Khuyến khích đảng viên làm kinh tế, kiểm soát chặt xung đột lợi ích

Sáng 16/10, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, đã trình bày chuyên đề về Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Phân định quyền đầu tư, kinh doanh theo từng nhóm đảng viên

Quy định mới thay thế Quy định số 15-QĐ/TW ngày 28/8/2006 về đảng viên làm kinh tế tư nhân. Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, sau 20 năm thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW, số đảng viên làm kinh tế tư nhân tăng hơn 5 lần, từ hơn 35 nghìn người năm 2006 lên 187 nghìn người năm 2026. Đội ngũ đảng viên, doanh nhân do đảng viên làm chủ, tham gia quản lý đã có nhiều đóng góp về sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và an sinh xã hội.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, đã trình bày chuyên đề về Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh. Ảnh Quốc hội

Tuy nhiên, mức độ tham gia của đảng viên vào phát triển kinh tế tư nhân còn chưa như kỳ vọng. Quy định trước đây chưa phân định đầy đủ quyền, giới hạn, trách nhiệm theo địa vị pháp lý, chức vụ, vị trí công tác; phương thức quản lý chủ yếu dựa trên hình thức đứng tên, chưa chú trọng đầy đủ quyền kiểm soát, mức độ chi phối, quản lý, điều hành và lợi ích thực tế. Cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích chưa đồng bộ, việc quy định đảng viên trong khu vực công làm kinh tế tư nhân còn hạn chế.

Từ yêu cầu thực tiễn, Quy định số 224-QĐ/TW mở rộng sự tham gia của đảng viên trong khu vực công, gắn quyền tham gia với địa vị pháp lý, chức trách và mức độ rủi ro xung đột lợi ích. Việc kiểm soát phải căn cứ quyền sở hữu, quyền chi phối, lợi ích thực tế, không chỉ người đứng tên; bảo vệ hoạt động kinh tế hợp pháp, không để quyền lực, thông tin, tài sản công trở thành lợi thế riêng. Việc đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh phải gắn với giữ vững bản chất của Đảng, xây dựng Đảng trong khu vực ngoài nhà nước và liêm chính công vụ.

Quy định gồm 3 chương, 14 điều. Hoạt động đầu tư, kinh doanh được xác định là việc bỏ vốn để thực hiện hoạt động kinh doanh, bao gồm góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, thành lập tổ chức kinh tế, thực hiện dự án đầu tư, hợp đồng đầu tư hoặc hợp đồng hợp tác kinh doanh; mua, bán, nắm giữ chứng khoán và các hình thức khác theo quy định của pháp luật.

Để xác định quyền và giới hạn tham gia, quy định phân loại thành 4 loại hoạt động: hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập; đầu tư, kinh doanh nhưng không đầu tư thành lập tổ chức kinh tế và không chi phối, quản lý, điều hành; đầu tư, kinh doanh có đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc có chi phối nhưng không quản lý, điều hành; đầu tư, kinh doanh có tham gia quản lý, điều hành, kể cả trường hợp có đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc có chi phối.

Nguyên tắc chung là đảng viên phải tuân thủ quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và những điều đảng viên không được làm; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, trách nhiệm với Nhà nước, xã hội, môi trường, người lao động, người tiêu dùng. Quyền sở hữu, quyền tài sản và quyền, lợi ích hợp pháp của đảng viên được pháp luật bảo vệ. Cấp ủy, tổ chức đảng không đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền đầu tư, kinh doanh hợp pháp ngoài những điều kiện, thủ tục tại Quy định số 224-QĐ/TW và hướng dẫn của Ban Bí thư.

Siết kiểm soát xung đột lợi ích, ngăn ngừa lợi dụng quyền lực công

Quyền, giới hạn và việc kiểm soát xung đột lợi ích được áp dụng theo chức danh, vị trí công tác, chức trách, nhiệm vụ được giao. Đảng viên giữ nhiều chức danh, thực hiện nhiều nhiệm vụ hoặc thuộc nhiều nhóm đối tượng phải tuân thủ giới hạn tương ứng.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh Quốc hội

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị lưu ý, việc chấp thuận đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh do cấp có thẩm quyền quyết định theo phân cấp quản lý cán bộ. Chấp thuận theo quy định là yêu cầu trong nội bộ Đảng, không thay thế điều kiện, trình tự, thủ tục theo pháp luật. Trên cơ sở đó, quyền tham gia được quy định cụ thể theo 6 nhóm đảng viên.

Đối với đảng viên ngoài khu vực công, Điều 5 quy định được thực hiện tất cả các hoạt động đầu tư, kinh doanh theo quy định và hoạt động khác mà pháp luật không cấm, không phải xin chấp thuận của tổ chức đảng. Khi được giao nhiệm vụ công, đảng viên không được lợi dụng tư cách đảng viên, chức vụ trong Đảng hoặc quan hệ với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền để tạo lợi thế bất bình đẳng, tác động trái quy định, phục vụ lợi ích riêng, lợi ích nhóm; không xử lý công việc có xung đột lợi ích chưa được kiểm soát hoặc làm ảnh hưởng tiêu cực đến nhiệm vụ công được giao.

