Khúc tưởng niệm và lời thề giữ biển

Nhà thơ, nhà báo Trịnh Công Lộc sinh ở đất lúa Thái Bình nhưng gắn bó với đất biển Quảng Ninh từ khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Văn Hà Nội. Ông có mặt ở một huyện biên giới khi chiến tranh biên giới phía Bắc nổ ra. “Mộ gió” là bài thơ tạo sức gợi và cảm hứng về tình yêu và trách nhiệm với biển, đảo Tổ quốc. PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh xúc động trước sự ra đi của Trịnh Công Lộc, đã ghi lại mấy cảm nhận qua bài thơ “Mộ gió” của anh:

“Còn đây, hàng mộ gió” của Nguyễn Hồng Vinh là tiếng lòng nhớ thương người bạn - nhà thơ, nhà báo Trịnh Công Lộc, sâu lắng, da diết xen lẫn tự hào. Song hành nỗi đau mất mát về tác giả bài thơ “Mộ gió”, là nỗi nhớ những người chiến binh đã hy sinh vì Hoàng Sa. Từ nỗi nhớ một con người, bài thơ mở rộng thành sự tri ân những người đã khuất và lời nhắn gửi những người đang tiếp bước sứ mệnh giữ gìn biển đảo quê hương. Mạch cảm xúc ấy đã giữ nỗi tiếc thương không sâu vào bi lụy, mà được nâng lên thành niềm tin và trách nhiệm với Tổ quốc - đã và đang sở hữu nguồn tài nguyên vô cùng quý báu.

Nhà thơ, nhà báo Trịnh Công Lộc.

Nhà thơ, nhà báo Trịnh Công Lộc.

CÒN ĐÂY, HÀNG MỘ GIÓ

Tiếc nhớ nhà thơ, nhà báo Trịnh Công Lộc

Tôi mê mải ngắm đoàn thuyền đánh cá

Tấp nập vào bờ mỗi sớm bình minh

Lại nhớ anh viết bài thơ “Mộ gió”

Một khúc tráng ca giữ đất nước yên bình

Đây Lý Sơn điệp trùng mộ cát

Những chiến binh ra đi giữ Hoàng Sa

Gửi thân xác giữa sóng cồn, đất đá

Hàng hàng mộ gió, buốt tim ta!

Cơn gió bấc ập về Hà Nội

Cướp mùa thu với hoa sữa thơm nồng

Anh còn đâu trong dòng người hối hả

Viết tiếp bản trường ca đất nước đi lên

Người lính Trường Sa trong đêm gác

Giữa gió gào tê buốt thịt da

Vẫn nhấn nhá ngâm bài “Mộ gió”

Nguyện giữ đảo này xứng với ông cha!

Tổ quốc nay “Đi lên từ biển”

Một tập thơ chứa chất ân tình

Một lời thề trước hàng bia mộ gió

Sát cánh nhau vượt bão tố gian nan!

Thanh thản nhé, giữa đất Mẹ thân thương

Tập thơ đây, ẩn hiện dáng hình anh

Mãi sưởi ấm nghĩa tình, chung thủy

Biển và rừng cuồn cuộn sức hồi sinh...

Hà Nội, đợt gió bấc đầu mùa 2026

Nỗi nhớ khởi sinh từ một cảnh đời bình dị: “Tôi mê mải ngắm đoàn thuyền đánh cá/ Tấp nập vào bờ mỗi sớm bình minh/ Lại nhớ anh viết bài thơ “Mộ gió”/ Một khúc tráng ca giữ đất nước yên bình”. Điểm nhìn trữ tình trên một hòn đảo (Lý Sơn) mở ra một không gian bình minh tươi sáng gợi về cuộc sống thanh bình, no ấm. Trong khoảnh khắc ấy, hình bóng người bạn cùng bài thơ “Mộ gió” chợt trở về. Hai chữ “lại nhớ” như một tiếng lòng tự nhiên, thân thiết. Người bạn đã đi xa nhưng những vần thơ anh viết vẫn hiện diện trong tâm trí người ở lại. Đằng sau sự bình yên của những chuyến thuyền là lịch sử hy sinh của những người lính giữ biển. Bởi vậy, nhớ thơ anh cũng là nhớ một phần tâm hồn anh, một tình yêu biển đảo đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo. Từ nỗi nhớ ấy, tác giả trở về với không gian Lý Sơn, nơi lưu giữ những ký ức đau thương về người chiến binh Hoàng Sa: “Đây Lý Sơn điệp trùng mộ cát/ Những chiến binh ra đi giữ Hoàng Sa/ Gửi thân xác giữa sóng cồn, đất đá/ Hàng hàng mộ gió, buốt tim ta!”. Hình tượng “hàng hàng mộ gió” vừa gợi nỗi đau mất mát, vừa là biểu tượng của lòng tri ân và ký ức chủ quyền. Những ngôi mộ không có hài cốt nhắc nhớ chúng ta về những người lính đã ra đi mà không trở về. Câu thơ “Hàng hàng mộ gió, buốt tim ta!” như một tiếng nấc, như cái buốt lạnh của gió biển thấm vào lòng người đang sống.

