Kiểm soát chi phí, bảo đảm quyền lợi người sử dụng điện

Quốc hội Khóa XVI

Góp ý về chính sách phát triển các dự án điện lực phù hợp với cấp độ thị trường điện cạnh tranh, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH Cần Thơ) cho rằng, dù cơ chế mua bán điện trực tiếp và thị trường bán buôn điện cạnh tranh đã có bước tiến, việc xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn còn những điểm nghẽn.

Theo đại biểu, các dự án nguồn điện lớn như điện gió ngoài khơi còn chậm tiến độ do thiếu khung pháp lý về phân chia rủi ro và hạn ngạch.

Phó trưởng đoàn chuyên trách đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ Tô Ái Vang phát biểu (ảnh QH).

Đại biểu Tô Ái Vang cũng cho rằng, giá bán lẻ điện sinh hoạt hiện vẫn mang tính trợ giá và chịu sự điều tiết hành chính cao nhằm bảo vệ đời sống Nhân dân. Tuy nhiên, điều này có thể làm giảm động lực tham gia của các nguồn điện sạch có giá thành cao, từ đó đặt ra nguy cơ thiếu điện cục bộ vào mùa cao điểm.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù, cho phép cam kết tỷ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn ở mức phù hợp, đồng thời có cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào và giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã ký kết.

Theo đại biểu, việc luật hóa các nội dung này sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch, hạn chế cơ chế “xin - cho” riêng đối với từng dự án, qua đó giảm rủi ro cho cơ quan quản lý.

Đại biểu Tô Ái Vang cũng kiến nghị bổ sung vào dự thảo Luật quy định rõ lộ trình chuyển đổi Trung tâm Điều độ hệ thống điện Quốc gia ra khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam, trở thành một công ty nhà nước độc lập trực thuộc Bộ Công Thương, nhằm hiện thực hóa định hướng xây dựng thị trường điện cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả.

Các đại biểu tham dự hội nghị (ảnh QH).

Góp ý về Điều 51 dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH Hải Phòng) cho rằng, nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, chi phí tài chính, vận hành, nhiên liệu và các chi phí hợp lý, hợp lệ khác, cùng mức lợi nhuận hợp lý, là cần thiết để thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn cho ngành điện.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cần làm rõ khoản chi nào được coi là hợp lý, rủi ro nào thuộc trách nhiệm của nhà đầu tư và trong trường hợp nào chi phí được tính vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải chi trả.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo theo hướng làm rõ nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai thông tin và phân bổ rủi ro hợp lý giữa các chủ thể.

“Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể sẽ thuộc thẩm quyền của Chính phủ quy định chi tiết. Khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần đặc biệt chú ý đến cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị.

Đồng thời, cần loại trừ các khoản chi không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả, cũng như làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.

Phó trưởng đoàn chuyên trách đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu (ảnh QH).

Liên quan đến Điều 50 về lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cùng lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, đại biểu cho rằng đây là những định hướng góp phần sử dụng điện hiệu quả và phản ánh sát hơn chi phí cung cấp điện.

Tuy nhiên, tác động của các cơ chế này không giống nhau đối với từng nhóm hộ gia đình. Vì vậy, cần đánh giá tác động tổng hợp, thể hiện bằng các kịch bản cụ thể về mức thay đổi hóa đơn điện của các nhóm hộ gia đình và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị khi xây dựng lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác, khả năng kiểm tra số liệu, hóa đơn của người sử dụng điện và công khai đầy đủ thông tin trước khi áp dụng. Đồng thời, cần có phương án hỗ trợ đối với nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng.

Đối với lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, đại biểu đề nghị đánh giá rõ nhóm chịu tác động tăng chi phí và có giải pháp an sinh xã hội phù hợp.