Đối với đảng viên là cán bộ, công chức, Điều 6 và Điều 7 xác định được thực hiện, không phải xin chấp thuận đối với hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập; đầu tư, kinh doanh nhưng không đầu tư thành lập tổ chức kinh tế và không chi phối, quản lý, điều hành. Cán bộ, công chức không thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý, kể cả giữ hoặc không giữ chức vụ quản lý, và không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối sau khi được chấp thuận.

Giới hạn được nêu rõ là tất cả cán bộ, công chức không được tham gia quản lý, điều hành bất kỳ hình thức đầu tư nào. Cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý và cán bộ, công chức ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích còn không được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, giữ cổ phần chi phối.

Đối với đảng viên là viên chức, Điều 8 quy định được thực hiện, không phải xin chấp thuận đối với hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập; đầu tư, kinh doanh nhưng không đầu tư thành lập tổ chức kinh tế và không chi phối, quản lý, điều hành. Viên chức không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích còn được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc đầu tư có chi phối nhưng không quản lý, điều hành, không phải xin chấp thuận.

Viên chức không giữ chức vụ quản lý và không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích được tham gia quản lý, điều hành hoạt động đầu tư, kinh doanh sau khi được chấp thuận, kể cả trường hợp có đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc có chi phối; phải bảo đảm không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ, chất lượng dịch vụ công. Quy định cũng cho phép viên chức không giữ chức vụ quản lý tạm thời rời vị trí công tác để đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối, quản lý, điều hành tổ chức kinh tế sau khi được chấp thuận.

Viên chức ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích không được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối và quản lý, điều hành. Viên chức giữ chức vụ quản lý không được đồng thời quản lý, điều hành tổ chức kinh tế, trừ trường hợp được cử tham gia quản lý hoặc làm đại diện phần vốn, tài sản của đơn vị tại tổ chức kinh tế theo quy định của pháp luật.

Đối với đảng viên đang công tác, phục vụ trong Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Điều 9 quy định được thực hiện, không phải xin chấp thuận đối với hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập; đầu tư, kinh doanh nhưng không đầu tư thành lập tổ chức kinh tế và không chi phối, quản lý, điều hành. Người không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc có chi phối nhưng không quản lý, điều hành sau khi được chấp thuận.

Việc đầu tư, kinh doanh của nhóm này phải bảo đảm bí mật nhà nước, bí mật công tác, không phương hại đến quốc phòng, an ninh. Đảng viên ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích không được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối và quản lý, điều hành. Trong thời gian công tác, phục vụ, đảng viên không được quản lý, điều hành tổ chức kinh tế, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền phân công, giao nhiệm vụ.

Đối với đảng viên là người quản lý doanh nghiệp nhà nước, người đại diện phần vốn nhà nước, Điều 10 cho phép thực hiện hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập; đầu tư, kinh doanh nhưng không đầu tư thành lập tổ chức kinh tế và không chi phối, quản lý, điều hành. Đảng viên được mua, nhận, nắm giữ cổ phần, phần vốn góp, thực hiện quyền của cổ đông, thành viên tại doanh nghiệp mình quản lý hoặc đại diện phần vốn nhà nước theo pháp luật. Quyền đối với phần vốn cá nhân phải tách bạch với chức trách quản lý, đại diện phần vốn nhà nước và bảo đảm kiểm soát xung đột lợi ích.

Việc đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối, quản lý, điều hành phải được chấp thuận. Quyền này áp dụng đối với tổ chức kinh tế ngoài khu vực công, có hoạt động không thuộc ngành, lĩnh vực có lợi ích liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp nhà nước mà đảng viên quản lý hoặc đại diện phần vốn nhà nước. Quy định cấm đầu tư, kinh doanh trong ngành, lĩnh vực có lợi ích liên quan trực tiếp nói trên, trừ trường hợp mua, nhận, nắm giữ cổ phần, phần vốn góp, thực hiện quyền cổ đông, thành viên tại doanh nghiệp mình quản lý hoặc đại diện phần vốn nhà nước theo pháp luật.

Đối với đảng viên sau khi thôi giữ chức vụ, thôi công tác, nghỉ hưu và không còn công tác trong khu vực công, Điều 11 cho phép thực hiện các hoạt động đầu tư, kinh doanh như đảng viên ngoài khu vực công, trừ hoạt động bị hạn chế liên quan đến lĩnh vực, công việc đã phụ trách trong phạm vi và thời hạn pháp luật quy định. Người thôi giữ chức vụ nhưng tiếp tục công tác trong khu vực công phải thực hiện quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm theo chức danh, vị trí mới, đồng thời tuân thủ các hạn chế liên quan đến lĩnh vực, công việc đã phụ trách.

Quy định khuyến khích đảng viên trong khu vực công sau khi thôi giữ chức vụ, thôi công tác, nghỉ hưu phát huy chuyên môn, kinh nghiệm, tri thức và các nguồn lực hợp pháp để khởi nghiệp, đầu tư, kinh doanh, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Về kiểm soát xung đột lợi ích, chuyên đề nhấn mạnh yêu cầu nhận diện, đánh giá xung đột; trách nhiệm của đảng viên khi phát sinh xung đột lợi ích hoặc khi cấp có thẩm quyền phát hiện, yêu cầu; trách nhiệm của cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định biện pháp kiểm soát. Xung đột lợi ích phải được báo cáo, xử lý đúng thẩm quyền. Cơ quan, tổ chức liên quan có trách nhiệm chia sẻ, khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu, hồ sơ quản lý theo thẩm quyền.