Khuyến nghị sử dụng 2,8-3,2 tỷ m³ nước phục vụ đổ ải vụ Đông Xuân 2026-2027

Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn năm 2026-2027.

Người dân làm đất để chuẩn bị gieo cấy lúa Xuân. Ảnh: Vũ Quang – TTXVN

Người dân làm đất để chuẩn bị gieo cấy lúa Xuân. Ảnh: Vũ Quang – TTXVN

Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình trong mùa cạn năm 2026-2027 do ảnh hưởng của El Nino, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị lượng nước phục vụ đổ ải vụ Đông Xuân 2026-2027 trong khoảng 2,8-3,2 tỷ m³, hạn chế tối đa vượt quá 3,5 tỷ m³. Việc sử dụng nước cần được tính toán, điều tiết hợp lý nhằm bảo đảm hài hòa các nhu cầu cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, phát điện và duy trì dòng chảy trên lưu vực.

Theo Quyết định số 4265/QĐ-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về công bố Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn năm 2026-2027, nguồn nước các hồ chứa lớn, quan trọng và các sông trên lưu vực đang ở trạng thái thiếu nước. Lượng nước có thể khai thác cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, an sinh xã hội nhưng không đủ để đáp ứng đầy đủ nhu cầu của toàn bộ các ngành kinh tế và bảo vệ môi trường, nhất là trong những tháng dự báo nắng nóng diện rộng.

Theo Kịch bản nguồn nước, mùa cạn năm 2026-2027 được tính từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027. Đây là giai đoạn được dự báo chịu tác động rõ rệt của hiện tượng El Nino, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên toàn lưu vực.

*Cân đối nguồn nước phục vụ đổ ải

Nhu cầu nước cho nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các ngành sử dụng nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình, khoảng 86%, tập trung chủ yếu tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Nhu cầu nước tăng cao nhất vào thời kỳ đổ ải, thường kéo dài từ 12-18 ngày trong tháng 1 và tháng 2, phụ thuộc chủ yếu vào việc điều tiết của 7 hồ chứa lớn ở thượng nguồn.

Theo thống kê, tổng lượng nước xả từ 7 hồ chứa lớn phục vụ đổ ải giai đoạn 2019-2026 trung bình khoảng 3,69 tỷ m³. Lượng nước sử dụng có sự biến động giữa các năm, cao nhất là 5,14 tỷ m³ năm 2021, thấp nhất là 2,68 tỷ m³ năm 2020. Năm 2024, lượng nước phục vụ đổ ải khoảng 2,78 tỷ m³, năm 2025 khoảng 3,27 tỷ m³ và năm 2026 khoảng 3,35 tỷ m³.

​Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, dự báo nguồn nước và các nhu cầu khai thác, sử dụng nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị lượng nước phục vụ đổ ải vụ Đông Xuân 2026-2027 trong khoảng 2,8-3,2 tỷ m³, hạn chế tối đa vượt quá 3,5 tỷ m³. Cùng với đó, nhu cầu nước phục vụ thủy điện trong các tháng mùa cạn năm 2027 cần được tính toán theo sản lượng điện dự kiến hoặc tăng thêm, nhưng không vượt sản lượng trung bình giai đoạn 2016-2026.

​Khuyến nghị này nhằm bảo đảm khả năng đáp ứng hài hòa các mục đích sử dụng nước trên lưu vực trong suốt mùa cạn 2026-2027 và thời gian tiếp theo. Bởi sau thời kỳ đổ ải, 7 hồ chứa lớn vẫn phải điều tiết nước phục vụ giai đoạn tưới dưỡng lúa trong tháng 3, tháng 4 và các nhu cầu khai thác, sử dụng nước khác ở hạ du như cấp nước sinh hoạt, sản xuất, giao thông thủy và môi trường.

​Theo các kịch bản tính toán, với nhu cầu nước đổ ải khoảng 2,8 tỷ m³, tương đương năm 2024, tổng dung tích 7 hồ chứa lớn đến ngày 1/3/2027 dự kiến còn khoảng 22,4 tỷ m³, thiếu hụt khoảng 1 tỷ m³ so với yêu cầu dung tích tối thiểu để đáp ứng nhu cầu điện trong các tháng cao điểm nắng nóng và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đến ngày 1/4/2027, dung tích các hồ dự kiến còn khoảng 21,4 tỷ m³, mức thiếu hụt tăng lên khoảng 1,39 tỷ m³.

​Trong trường hợp nhu cầu nước đổ ải khoảng 3,2 tỷ m³, tương đương năm 2025, tổng dung tích 7 hồ chứa đến ngày 1/3/2027 dự kiến còn khoảng 21,9 tỷ m³, thiếu hụt khoảng 1,48 tỷ m³ so với yêu cầu dung tích tối thiểu. Đến ngày 1/4/2027, dung tích dự kiến còn khoảng 20,9 tỷ m³, mức thiếu hụt khoảng 1,89 tỷ m³.

Đáng chú ý, nếu dòng chảy về các hồ trong các tháng 4-6/2027 tiếp tục suy giảm mạnh như những năm 2019-2020 và 2023-2024, nguy cơ thiếu hụt nguồn nước phục vụ phát điện sẽ gia tăng. Với kịch bản sử dụng nước đổ ải khoảng 2,8 tỷ m³, các hồ có nguy cơ không đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện từ tháng 5/2027, đồng thời có thể thiếu khoảng 3,5 tỷ m³ để bảo đảm nguồn nước cấp cho sinh hoạt và môi trường. Ở kịch bản sử dụng 3,2 tỷ m³, nguy cơ thiếu hụt có thể lên khoảng 4,2 tỷ m³, mực nước hầu hết các hồ chứa có khả năng xuống mực nước chết từ đầu tháng 6/2027.

