Kiểm soát quyền lực - 'chìa khóa' phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa

Những tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận chuyển động mạnh mẽ trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, khi nhiều vụ án lớn, phức tạp được đẩy nhanh tiến độ điều tra, truy tố, xét xử. Các cơ quan tố tụng đã khởi tố hơn 1.100 vụ án với trên 2.300 bị can, truy tố và đưa ra xét xử hàng trăm vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ. Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày 18-3, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu xử lý nghiêm minh, không có ngoại lệ, đồng thời nhấn mạnh kiểm soát chặt chẽ quyền lực, phòng ngừa từ sớm, từ xa. Tinh thần này đang được hiện thực hóa mạnh mẽ.

Công tác phòng, chống tham nhũng những tháng đầu năm 2026 được triển khai với nhịp độ khẩn trương, thể hiện rõ yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý các vụ án, vụ việc, không để kéo dài, không để tồn đọng. Những số liệu tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Trung ương ngày 18-3 vừa qua cho thấy rõ chuyển động này.

Trong những tháng đầu năm 2026, các cơ quan tố tụng đã khởi tố 1.151 vụ án với 2.367 bị can; truy tố 757 vụ với 1.847 bị can; xét xử sơ thẩm 604 vụ với 1.733 bị cáo về các tội tham nhũng, kinh tế, chức vụ. Không chỉ số lượng lớn, tiến độ xử lý cũng được rút ngắn rõ rệt, nhiều vụ án được hoàn thành điều tra, truy tố, xét xử trong thời gian ngắn, đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo phát biểu tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Các đại biểu dự cuộc họp.

Các đại biểu dự cuộc họp.

Các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo tiếp tục được tập trung xử lý, bảo đảm đúng tiến độ, không để kéo dài qua nhiều kỳ. Việc đẩy nhanh tiến độ xử lý không chỉ nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, mà còn tạo hiệu ứng răn đe trực tiếp, rõ rệt.

Thực tiễn cho thấy, phạm vi và tính chất của hành vi tham nhũng ngày càng phức tạp, gắn với nhiều lĩnh vực nhạy cảm. Các vụ án xảy ra tại Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam; tại Công ty cổ phần Kỹ thuật Môi trường Việt An và các đơn vị liên quan; cùng nhiều vụ việc trong lĩnh vực y tế, đấu thầu, quản lý tài sản công… đang được điều tra, truy tố, xét xử, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Điểm đáng chú ý, kết quả phòng, chống tham nhũng không chỉ thể hiện qua quy mô vụ án, mà còn ở cách thức xử lý. Các vụ việc được đưa ra xử lý công khai, minh bạch, làm rõ trách nhiệm cá nhân, không né tránh, không có ngoại lệ. Việc xử lý nghiêm cả cán bộ đương chức và cán bộ đã nghỉ hưu tiếp tục khẳng định nguyên tắc nhất quán trong phòng, chống tham nhũng, đồng thời, xóa bỏ tâm lý “hạ cánh an toàn”.

Cùng với hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tiếp tục được tăng cường, tập trung vào những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao. Nhiều dự án, công trình có dấu hiệu thất thoát, lãng phí được rà soát, xử lý kịp thời, góp phần bịt kín các kẽ hở trong quản lý.

Cách làm đồng bộ, liên thông giữa các khâu từ phát hiện, kiểm tra đến điều tra, xét xử đang tạo ra sự thay đổi rõ rệt về hiệu quả. Khi các khâu được kết nối chặt chẽ, việc xử lý vi phạm trở nên nhanh hơn, chính xác hơn, hạn chế tình trạng kéo dài hoặc bỏ sót.

Những kết quả đạt được trong những tháng đầu năm 2026 tiếp tục khẳng định, nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” không chỉ dừng ở chủ trương, mà đã được cụ thể hóa bằng hành động, bằng những con số và kết quả xử lý rõ ràng.

Từ thực tiễn phòng, chống tham nhũng, một yêu cầu ngày càng rõ ràng được đặt ra: nếu chỉ dừng ở xử lý nghiêm minh thì chưa đủ để ngăn chặn tham nhũng một cách bền vững. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quyền lực, không để quyền lực bị tha hóa, đồng thời, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, ngay trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách.

