránh tình trạng phát triển dàn trải hoặc mang tính hình thức. Các sở ngành cũng được yêu cầu rà soát những điểm nghẽn về thể chế để tìm giải pháp phù hợp.

Quảng Ninh hiện là một trong những địa phương có nền tảng kinh tế mạnh của cả nước, với GRDP bình quân đầu người năm 2025 đạt hơn 11.000USD. Trong bối cảnh tỉnh đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030, việc hình thành khu kinh tế số được kỳ vọng tạo ra động lực tăng trưởng mới, giúp địa phương giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên.

Quá trình chuyển dịch từ công nghiệp khai khoáng sang kinh tế tri thức và dịch vụ hiện đại đang diễn ra mạnh mẽ tại địa phương.

Khi khu kinh tế số và tri thức tự do đi vào vận hành, mô hình này không chỉ mang lại nguồn lực tài chính mà còn góp phần nâng cao năng lực công nghệ của toàn khu vực. Lãnh đạo tỉnh kỳ vọng đây sẽ là bước tiến quan trọng giúp Quảng Ninh khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và không gian công nghệ của châu Á - Thái Bình Dương.

Lam Anh