Sau khi có nước, người dân làm đất để chuẩn bị cho gieo cấy. Ảnh: Thế Duyệt – TTXVN

Sau khi có nước, người dân làm đất để chuẩn bị cho gieo cấy. Ảnh: Thế Duyệt – TTXVN

​*Chủ động tiết kiệm, điều tiết linh hoạt

Theo dự báo của cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, El Nino đã đạt cường độ rất mạnh. Từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, hiện tượng này có xác suất 96% tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh; từ tháng 2 đến tháng 4/2027, El Nino vẫn duy trì nhưng có xu hướng suy yếu.

Nhiệt độ từ tháng 11/2026 đến tháng 4/2027 được dự báo phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2 độ C. Nắng nóng có khả năng xuất hiện tại khu vực Tây Bắc vào khoảng cuối tháng 3/2027 và trên diện rộng ở Bắc Bộ từ tháng 4/2027. Trong khi đó, lượng mưa từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027 trên toàn lưu vực có xu thế phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm.

Dòng chảy trên nhiều sông cũng được dự báo thiếu hụt đáng kể. Cụ thể, dòng chảy đến hồ Hòa Bình trên sông Đà có khả năng thiếu hụt 20-33% trong tháng 11 và tháng 12/2026; dòng chảy trên sông Thao tại trạm thủy văn Yên Bái có thể thiếu hụt 60-70% trong hai tháng cuối năm 2026 và 68-74% trong các tháng từ tháng 1 đến tháng 6/2027. Tại trạm thủy văn Hà Nội trên sông Hồng, dòng chảy tháng 11-12/2026 có khả năng thiếu hụt 23-31%, từ tháng 1 đến tháng 6/2027 có thể xấp xỉ hoặc thiếu hụt 13-40% so với trung bình nhiều năm.

Bên cạnh đó, tình trạng hạ thấp lòng dẫn trên một số đoạn sông Đà, sông Hồng cũng ảnh hưởng đến khả năng khai thác nước ở hạ du. Từ năm 2019 đến nay, lòng dẫn đoạn sông Đà phía hạ lưu thủy điện Hòa Bình đã hạ thấp khoảng 2,6m; khu vực sông Hồng tại trạm thủy văn Sơn Tây hạ thấp khoảng 1m. Khi nguồn nước suy giảm, mực nước sông thấp, các công trình thủy lợi và trạm bơm có thể gặp khó khăn trong việc lấy nước. Nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và xâm nhập mặn tại các khu vực cửa sông, ven biển cũng gia tăng, ảnh hưởng đến chất lượng nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Để chủ động ứng phó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng và các địa phương trên lưu vực khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước theo nguyên tắc tiết kiệm, tránh thất thoát, lãng phí; đồng thời phối hợp xây dựng phương án điều hòa, phân phối nguồn nước phù hợp với diễn biến thời tiết và nguồn nước thực tế.

Đối với các hồ chứa, cần rà soát, điều chỉnh chế độ vận hành theo hướng linh hoạt trong từng thời kỳ, ưu tiên bảo đảm nước cho sinh hoạt và các hoạt động sản xuất thiết yếu ở hạ lưu. Bộ Công Thương tính toán, đề xuất phương án vận hành các hồ thủy điện lớn phù hợp với kịch bản nguồn nước; đồng thời rà soát, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện, huy động hợp lý các nguồn năng lượng khác nhằm giảm áp lực lên hệ thống hồ chứa trên lưu vực sông Hồng.

Riêng đối với nhiệm vụ đổ ải, các hồ thủy điện lớn, quan trọng cần xây dựng kế hoạch phát điện phù hợp; Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất kế hoạch lấy nước, sớm ban hành kế hoạch phát điện trong thời kỳ này. Các địa phương cần chủ động phương án khai thác, sử dụng tối ưu nguồn nước, rút ngắn thời gian và lượng nước xả từ hồ chứa phục vụ đổ ải.

Cùng với đó, cần rà soát các cửa lấy nước, hệ thống cống, trạm bơm để xác định khả năng khai thác; có phương án thay thế hoặc lắp đặt trạm bơm dã chiến tại những nơi không bảo đảm điều kiện lấy nước. Các địa phương cũng cần khoanh vùng diện tích khó khăn về cấp nước tưới, xem xét bổ sung nguồn nước hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng; vận hành hiệu quả công trình thủy lợi, hạn chế tối đa phát sinh nhu cầu lấy nước ngoài các đợt tập trung, đồng thời nạo vét kênh mương, cửa lấy nước để nâng cao khả năng dẫn và trữ nước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, trong bối cảnh nguồn nước mùa cạn 2026-2027 tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc sử dụng nước tiết kiệm, điều tiết linh hoạt và phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương có ý nghĩa quan trọng. Qua đó, vừa đáp ứng yêu cầu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, vừa bảo đảm cấp nước sinh hoạt, an ninh năng lượng và duy trì các nhu cầu thiết yếu trên toàn lưu vực.

Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/khuyen-nghi-su-dung-2-8-3-2-ty-m-nuoc-phuc-vu-do-ai-vu-dong-xuan-2026-2027/444572.html