Kích hoạt di sản thành trải nghiệm sống, thu hút du khách quay trở lại

Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026

Mở rộng không gian, làm sâu trải nghiệm di sản

Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026 diễn ra trong một bối cảnh mới, khi quần thể di tích được UNESCO ghi danh, tạo tiền đề để nâng tầm tổ chức và định hình hướng phát triển dài hạn cho du lịch văn hóa - tâm linh.

Không còn chỉ là hành hương, nhiều du khách dành thời gian tham gia trải nghiệm, đọc sách, tìm hiểu lịch sử. Lễ tưởng niệm 692 năm Ngày viên tịch của Đệ tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang được gắn kết với khai hội mùa Xuân và chương trình nghệ thuật quy mô lớn, vừa hiện đại vừa giữ chiều sâu truyền thống.

Điểm nhấn nằm ở cách mở rộng không gian và chiều sâu trải nghiệm. Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại kéo dài 12 ngày (từ 28.2) trên diện tích hơn 10.000m2 trước hồ Bán Nguyệt, quy tụ các khu trưng bày OCOP, tinh hoa làng nghề, ẩm thực địa phương.

Lần đầu tiên, “Ngày hội sách di sản” với gần 100 đầu sách, tư liệu về Côn Sơn - Kiếp Bạc và Thiền phái Trúc Lâm được tổ chức, giúp du khách tiếp cận thông tin một cách chủ động. Không ít người chọn bắt đầu hành trình từ việc đọc, hiểu trước khi tham quan.

Các làng nghề cũng chuyển từ “bán sản phẩm” sang “tạo trải nghiệm”. Du khách có thể trực tiếp tham gia quy trình thủ công, từ in mộc bản, viết thư pháp đến tìm hiểu tư tưởng Phật giáo qua tư liệu trực quan.

Song song đó, các tour du lịch được thiết kế lại theo hướng trải nghiệm sâu. Tour “Khám phá Di sản Côn Sơn, Kiếp Bạc” kết hợp tham quan với thực hành văn hóa như in dập mộc bản, thưởng trà thiền, leo núi. Tour “Theo dấu chân Tam Tổ Trúc Lâm” đưa du khách đi vào chiều sâu tư tưởng với các nghi lễ, trải nghiệm tâm linh. Tour “Một hành trình - Năm điểm đến di sản thế giới” mở rộng không gian sang các di tích lân cận như chùa Thanh Mai, động Kính Chủ, chùa Nhẫm Dương, kết hợp làng nghề và ẩm thực.

Những sản phẩm này không chỉ giúp đa dạng hóa trải nghiệm mà còn giải bài toán giữ chân du khách. Năm 2026, Hải Phòng đặt mục tiêu đón hơn 16 triệu lượt khách, trong đó du lịch văn hóa - tâm linh đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng.

“Đánh thức” di sản bằng trình diễn và không gian sáng tạo

Nếu Côn Sơn - Kiếp Bạc mở rộng trải nghiệm theo chiều sâu văn hóa, thì Ninh Bình lại tạo dấu ấn bằng cách đưa di sản lên sân khấu thực cảnh.

Show thực cảnh “Anh hùng Cờ Lau”

Tại Phố cổ Hoa Lư, show xiếc thực cảnh “Anh hùng Cờ Lau” kể lại câu chuyện Đinh Bộ Lĩnh bằng ngôn ngữ xiếc đương đại, võ thuật, ánh sáng và âm thanh. Không đi theo lối kể chuyện truyền thống, chương trình sử dụng kỹ thuật treo dây, đu bay, dàn dựng đa tầng để tạo trải nghiệm đa giác quan, giúp lịch sử trở nên sống động, dễ tiếp cận, đặc biệt với thế hệ trẻ.

Ninh Bình đang dần thu hút khách với những “sân khấu thực cảnh” quy mô lớn. Từ Tam Cốc, Khê Cốc, Thung Nham đến Cố đô Hoa Lư, cảnh quan tự nhiên trở thành phông nền sống cho nghệ thuật. Những dãy núi đá vôi, sông nước và chiều sâu lịch sử hàng nghìn năm tạo nên không gian biểu diễn đặc sắc.

