Khủng hoảng năng lượng: Mùa Đông đến gần, châu Âu 'căng mình' trước áp lực khí đốt, EC nói không có lý do để can thiệp

Nhân viên kỹ thuật làm việc tại trạm bơm khí đốt tự nhiên ở Sayda, miền Đông Đức. (Nguồn: AA)

Ngày 8/9, giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu tăng lên mức cao nhất trong hơn ba năm rưỡi, khi căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung LNG. Dòng chảy LNG suy giảm đã làm chậm tốc độ bơm khí vào các kho dự trữ tại Liên minh châu Âu (EU) trước mùa đông.

Qatar, một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới đã đình chỉ phần lớn các lô hàng và tiếp tục viện dẫn điều khoản bất khả kháng, khiến các lô hàng tới thị trường châu Âu và châu Á bị gián đoạn cho đến mùa Thu.

Theo Cơ sở hạ tầng khí đốt châu Âu, các cơ sở lưu trữ khí đốt của EU đạt khoảng 68% công suất tính đến ngày 14/9, tương đương khoảng 772 terawatt giờ khí đốt.

Mức này vẫn thấp hơn mục tiêu 90% của khối 27 thành viên. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng bổ sung lượng khí dự trữ trong thời gian còn lại, cũng như phản ứng của thị trường nếu nguồn cung tiếp tục eo hẹp hoặc nhiệt độ giảm sâu.

Giá tăng, lượng khí đốt tồn kho thấp

Ông Bill Farren-Price, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford nhấn mạnh: “Thị trường khí đốt châu Âu đang chứng kiến mốc giá cao nhất kể từ khi bắt đầu xung đột ở Iran nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh mà chúng ta đã thấy vào năm 2022”.

Trả lời Anadolu, ông cho rằng, áp lực hiện nay phản ánh sự chặt chẽ của thị trường LNG toàn cầu do xung đột ở Iran và mất nguồn cung LNG của Qatar.

Lý giải về mức giá hiện tại, ông Massimo Di Odoardo, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu khí đốt và LNG tại Wood Mackenzie cũng cho biết, hàng tồn kho châu Âu thấp, nhu cầu châu Á mạnh mẽ và tăng trưởng nguồn cung LNG là lý do thị trường khí đốt có thể khó khăn kéo dài đến hết mùa Đông năm nay.

Trong khi đó, bà Erisa Pasko, nhà phân tích khí đốt chính khu vực châu Âu tại Energy Aspects cho rằng, vấn đề lưu trữ không đơn thuần nằm ở lượng khí đốt đang được giữ dưới lòng đất.

“Điều quan trọng không chỉ là lượng khí đốt đang được lưu trữ, mà còn là khả năng rút khí đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu cao điểm”, bà nói.

Bà lưu ý, khả năng rút khí của châu Âu bắt đầu giảm đáng kể khi lượng hàng tồn kho xuống dưới khoảng 40% (tương đương khoảng 44 bcm) và suy giảm đáng kể hơn khi xuống dưới 20%.

Tình hình hiện nay cũng khác so với cuộc khủng hoảng năng lượng gần nhất của châu Âu. Trong giai đoạn 2021-2022, châu Âu bước vào mùa đông với khoảng 75% công suất lưu trữ khí đốt đã được lấp đầy.

Theo bà, điểm khác biệt lớn nhất là khi đó châu Âu có dư địa linh hoạt hơn cả về nguồn cung và nhu cầu, với nguồn khí đốt qua đường ống từ Nga dồi dào hơn, khả năng chuyển đổi từ than sang khí đốt lớn hơn và sản lượng khí đốt nội địa cũng linh hoạt hơn.

“Phần lớn sự linh hoạt đó đã biến mất”, bà Pasko nói.

Ông Farren-Price cũng cảnh báo, tốc độ bổ sung khí vào các kho dự trữ đã chậm lại trong những năm gần đây. "Điều đó đồng nghĩa nguy cơ các kho dự trữ bị cạn kiệt sẽ tăng lên nếu châu Âu trải qua một mùa Đông đặc biệt lạnh hoặc nguồn cung khí đốt toàn cầu tiếp tục bị gián đoạn ở những khu vực khác”, ông nói.

Tình hình hiện nay cũng khác so với cuộc khủng hoảng năng lượng gần nhất của châu Âu. (Nguồn: Shutterstock)

Công ty tư vấn năng lượng Energy Aspects hiện kỳ vọng châu Âu sẽ đạt khoảng 75 bcm (tương đương 69% công suất) dự trữ khí đốt vào cuối tháng 10/2026 - mức thấp nhất trong 14 năm qua.

Nhà phân tích khí đốt chính khu vực châu Âu tại Energy Aspects Pasko lưu ý rằng, lượng khí dự trữ từ 88–90 bcm vào đầu tháng 11/2026 sẽ được xem là đủ để tạo ra “một vùng đệm tương đối thoải mái” trước khả năng xuất hiện một mùa Đông lạnh hơn bình thường.

“Hiện tại, việc đạt đến mức đó có vẻ không thực tế, ngay cả khi có sự can thiệp của chính phủ”, bà Pasko nói thêm.

