Kiểm soát nguy cơ kháng kháng sinh

Cảnh báo từ những ca bệnh

Giữa tháng 3/2026, bệnh nhân Nguyễn T.A (10 tháng tuổi, xã Xuân Lương) nhập viện tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2 trong tình trạng ho nhiều, khò khè, khó thở. Trước đó, gia đình đã tự ý cho trẻ sử dụng kháng sinh nhiều ngày nhưng bệnh không giảm, thậm chí nặng hơn. Kết quả nuôi cấy vi sinh và làm kháng sinh đồ cho thấy vi khuẩn đã kháng với nhiều loại thuốc kháng sinh thông thường. Sau khi hội chẩn, bệnh nhi được điều trị bằng kháng sinh phù hợp và dần hồi phục. Tuy nhiên, do kháng nhiều loại thuốc, bệnh nhân phải nằm viện điều trị kéo dài đến 17 ngày.

Khám, tư vấn bệnh nhân về phòng, chống kháng thuốc tại Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1.

Tương tự, bệnh nhi Bùi M.K (6 tháng tuổi, phường Võ Cường) nhập viện sau nhiều ngày điều trị ho tại nhà không hiệu quả. Xét nghiệm xác định vi khuẩn kháng nhiều loại kháng sinh. Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Hoài Tâm, Trưởng khoa Dược, Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2, những ca bệnh kháng kháng sinh như vậy không phải hiếm gặp. Bệnh viện từng ghi nhận trường hợp trẻ sơ sinh chưa đến 1 tháng tuổi không đáp ứng với kháng sinh thông thường, khiến thời gian điều trị kéo dài và ảnh hưởng sức đề kháng lâu dài.

Điểm chung của hầu hết các trường hợp này là người dân tự ý sử dụng kháng sinh, không qua thăm khám y tế. Nhiều phụ huynh khi thấy con dùng thuốc 2 - 3 ngày không đỡ đã tự ý đổi thuốc hoặc phối hợp nhiều loại trong thời gian ngắn. Trong khi đó, việc mua kháng sinh tại các cơ sở bán lẻ khá dễ dàng, dẫn đến tình trạng sử dụng không kiểm soát.

“Thực tế có tới khoảng 70 - 80% bệnh nhân nhập viện đã sử dụng kháng sinh trước đó. Điều này không chỉ làm giảm khả năng nuôi cấy vi khuẩn mà còn khiến nhiều trường hợp kháng với thuốc điều trị thông thường. Khi đó, bác sĩ buộc phải sử dụng các kháng sinh mạnh hơn, thậm chí là nhóm kháng sinh cuối với quy trình hội chẩn chặt chẽ” - dược sĩ Tâm cho biết.

Hiện nay, kỹ thuật định danh, nuôi cấy vi sinh và làm kháng sinh đồ đóng vai trò quan trọng trong xác định tình trạng kháng thuốc. Sau khoảng 72 giờ, kết quả giúp xác định chính xác loại vi khuẩn và mức độ nhạy cảm với từng loại kháng sinh, từ đó chuyển hướng điều trị từ “kinh nghiệm” sang “đúng đích”. Với những ca kháng thuốc, bệnh nhân có thể phải trải qua nhiều phác đồ, kéo dài 2 - 3 tuần, vừa tăng chi phí, vừa có nguy cơ biến chứng.

Tăng cường giám sát, sử dụng kháng sinh hợp lý

Triển khai Kế hoạch của UBND tỉnh về thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2023 - 2030, đến nay, 100% cơ sở khám chữa bệnh trong tỉnh đã cập nhật hướng dẫn chuyên môn và tổ chức tập huấn định kỳ kiểm soát nhiễm khuẩn. Năm 2025, ngành Y tế tổ chức 6 lớp tập huấn về sử dụng kháng sinh hợp lý cho hơn 2 nghìn dược sĩ tại các cơ sở bán lẻ thuốc.

Hệ thống máy cấy máu phát hiện vi khuẩn/nấm tự động tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2.

Công tác phòng, chống kháng thuốc cũng được mở rộng sang lĩnh vực nông nghiệp. Năm qua, ngành Nông nghiệp và Môi trường tổ chức 65 lớp tập huấn cho gần 5.600 người, tập trung vào chăn nuôi an toàn sinh học và hạn chế sử dụng kháng sinh.

Theo ông Phạm Việt Chiến, Trưởng phòng Nghiệp vụ Dược, Sở Y tế, toàn tỉnh hiện có 4 bệnh viện tuyến tỉnh thực hiện được kỹ thuật nuôi cấy, định danh vi khuẩn và làm kháng sinh đồ. Hầu hết các bệnh viện đã có xét nghiệm vi sinh, triển khai chương trình quản lý sử dụng kháng sinh gắn với kiểm soát nhiễm khuẩn. Đáng chú ý, Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 1 và Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2 đã tham gia hệ thống giám sát kháng thuốc quốc gia.

Toàn tỉnh hiện có 4 bệnh viện tuyến tỉnh thực hiện được kỹ thuật nuôi cấy, định danh vi khuẩn và làm kháng sinh đồ. Hầu hết các bệnh viện đã có xét nghiệm vi sinh và triển khai chương trình quản lý sử dụng kháng sinh gắn với kiểm soát nhiễm khuẩn. Đáng chú ý, Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 1 và Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 2 đã tham gia hệ thống giám sát kháng thuốc quốc gia.

Công tác dược lâm sàng tiếp tục được chú trọng với 100% cơ sở khám, chữa bệnh triển khai hoạt động này. Tỷ lệ nhân lực đạt 0,61 dược sĩ/100 giường bệnh nội trú và 1 dược sĩ/1 nghìn đơn thuốc ngoại trú mỗi ngày. Việc kết nối dữ liệu với Hệ thống cơ sở dữ liệu Dược quốc gia đạt 87%.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác phòng, chống kháng thuốc trên địa bàn tỉnh còn nhiều hạn chế. Hệ thống tài liệu đào tạo chưa đồng bộ, dẫn đến việc nâng cao năng lực cho cán bộ thiếu tính thống nhất. Hệ thống giám sát chưa đồng bộ giữa các tuyến, nhất là tuyến cơ sở; dữ liệu còn thiếu, chưa liên thông giữa y tế, thú y và môi trường. Một số cơ sở chưa chú trọng kiểm soát nhiễm khuẩn. Năng lực xét nghiệm vi sinh còn hạn chế do thiếu trang thiết bị, nhân lực và chưa chuẩn hóa phương pháp.

Ngày 18/4, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 119 triển khai Chiến lược quốc gia về phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Với trọng tâm tăng cường giám sát, sử dụng kháng sinh hợp lý, kiểm soát nhiễm khuẩn, Bắc Ninh hướng tới xây dựng hệ thống quản lý kháng thuốc dựa trên dữ liệu và bằng chứng, góp phần kiểm soát sự lan rộng của vi sinh vật kháng thuốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng lâu dài.