Tại Khu du lịch sinh thái Thung Nham, minishow “Khúc hát thiên nhiên” được xây dựng theo mô hình đa trạm trải nghiệm. Mỗi điểm dừng là một câu chuyện, từ “Dế Mèn phiêu lưu ký”, “Vỗ cánh mặt trời” đến “Hồi sinh” và “Vũ điệu loài hoa”. Khán giả không còn ngồi xem mà trở thành một phần của hành trình, tự do khám phá và cảm nhận.

Theo các chuyên gia, điểm cốt lõi của show thực cảnh không nằm ở công nghệ hay quy mô mà ở khả năng “kể câu chuyện” và “đánh thức di sản”. Tuy nhiên, đây cũng là loại hình đòi hỏi đầu tư lớn, từ dàn dựng, công nghệ đến nhân lực, cần chiến lược dài hạn và sự phối hợp giữa Nhà nước - doanh nghiệp.

Từ lễ hội ngắn hạn đến hệ sinh thái trải nghiệm dài hơi

Một vấn đề chung của nhiều địa phương là lễ hội chỉ tạo “đỉnh cao ngắn hạn” mà chưa duy trì được dòng khách ổn định. Cà Mau đang tìm cách giải bài toán này bằng việc biến Ngày hội cua thành trục nội dung phát triển du lịch dài hạn.

Ngày hội Cua Cà Mau 2025

Thay vì dừng ở sự kiện, địa phương hướng tới xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm quanh năm: tour tham quan vùng nuôi cua sinh thái dưới tán rừng, trải nghiệm đời sống ngư dân, không gian ẩm thực chuyên đề, kết nối làng nghề và điểm đến tiêu biểu. Các chương trình famtrip, ưu đãi dịch vụ được triển khai nhằm kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu.

Cách tiếp cận này cho thấy một chuyển biến quan trọng: lễ hội không còn là sự kiện truyền thông mà trở thành sản phẩm du lịch có cấu trúc, có vòng đời dài.

Mở cửa di sản, đưa văn hóa vào đời sống

Tại Hà Nội, việc miễn phí tham quan 17 di tích trong dịp đầu xuân cùng nhiều điểm mở cửa trước đó đã tạo ra một thay đổi đáng chú ý. Khi rào cản chi phí được gỡ bỏ, di tích trở thành không gian văn hóa gần gũi, nơi người dân có thể quay lại nhiều lần.

Hình ảnh các gia đình, nhóm bạn trẻ, du khách quốc tế cùng tham quan Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu, Nhà tù Hỏa Lò… cho thấy di sản đang dần trở thành một phần của đời sống thường nhật.

Trong 5 ngày Tết Bính Ngọ 2026, Hà Nội đón khoảng 593,7 nghìn lượt khách, tổng thu đạt 2.231 tỉ đồng, tăng gần 20% so với năm trước. Điều này khẳng định: khi di sản được mở cửa và gắn với trải nghiệm, giá trị kinh tế không giảm mà còn lan tỏa mạnh hơn trong toàn bộ hệ sinh thái du lịch.

Song song đó, TP. HCM đang chứng kiến sự dịch chuyển của nghệ thuật ra không gian công cộng. Các lễ hội như Saigon Urban Street Fest hay HOZO City Tết Fest biến đô thị thành sân khấu mở, nơi graffiti, âm nhạc, nghệ thuật sắp đặt và công nghệ trình chiếu cùng tồn tại.

Các công trình như Immersive House hay dự án sắp đặt Trace cho thấy cách kể chuyện mới về đô thị, nơi truyền thống và hiện đại giao thoa. Không gian công cộng, từ phố đi bộ Nguyễn Huệ đến các phòng tranh trong quán cà phê, trở thành nơi nghệ thuật hiện diện tự nhiên trong đời sống.

Di sản đang bước vào một giai đoạn mới, không còn là “tài sản quá khứ” mà trở thành nguồn lực sống của hiện tại. Khi được làm mới bằng trải nghiệm, trình diễn và sáng tạo, di sản sẽ tạo ra sự kết nối cảm xúc, thu hút du khách tìm đến và quay trở lại, đặc biệt với thế hệ trẻ. Và chính sự kết nối ấy mới là nền tảng bền vững để di sản tiếp tục được gìn giữ, phát huy giá trị trong tương lai.

NHƯ PHÚC