Khúc 'Samaki' Đà Nẵng - Nam Lào - Kỳ 1: Ký ức Việt trên đất Lào

Niềm vui của mẹ con Pơloong Xoop (xã Hùng Sơn) trong ngày được công nhận quốc tịch Việt Nam năm 2020. Ảnh: ALĂNG NGƯỚC

KỲ 1: KÝ ỨC VIỆT TRÊN ĐẤT LÀO

Dấu chân của những người lính Việt Nam trong kháng chiến đã mở ra mạch nối từ quá khứ đến hiện tại, góp phần gìn giữ mối quan hệ hữu nghị “mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững” giữa Việt Nam và Lào. Câu chuyện về ông Bô Nhơn - Lê Viết Muồng, người chiến sĩ quân tình nguyện quê Quảng Nam - Đà Nẵng trên đất Lào, là một điểm tựa để lần giở những ký ức thiêng liêng, thấm đẫm tình hữu nghị ấy.

Thăm “địa chỉ đỏ” ở Sê Kông

Chúng tôi đến Nam Lào trong một buổi sớm mai, qua con đường xuyên cao nguyên Bolaven còn cuộn mờ bụi đỏ. Từ cửa khẩu Bờ Y (Quảng Ngãi) sang Sê Kông, con đường nay đã thuận tiện hơn trước, nhưng với anh Lê Huynh Trưởng, Phó Trưởng phòng Quản lý biên giới (Sở Ngoại vụ Đà Nẵng), mỗi lần đặt chân lên đất Lào vẫn là một chuyến đi với nhiều cảm xúc đặc biệt.

Là cán bộ làm công tác đối ngoại, nhiều năm qua anh Trưởng không ít lần tháp tùng các đoàn công tác của Đà Nẵng sang thăm, làm việc, chúc Tết Bunpimay tại các tỉnh Nam Lào. Những chuyến đi nối tiếp nhau dần trở thành hành trình gắn bó với cán bộ, người dân nước bạn.

Trong lịch trình quen thuộc ấy, căn nhà nhỏ của gia đình ông Bô Nhơn ở huyện Lạ Màm (tỉnh Sê Kông) luôn là điểm dừng chân. Không nhiều nghi thức như ở các diễn đàn ngoại giao, mỗi lần đoàn Việt Nam đến, cánh cửa gỗ ngôi nhà ông Bô Nhơn lại mở ra thân tình để đón khách. Với anh Trưởng, từ lâu, nơi này đã là một “địa chỉ đỏ”, không gian kết nối các thế hệ Việt - Lào.

Anh Trưởng kể, dịp Tết Bunpimay nào, tỉnh Quảng Nam (cũ) và Đà Nẵng bây giờ đều tổ chức đoàn sang thăm, chúc Tết, tặng quà cho tỉnh bạn. Sự hiện diện đều đặn của những vị khách từ Việt Nam khiến không khí Tết ở các tỉnh Nam Lào nói chung, ở Sê Kông nói riêng thêm phần vui tươi, ấm áp. “Có những lần dẫn đoàn đến đây, tôi thấy rõ sự xúc động của các thành viên khi nghe kể lại câu chuyện về ông Bô Nhơn. Nhưng điều khiến tôi ấn tượng hơn là cách người dân nơi đây nhắc về ông, bằng sự kính trọng, tin tưởng và yêu mến”, anh Trưởng chia sẻ.

Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Quang (thứ 2, bên phải) cùng các đồng chí lãnh đạo thành phố trò chuyện với ông Sucdavanh Lê Viết Muồng, con trai ông Bô Nhơn. Ảnh: THÀNH CÔNG

Mối đoàn kết, gắn bó Việt - Lào qua nhiều năm tháng còn hiện diện trong sự thân tình, quý mến của gia đình ông Bô Nhơn khi đón khách. Mỗi lần như thế, ông Sucdavanh Lê Viết Muồng, con trai ông Bô Nhơn, đưa mọi người thăm lại ngôi nhà, kể lại những câu chuyện mà ông đã nghe từ cha mình. Không khí gặp gỡ luôn ấm áp, gần gũi như đón người thân từ bên kia biên giới.

Theo anh Trưởng, điều đặc biệt là dù thời gian trôi qua, thành phần đoàn có thay đổi, nhưng cảm xúc khi trở lại vẫn gần như nguyên vẹn. “Có những cán bộ đi lần đầu, nhưng chỉ cần bước vào ngôi nhà, lắng nghe câu chuyện về ông, đều có thể cảm nhận được sự gắn kết rất sâu giữa hai dân tộc. Với tôi, ngôi nhà này như một bảo tàng ký ức, nơi lưu giữ tình cảm giữa Quảng Nam - Đà Nẵng với Sê Kông, giữa Việt Nam với Lào”, anh Trưởng nói.

Dòng máu Việt ở đất Lào

Trong căn nhà nhỏ nằm nép bên triền đồi ở Sê Kông, ông Sucdavanh Lê Viết Muồng chậm rãi rót trà. Câu chuyện về người cha, ông Bô Nhơn, lại được nhắc nhớ. Với ông Sucdavanh, ký ức về cha luôn là niềm tự hào được gìn giữ qua nhiều thế hệ trong gia đình. “Mỗi lần có đoàn người Việt Nam sang thăm, tôi lại rất nhớ cha. Gặp mọi người, nghe tiếng Việt, tôi có cảm giác như được gặp lại một phần của gia đình mình ở Việt Nam”, ông Sucdavanh nói.