Nỗi nhớ trở về trong một không gian khác – Hà Nội, giữa cơn gió bấc đầu mùa: “Cơn gió bấc ập về Hà Nội/ Cướp mùa thu với hoa sữa thơm nồng/ Anh còn đâu trong dòng người hối hả/ Viết tiếp bản trường ca đất nước đi lên”. Ở Lý Sơn, nỗi nhớ hướng về những người lính đã khuất. Ở Hà Nội, nỗi nhớ trực tiếp hơn, trở lại với người bạn vừa mất. Giữa dòng người hối hả, câu hỏi “Anh còn đâu” gợi một khoảng trống không gì bù đắp được. Câu “Viết tiếp bản trường ca đất nước đi lên” đã đẩy nỗi tiếc thương lên cao trào day dứt, cồn cào. Người bạn ấy còn bao điều muốn viết, bao tình cảm chưa kịp gửi trao. Nhưng tác giả cũng tin rằng tình yêu đất nước và những trang thơ của anh còn mãi. Sự tin tưởng ấy được khẳng định xúc động nhất trong hình ảnh “Người lính Trường Sa trong đêm gác/ Giữa gió gào tê buốt thịt da/ Vẫn nhấn nhá ngâm bài “Mộ gió”/ Nguyện giữ đảo này xứng với ông cha!”. Đây là điểm hội tụ, cũng là bước phát triển cao nhất của mạch cảm xúc. Một bất ngờ được nhận ra, người bạn đã khuất vẫn đang hiện diện trong đời sống, qua chính những vần thơ của mình. Bài thơ “Mộ gió” của anh đã đến với người lính nơi đầu sóng, trở thành tiếng nói của ký ức, lòng biết ơn và ý chí giữ vững chủ quyền. Hình ảnh người lính ngâm thơ giữa đêm gió lạnh giàu sức gợi về những gian nan mà hào hùng trong sự nghiệp bảo vệ biển đảo. Thơ đã tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho người chiến sĩ. Từ những người lính Hoàng Sa năm xưa đến người lính Trường Sa hôm nay, một lời thề giữ biển vẫn được truyền nối. Nỗi nhớ người bạn đã khuất chuyển hóa thành niềm tự hào, niềm tin vào sức sống của thơ ca và những giá trị tinh thần anh để lại.

Hai khổ thơ cuối đưa cảm xúc đến sự hòa quyện giữa tình bạn, tình yêu đất nước và niềm tin vào tương lai: “Tổ quốc nay “Đi lên từ biển”/ Một tập thơ chứa chất ân tình/ Một lời thề trước hàng bia mộ gió/ Sát cánh nhau vượt bão tố gian nan!”. Tập thơ Đi lên từ biển – một di sản nghệ thuật của Trịnh Công Lộc gợi về khát vọng vươn ra biển lớn của dân tộc. Trước hàng mộ gió, lời thề giữ biển càng trở nên thiêng liêng. Tình cảm dành cho người đã khuất hòa vào trách nhiệm của người đang sống. Không quên quá khứ, không phụ sự hy sinh của cha ông, cùng nhau bảo vệ và dựng xây đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới. Bài thơ khép lại bằng lời nhắn gửi dào dạt tình người, tình đời: “Thanh thản nhé, giữa đất Mẹ thân thương/ Tập thơ đây, ẩn hiện dáng hình anh/ Mãi sưởi ấm nghĩa tình, chung thủy/ Biển và rừng cuồn cuộn sức hồi sinh...”. “Thanh thản nhé” - lời tiễn biệt nhẹ nhàng nhưng cũng đầy day dứt. Người bạn đã đi xa, nhưng tập thơ còn, dáng hình và tâm hồn nhà thơ vẫn hiện diện trong những trang viết, trong tình cảm bạn bè, nhất là đọng lại trong tâm hồn những người lính nơi đảo xa. Hình ảnh “Biển và rừng cuồn cuộn sức hồi sinh” mở ra viễn cảnh tràn đầy niềm tin về sức sống vươn mình, đất nước đang phát triển, những giá trị tốt đẹp luôn được trao truyền qua các thế hệ. Xưa cha ông đã từ rừng ra biển, làm nên mảnh đất hình chữ S kiêu hãnh nằm cạnh Biển Đông. Nay chúng ta náo nức làm giàu từ biển, tạo thế vững chắc cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam yêu dấu!

Với thể thơ tự do, ngôn ngữ bình dị, giọng thơ tâm tình, Nguyễn Hồng Vinh đã tạo nên một dòng cảm xúc thống nhất. Từ một tình cảm riêng tư, bài thơ khơi mở những tình cảm lớn lao, từ sự vắng mặt của một con người làm hiện lên những giá trị tinh thần cần được vun đắp. Bài thơ tuy nói về sự mất mát nhưng không khép lại trong mất mát, là lời tiễn biệt nhưng khẳng định sự tiếp nối. Trịnh Công Lộc không còn, nhưng thơ anh vẫn sống cùng đất nước, bay theo ngọn gió Trường Sa!./.

PGS.TS Nguyễn Thanh Tú

Nguồn Công Luận: https://congluan.vn/khuc-tuong-niem-va-loi-the-giu-bien-post368473.html