Kích cầu tiêu dùng cuối năm: Khơi thông sức mua, tạo lực đẩy tăng trưởng

Dù tổng mức bán lẻ 9 tháng năm 2026 duy trì mức tăng hai chữ số, khoảng cách giữa doanh thu danh nghĩa và sức mua thực tế vẫn phản ánh tâm lý thắt chặt hầu bao của người tiêu dùng.

Số liệu tăng cao nhưng sức mua vẫn nằm ở thế phòng thủ

Theo Nghị quyết số 01/2026/NQ-CP, mục tiêu tăng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả năm 2026 được đặt ra ở mức từ 13% đến 15%.

Báo cáo từ Cục Thống kê, Bộ Tài chính ghi nhận tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng ước đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong cơ cấu này, bán lẻ hàng hóa đạt 4.463,6 nghìn tỷ đồng, tăng 12,8%; doanh thu dịch vụ lưu trú và ăn uống đạt 758,6 nghìn tỷ đồng, tăng 16,7%; du lịch lữ hành đạt 78,1 nghìn tỷ đồng, tăng 17,9%.

Tâm lý mua sắm chủ đạo của khách hàng hiện nay là thực dụng, thận trọng và ưu tiên phòng ngừa rủi ro.

Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, tốc độ tăng thực tế chỉ đạt 7,8%, dù vẫn cao hơn mức 7,2% của cùng kỳ năm 2025. Chỉ số giá tiêu dùng bình quân 9 tháng tăng 4,52%, tập trung mạnh vào các nhóm thiết yếu như thực phẩm, nhà ở, điện nước, giao thông và ăn uống ngoài gia đình. Khi chi phí sinh hoạt thường nhật chiếm phần lớn ngân sách, người dân buộc phải siết chặt các khoản chi tiêu khác.

Ông Nguyễn Phúc Khoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, đánh giá thị trường đang có sự chênh lệch đáng kể giữa số liệu thống kê và thực tế tiêu dùng. Việc doanh thu danh nghĩa tăng 13,4% nhưng tăng trưởng thực chỉ đạt 7,8% cho thấy một phần đà tăng đến từ yếu tố trượt giá chứ chưa phản ánh sự bùng nổ nhu cầu. Tâm lý chủ đạo của khách hàng hiện nay là thực dụng, thận trọng và ưu tiên phòng ngừa rủi ro.

Đồng quan điểm, ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty tư vấn FnB Director, cho rằng sức mua đang phân hóa mạnh theo thu nhập và ngành hàng. Người dân có xu hướng so sánh kỹ lưỡng giá bán, công năng trước khi rút hầu bao, đồng thời trì hoãn các nhu cầu chưa cấp thiết.

Đáng chú ý, hành vi mua sắm đang dịch chuyển nhanh chóng sang các sàn thương mại điện tử và kênh bán lẻ hiện đại nhằm tìm kiếm các ưu đãi tối ưu nhất. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận đúng chất lượng sức mua để có chính sách điều hành chuẩn xác trong giai đoạn cao điểm cuối năm.

Nhìn nhận về triển vọng này, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê, cho biết thu nhập và khả năng chi trả của một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế, khiến tâm lý tiết kiệm tiếp tục chi phối các quyết định mua sắm lớn.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh yêu cầu tăng trưởng GDP quý IV phải đạt trên 12,5% nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai chữ số cả năm. Để đạt được đích đến này, trụ cột tiêu dùng nội địa giữ vai trò vô cùng cấp thiết.

Dưới góc nhìn chuyên gia vĩ mô, PGS.TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả, Bộ Tài chính, khẳng định nhu cầu chỉ biến thành sức mua khi người dân có đủ năng lực tài chính. Người tiêu dùng chỉ chi tiêu thoải mái khi họ an tâm về công ăn việc làm, thu nhập và chi phí sinh hoạt. Do đó, bệ đỡ kinh tế chỉ vững bền khi sức mua của người dân và năng lực sản xuất của doanh nghiệp cùng phát triển song hành.