Tuy nhiên, từ thực tiễn giám sát cho thấy, việc triển khai các giải pháp phòng ngừa vẫn còn những hạn chế nhất định. Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga cho rằng, nếu các biện pháp phòng ngừa chỉ dừng ở hình thức, mà không gắn với trách nhiệm cụ thể và cơ chế kiểm soát thực chất, thì khó tạo chuyển biến rõ nét. Đặc biệt, tình trạng né tránh, sợ sai trong một bộ phận cán bộ không chỉ làm giảm hiệu lực quản lý, mà còn tạo ra những khoảng trống dễ phát sinh tiêu cực.

Điều này cho thấy, kiểm soát quyền lực không chỉ là yêu cầu về thể chế, mà còn gắn trực tiếp với trách nhiệm và bản lĩnh thực thi của đội ngũ cán bộ quản lý các cấp.

Tinh thần này cho thấy bước chuyển rõ rệt trong cách tiếp cận từ xử lý sang phòng ngừa, từ phát hiện sai phạm sang kiểm soát ngay từ đầu. Khi quyền lực được đặt trong khuôn khổ chặt chẽ, khi cơ chế giám sát được vận hành đồng bộ, nguy cơ tham nhũng sẽ bị thu hẹp ngay từ gốc.

Đồng chí Đặng Văn Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Nội chính Trung ương phát biểu tại cuộc họp báo thông báo kết quả cuộc họp của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tháng 3-2026. Ảnh: Đăng Khoa

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng Bộ Công an trả lời các câu hỏi của các phóng viên. Ảnh: Đăng Khoa

Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Đinh Thị Mai phát biểu tại cuộc họp báo. Ảnh: Đăng Khoa

Tại thành phố Hà Nội, chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã được cụ thể hóa bằng các giải pháp gắn với thực tiễn địa phương. Dưới sự chỉ đạo của Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng ban Chỉ đạo Thành ủy về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, thành phố đã xác định rõ trọng tâm là kiểm soát quyền lực, siết chặt kỷ luật, kỷ cương từ cơ sở.

Thực tiễn cho thấy, thành phố Hà Nội đã tăng cường thanh tra, kiểm tra ở những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực như đất đai, đầu tư công, tài chính, tài sản công; qua đó, phát hiện, kiến nghị xử lý nhiều sai phạm, chuyển một số vụ việc có dấu hiệu vi phạm sang cơ quan điều tra. Công tác tiếp nhận, xử lý đơn, thư được thực hiện nghiêm túc, góp phần phát hiện sớm các dấu hiệu tiêu cực ngay từ cơ sở.

Thành phố yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách, khắc phục những sơ hở trong quản lý; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; đẩy nhanh tiến độ xử lý các vụ án, vụ việc; đồng thời, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan trong toàn bộ quá trình phát hiện và xử lý vi phạm.

Quang cảnh phiên họp Ban Chỉ đạo Thành ủy về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực chiều 7-1-2026. Ảnh: Quang Thái

Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng ban Chỉ đạo Thành ủy về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phát biểu kết luận phiên họp. Ảnh: Quang Thái

Từ thực tiễn giám sát, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng chỉ ra rằng, hạn chế lớn hiện nay không chỉ nằm ở phát hiện vi phạm, mà còn ở khả năng tự phát hiện từ bên trong hệ thống. Khi cơ chế kiểm soát nội bộ chưa thực sự hiệu quả, nguy cơ sai phạm có thể tích tụ và phát triển thành các vụ việc phức tạp, kéo dài. Điều này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao tính tự giám sát, tự kiểm soát trong từng cơ quan, đơn vị.

Yêu cầu đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cần được nhấn mạnh, gắn với kiểm tra, giám sát thường xuyên, liên tục. Khi trách nhiệm được xác định rõ ràng, kỷ luật, kỷ cương hành chính được siết chặt, tạo chuyển biến rõ nét trong thực thi công vụ. Việc công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý tiếp tục được tăng cường, góp phần hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Thực tiễn công tác triển khai công tác phòng, chống tham nhũng tại Hà Nội cho thấy, khi các giải pháp kiểm soát quyền lực được triển khai đồng bộ, hiệu quả, phòng, chống tham nhũng không chỉ thể hiện ở số vụ việc được xử lý, mà còn ở việc hạn chế phát sinh sai phạm mới. Đây chính là biểu hiện rõ nhất của việc chuyển từ bị động sang chủ động trong phòng, chống tham nhũng.

Việc xử lý nghiêm minh đi liền với kiểm soát quyền lực, phòng ngừa từ sớm, từ xa đã giúp công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ đạt hiệu quả trước mắt, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước ta trong giai đoạn mới.

Nhóm phóng viên