Trong trí nhớ của ông Sucdavanh, từ khi còn nhỏ, ông đã được nghe cha kể về quê hương bên kia Trường Sơn Đông. Những câu chuyện về Hội An, về Quảng Nam - Đà Nẵng, về những năm tháng chiến đấu cùng nhân dân Lào… dần in sâu vào ký ức. Dù sinh ra và lớn lên trên đất Lào, nhưng trong ông luôn hiện hữu một sợi dây gắn kết đặc biệt với Việt Nam.

Thành phố Đà Nẵng hỗ trợ 300 triệu đồng để gia đình ông Bô Nhơn - Lê Viết Muồng tu sửa căn nhà nơi ông từng sống và làm việc. Ảnh: THÀNH CÔNG

Không giấu được niềm xúc động, ông Sucdavanh cho biết gia đình đã từng có dịp sang thăm Đà Nẵng. Chuyến đi ấy để lại nhiều ấn tượng sâu sắc. “Tôi rất muốn quay lại miền đất đó. Không chỉ vì đó là quê hương của cha, mà còn vì trong tôi cũng có một phần dòng máu Việt. Trong những lần đón tiếp các đoàn khách Việt Nam, tôi muốn kể rất nhiều, muốn có thời gian để chia sẻ, như một cách tiếp nối câu chuyện mà cha mình đã bắt đầu từ nhiều năm trước. Cha tôi thường nói, tình cảm giữa Việt Nam và Lào không phải chỉ có trong chiến tranh, mà còn phải được gìn giữ và tiếp nối trong hòa bình”, ông Sucdavanh tâm sự.

Niềm tự hào về tình hữu nghị Việt - Lào tiếp tục được vun đắp từ những người con của các chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam năm ấy, trong đó có ông Lê Viết Muồng trên đất Lào. Ông Sucdavanh cho biết, ở Sê Kông và nhiều địa phương của Lào, tình hữu nghị với Việt Nam luôn được người dân trân trọng. Nhiều thế hệ vẫn kể cho con cháu nghe về một thời cùng nhau chiến đấu, vượt qua khó khăn để dựng xây hai đất nước. Người dân nơi đây vẫn ghi nhớ, biết ơn những gì Việt Nam đã giúp đỡ, đã sát cánh sẻ chia từ quá khứ đến hiện tại.

Câu chuyện của ông Sucdavanh gợi nhớ lời ông Pơloong Phan Văn Dơ, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản A Bưl (huyện Kà Lừm, tỉnh Sê Kông) trong lần gặp trước. Ông Dơ cho biết, trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng bào Cơ Tu trên dải Trường Sơn vừa trực tiếp tham gia chiến đấu, vừa gùi lương thực, tải đạn, tiếp sức cho bộ đội tiến vào Nam. Sau khi Việt Nam - Lào hoàn thành công tác hoạch định biên giới, nhiều hộ dân lựa chọn nơi sinh sống khác nhau, dẫn đến thay đổi về quốc tịch. Tuy vậy, ký ức chung về cội nguồn và những năm tháng kề vai sát cánh vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành mạch nối bền bỉ nơi vùng biên.

Ngôi nhà của gia đình ông Bô Nhơn - Lê Viết Muồng trở thành “địa chỉ đỏ” mỗi khi khách đặt chân đến Sê Kông. Ảnh: ALĂNG NGƯỚC

Tại các bản A Bưl, Pa Nol, Ta Long, Chi Tơ, Keo, Tà Vàng của huyện Kà Lừm, nhiều gia đình vẫn lưu giữ giấy chứng nhận tham gia phục vụ cách mạng Việt Nam. Trong nếp nhà, ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh được đặt trang trọng bên cạnh ảnh Chủ tịch Kaysone Phomvihane, thể hiện tình cảm gắn bó giữa hai dân tộc. “Người dân hai bên biên giới vẫn coi nhau như anh em ruột thịt. Trong chiến tranh, họ cùng chia sẻ lương thực, hỗ trợ bộ đội; đến nay tiếp tục qua lại thăm thân, hỗ trợ nhau trong đời sống và sản xuất”, ông Pơloong Phan Văn Dơ nói.

* * *

Chiều xuống trên vùng đất Sê Kông, vệt nắng cuối ngày trải dài theo những triền đồi. Trong không gian yên bình ấy, những nén nhang được đoàn công tác Đà Nẵng kính cẩn dâng lên ông Bô Nhơn - Lê Viết Muồng trong căn nhà gia đình.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang khẳng định, thành phố tự hào khi có một người con ưu tú trên đất Lào như cụ Bô Nhơn. Từ một chiến sĩ quân tình nguyện, gắn bó mật thiết với nhân dân Lào, cụ đã trở thành cán bộ lãnh đạo chủ chốt của tỉnh Sê Kông. Dấu ấn của cụ Bô Nhơn là những đóng góp quan trọng cho sự nghiệp cách mạng của nước bạn, đặc biệt trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên khi tỉnh Sê Kông được thành lập.

“Cuộc đời và sự nghiệp của ông Bô Nhơn - Lê Viết Muồng còn là dấu ấn sâu đậm trong việc đặt nền móng, vun đắp mối quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Quảng Nam trước đây và thành phố Đà Nẵng ngày nay với tỉnh Sê Kông. Những đóng góp ấy không chỉ có ý nghĩa trong một giai đoạn lịch sử, mà còn minh chứng sinh động cho sự gắn kết chặt chẽ giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai địa phương, góp phần làm bền chặt thêm tình hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào qua các thế hệ”, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang nói.

---------------
Kỳ 2: Xuyên nối con đường lịch sử