Trợ lực dòng tiền để khơi thông dòng chảy tiêu dùng

Để kích thích dòng tiền thực chất, ông Nguyễn Phúc Khoa đề xuất giải pháp cấp thiết là hỗ trợ thanh khoản cho người lao động. Các doanh nghiệp có điều kiện nên xem xét chi trả lương, thưởng Tết sớm thay vì dồn vào những ngày giáp Tết, giúp người dân chủ động chia nhỏ kế hoạch tài chính và tận dụng khuyến mại.

Song song đó, các cơ quan chức năng cần tiếp tục phát huy hiệu lực của chính sách giảm thuế giá trị gia tăng, bảo đảm lợi ích giảm thuế được phản ánh thẳng vào giá bán sản phẩm.

Dù vẫn còn những yếu tố tác động đến sức mua trong những tháng cuối năm, nhưng các nhà bán lẻ và chuyên gia dự báo nhu cầu sẽ gia tăng rõ rệt vào dịp lễ, Tết, tạo cơ hội cho doanh nghiệp đẩy mạnh năng lực sản xuất, kinh doanh nhằm hoàn thành kế hoạch năm.

Tại Hà Nội, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 300 về Chương trình Khuyến mại tập trung mở rộng xuyên suốt từ quý II đến quý IV, đẩy mạnh liên kết đa kênh và thương mại số. Đồng thời, Kế hoạch số 226 về bình ổn thị trường, bảo đảm cân đối cung cầu cũng được triển khai quyết liệt nhằm kiểm soát chất lượng, niêm yết giá và ngăn chặn đầu cơ trước dịp Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027.

Tại các địa phương khác, không khí chuẩn bị mùa mua sắm cũng đang diễn ra khẩn trương. TP.HCM tích cực triển khai chuẩn bị nguồn hàng và các đợt khuyến mại theo lộ trình. Doanh nghiệp phân phối lớn như Central Retail Việt Nam đã kết nối với khoảng 200 nhà cung cấp nông sản, thực phẩm, nâng tỷ lệ hàng Việt trên quầy kệ lên hơn 90%.

Các chuỗi bán lẻ hiện đại cũng tăng tốc mở rộng mạng lưới. Điển hình vào ngày 22/10, WinCommerce thuộc Tập đoàn Masan đã đưa vào vận hành thử nghiệm 6 cửa hàng tiện lợi WiN ON đầu tiên tại Hà Nội và TP.HCM nhằm phục vụ nhóm khách hàng đô thị trẻ. Trong tháng 10, tập đoàn AEON cũng chính thức khai trương thêm hai trung tâm thương mại mới tại Thanh Hóa và Hải Dương, đón đầu làn sóng tiêu dùng cuối năm.

Đáng chú ý, chương trình khuyến mại tập trung quốc gia lần 2 năm 2026 do Bộ Công thương phát động từ ngày 1/12/2026 đến ngày 5/1/2027 trên phạm vi toàn quốc được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích lớn, kết hợp đồng bộ giữa kênh bán hàng truyền thống và nền tảng số, đưa hàng Việt chất lượng cao về tận vùng nông thôn và các khu công nghiệp.

Từ góc độ vận hành doanh nghiệp, chuyên gia Đỗ Duy Thanh khuyến nghị nhà nước nghiên cứu khung chính sách ưu đãi thuế rõ ràng đối với các khoản chi phúc lợi, chăm lo người lao động cuối năm. Doanh nghiệp có thể chủ động bắt tay cùng công đoàn và các nhà cung cấp nội địa thiết kế những gói quà Tết nhu yếu phẩm thiết thực với giá thành hợp lý. Phương thức này vừa giải tỏa áp lực chi tiêu cho người lao động, vừa tạo đầu ra tiêu thụ ổn định cho các nhà sản xuất trong nước.

Đưa hàng hóa tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, tối ưu hóa các chi phí trung gian và quản lý nghiêm ngặt giá cả sẽ là những mắt xích then chốt. Sự phối hợp đồng bộ giữa cơ chế hỗ trợ của Nhà nước và tính linh hoạt của doanh nghiệp hứa hẹn sẽ giải phóng sức mua, tạo đòn bẩy vững chắc để thị trường tiêu dùng nội địa về đích thắng lợi trong những tháng cuối năm 2026.