Kiểm soát thuốc lá điện tử để bảo vệ thế hệ trẻ

Tò mò dẫn lối lệ thuộc

Triệu Văn H., 19 tuổi, quê ở tỉnh Lào Cai, là công nhân tại Khu công nghiệp Quang Châu bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử chỉ vì thấy bạn bè xung quanh dùng nhiều và “có mùi thơm dễ chịu”. Nhưng chỉ sau vài tháng, H. nhận ra mình không thể dừng lại. Cảm giác bứt rứt, khó chịu khi thiếu nicotine ngày càng rõ rệt.

Tương tự, Hoàng T.M., quê ở tỉnh Lạng Sơn, là một lao động trẻ mới ra trường từng tin rằng thuốc lá điện tử “an toàn hơn” sau khi tiếp cận các quảng cáo trên mạng xã hội. Với M., việc sử dụng sản phẩm này còn gắn với cảm giác “sành điệu, đẳng cấp”.

Những câu chuyện như vậy không còn hiếm. Một bộ phận không nhỏ người trẻ hiện nay tin rằng thuốc lá điện tử ít hại hoặc không gây nghiện. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, sản phẩm này vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, tác động trực tiếp đến hệ thần kinh, đặc biệt nguy hiểm với não bộ đang phát triển của thanh thiếu niên.

Không giống thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử được “ngụy trang” dưới nhiều hình thức bắt mắt, hiện đại, dễ tiếp cận, đặc biệt qua các nền tảng trực tuyến. Các hương vị như trái cây, bạc hà… khiến sản phẩm này trở nên hấp dẫn hơn với giới trẻ, làm giảm sự cảnh giác vốn có đối với thuốc lá.

Theo một điều tra năm 2023, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong nhóm học sinh từ 13-17 tuổi đã tăng lên khoảng 8,1%, cao hơn nhiều so với những năm trước. Đáng chú ý, nghiên cứu của Bộ Y tế cũng cho thấy khoảng 45% người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử trước đó chưa từng hút thuốc lá truyền thống. Điều này cho thấy sản phẩm mới không chỉ thay thế mà còn mở rộng đối tượng sử dụng nicotine.

Tại các cơ sở y tế, những hệ lụy đã bắt đầu bộc lộ. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Phương, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2 cho biết từng tiếp nhận trường hợp bệnh nhân ngoài 20 tuổi gặp vấn đề tim mạch nghiêm trọng liên quan đến việc sử dụng thuốc lá điện tử kéo dài. “Nicotine có thể gây co mạch, tăng nhịp tim và huyết áp; nếu tiếp xúc sớm và liên tục sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch từ rất trẻ”, bác sĩ Phương cảnh báo.

Không chỉ người sử dụng, nhận thức của một bộ phận phụ huynh cũng còn hạn chế. Nhiều người cho rằng “khói thơm mùi hoa quả” thì ít ảnh hưởng đến sức khỏe, dẫn đến sự chủ quan trong việc kiểm soát con em. Thực tế, sự nguy hiểm của thuốc lá điện tử không nằm ở mùi vị mà ở các thành phần hóa học và khả năng gây nghiện của nicotine.

Trong khi đó, dù quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, hoạt động mua bán vẫn chưa được triệt tiêu hoàn toàn. Thay vì công khai, các giao dịch chuyển sang môi trường trực tuyến, sử dụng tài khoản ảo, thanh toán điện tử và giao hàng qua trung gian, khiến công tác kiểm soát gặp nhiều khó khăn.

Thực tế tại địa phương cho thấy, chỉ trong năm 2025, lực lượng chức năng đã kiểm tra 27 vụ việc liên quan đến thuốc lá và sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, xử phạt gần 300 triệu đồng. Đáng chú ý, trong một vụ việc, cơ quan chức năng đã tịch thu hơn 620 nghìn linh kiện thuốc lá điện tử với giá trị gần 20 tỷ đồng.

Siết chặt quản lý

Theo Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có hơn 100 nghìn người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Đây không chỉ là tổn thất về sức khỏe mà còn là gánh nặng lớn đối với gia đình, hệ thống y tế và nền kinh tế. Trong bối cảnh các sản phẩm nicotine mới ngày càng đa dạng, nguy cơ này càng trở nên đáng lo ngại. Các chuyên gia cảnh báo, khi thuốc lá truyền thống bị kiểm soát chặt, thị trường có xu hướng xuất hiện thêm những sản phẩm mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hay túi ngậm nicotine. Những sản phẩm này thường nhỏ gọn, bao bì bắt mắt, nhiều hương vị, dễ thu hút giới trẻ. Không chỉ gây lệ thuộc, túi ngậm nicotine còn có thể ảnh hưởng đến niêm mạc miệng, hệ tim mạch và làm tăng khả năng hấp thu nicotine do chứa các phụ gia, chất làm mát.

Theo Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có hơn 100 nghìn người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Đây không chỉ là tổn thất về sức khỏe mà còn là gánh nặng lớn đối với gia đình, hệ thống y tế và nền kinh tế.

Thực tiễn quốc tế cũng cho thấy xu hướng đáng lo ngại. Tại Mỹ, năm 2024, túi ngậm nicotine đã trở thành sản phẩm phổ biến thứ hai trong học sinh. Khi thị trường mở rộng, giá thành giảm, các sản phẩm này càng dễ tiếp cận hơn, đặc biệt với nhóm trẻ tuổi – những người nhạy cảm với hình thức và xu hướng. Trước thực tế đó, Bộ Y tế đang đề xuất sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá theo hướng siết chặt hơn. Hai nhóm chính sách lớn được đưa ra gồm: Cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới dưới mọi hình thức và tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh thuốc lá truyền thống. Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất cấm bán thuốc lá trực tuyến, không cho phép trưng bày sản phẩm tại điểm bán và yêu cầu kiểm tra độ tuổi người mua. Các quy định này nhằm hạn chế tối đa khả năng tiếp cận của thanh thiếu niên với các sản phẩm chứa nicotine. Các chuyên gia cho rằng, nếu chỉ cấm kinh doanh nhưng vẫn cho phép sử dụng, nhu cầu sẽ tiếp tục tồn tại và thúc đẩy thị trường không chính thức phát triển. Ngược lại, việc cấm toàn diện có thể giúp giảm nguồn cung, hạn chế người trẻ bắt đầu sử dụng, từ đó giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế trong dài hạn.

Bên cạnh hoàn thiện hành lang pháp lý, công tác truyền thông nâng cao nhận thức cũng đóng vai trò quan trọng. Người trẻ cần được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về tác hại của thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine mới. Gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp chặt chẽ để tạo “lá chắn” bảo vệ thế hệ trẻ trước những cám dỗ tinh vi.

Thuốc lá điện tử không đơn thuần là một trào lưu nhất thời. Đằng sau lớp vỏ hiện đại là nguy cơ lệ thuộc và những hệ lụy sức khỏe lâu dài. Khi người trẻ trở thành “đích ngắm” của các sản phẩm nicotine thế hệ mới, việc kiểm soát không chỉ là câu chuyện của riêng ngành y tế, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của toàn xã hội để bảo vệ tương lai của nhiều thế hệ.