Bà cũng nhấn mạnh, theo quỹ đạo hiện tại, lượng khí dự trữ của châu Âu có thể giảm xuống khoảng 18,5 bcm, (tương đương 16%) vào cuối tháng 3/2027. Điều đó sẽ khiến châu Âu còn rất ít dư địa để ứng phó nếu xuất hiện một đợt rét đậm vào cuối mùa Đông.

Phân tích của Wood Mackenzie cũng đưa ra một kịch bản tương tự về lượng khí dự trữ thấp. Ngay cả khi giả định Qatar khôi phục công suất hoạt động đầy đủ vào cuối tháng 9/2026, công ty tư vấn này ước tính, lượng khí dự trữ của châu Âu chỉ đạt 75% vào ngày 1/11, so với mức trung bình 5 năm là 90%.

Ngoài ra, Goldman Sachs dự báo, giá khí đốt sẽ cao hơn nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông kéo dài. Giá khí đốt ở châu Âu có thể sẽ cần tăng lên trên 100 Euro (tương đương 117 USD) một megawatt-giờ vào tháng 12/2026 để khu vực này bổ sung đủ lượng khí dự trữ, bảo đảm nguồn cung cho đến hết mùa Đông.

Những quốc gia nào chịu tác động lớn nhất?

Ông Farren-Price cho biết: “Đức, Pháp, Hà Lan và Slovakia tụt lại phía sau về tiến độ dự trữ khí đốt trước mùa Đông”.

Số liệu của Cơ sở hạ tầng khí đốt châu Âu cho thấy, lượng khí dự trữ của Đức ở mức 55,8%, Hà Lan 52,5%, Pháp 76,7% và Slovakia 52,4% tính đến ngày 14/9.

Bà Pasko cũng nhận định: “Đức nổi bật là thị trường chịu tổn thương nhất”.

Theo bà, tiến độ bổ sung vào kho dự trữ khí đốt của Đức đặc biệt yếu. Trong khi đó, Đức giữ vai trò thị trường trung chuyển. Điều này đồng nghĩa với việc tình trạng dự trữ khí đốt thấp của Đức không chỉ là vấn đề riêng của nước này.

“Đức có thể cần nhập khẩu mạnh hơn từ Na Uy, Bỉ và các thị trường láng giềng khác trong mùa Đông này và có thể phải giảm xuất khẩu sang Áo, Italy và Đông Âu”, bà Pasko nói thêm.

Vấn đề của Pháp cũng đáng chú ý. Bà Pasko cho biết, Energy Aspects kỳ vọng Pháp sẽ đạt mục tiêu dự trữ khí đốt ở mức 85% - dù vẫn thấp hơn mức khoảng 92-99% mà nước này thường đạt được trước mùa Đông.

Ngoài ra, Anh cũng đối mặt với một điểm yếu khác khi có rất ít công suất lưu trữ khí đốt theo mùa và phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Na Uy và LNG. Anh có thể phải cạnh tranh với Đức để tiếp cận nguồn khí đốt từ Na Uy.

Châu Âu đã chuẩn bị đủ

Theo bà Pasko, châu Âu đã chuẩn bị cho một mùa Đông bình thường, nhưng chưa có đủ dư địa để ứng phó với một mùa đông khắc nghiệt. Điều đáng lo ngại là châu Âu hiện có rất ít dư địa để ứng phó với những diễn biến bất lợi.

Trong khi đó, Farren-Price cảnh báo: “Thời tiết lạnh giá, lượng khí đốt dự trữ thấp hơn và những gián đoạn tiếp theo đối với nguồn cung LNG hoặc khí đốt qua đường ống có thể gây ra một cuộc khủng hoảng nguồn cung khí đốt nghiêm trọng trong mùa Đông này”.

Tuy nhiên, cũng có một kịch bản thời tiết thuận lợi hơn. Triển vọng của Goldman Sachs giả định, nhiệt độ mùa Đông ở mức trung bình có thể làm giảm nhu cầu khí đốt của người dân và phần nào bù đắp lượng khí dự trữ thấp.

Trong khi đó, Ủy ban châu Âu (EC) nhấn mạnh rằng, tình hình dự trữ hiện tại chưa phải là một cuộc khủng hoảng nguồn cung tức thời và không có lý do để can thiệp.

EC cho biết vào đầu tháng này: "Mặc dù mức độ lưu trữ khí đốt thấp hơn so với những năm trước nhưng không có rủi ro ngay lập tức đối với an ninh cung cấp khí đốt ở EU.

Khối hiện đã chuẩn bị tốt hơn so với giai đoạn 2021-2022 nhờ mức độ đa dạng hóa nguồn cung cao hơn, công suất nhập khẩu LNG lớn hơn và nhu cầu khí đốt giảm.

Dựa trên các dự báo lịch sử, EU đang trên đà đạt được mức độ chuẩn bị đầy đủ cho mùa Đông".

Dù vậy, khả năng thị trường khí đốt châu Âu duy trì cân bằng trong mùa Đông vẫn sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến thời tiết, nguồn cung LNG và mức độ ổn định của các tuyến khí đốt qua đường ống.