Kiểm soát tiến độ, nâng cao hiệu quả đầu tư các dự án điện

Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: Quang Khánh

Khung giá phát điện phải phản ánh đúng chi phí đầu tư thực tế

Thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, ĐBQH Nguyễn Thị Thanh Bình (Hưng Yên) đề cập đến cơ chế xây dựng khung giá phát điện. Theo đại biểu, khung giá cần được xây dựng kịp thời, khách quan, phản ánh đầy đủ các chi phí hợp lý, hợp lệ và đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư.

Dẫn thực tế xây dựng phương án khung giá năm 2026, đại biểu cho biết EVN sử dụng thông số dự án mẫu có báo cáo nghiên cứu khả thi được phê duyệt từ năm 2023 trước thời điểm Luật Đất đai mới được ban hành. Trong khi đó, các chính sách bồi thường, hỗ trợ mới đã làm tăng đáng kể chi phí giải phóng mặt bằng, hỗ trợ hạn chế sử dụng đất trong hành lang cánh tua-bin gió và tổng mức đầu tư dự án.

Nếu tiếp tục sử dụng dữ liệu cũ, khung giá phát điện sẽ không phản ánh đúng điều kiện đầu tư hiện nay. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 3 Điều 51 nguyên tắc cập nhật dữ liệu theo năm áp dụng, công nghệ và địa bàn; tính đúng, tính đủ các chi phí hợp lý, hợp lệ, nhất là những nghĩa vụ liên quan đến đất đai.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu cũng đề nghị phương án khung giá cần được xây dựng bởi đơn vị có năng lực, độc lập với lợi ích thương mại của bên mua điện; EVN cung cấp dữ liệu, Bộ Công Thương tổ chức thẩm định, phê duyệt. Khung giá phát điện hằng năm cần được công bố chậm nhất trong quý I, đồng thời có cơ chế chuyển tiếp trong trường hợp chưa ban hành khung giá mới.

Hoàn thiện hợp đồng mua bán điện, tạo niềm tin cho nhà đầu tư

Về yêu cầu huy động nguồn vốn quốc tế, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về điện lực và hợp đồng mua bán điện (PPA) để đáp ứng các yêu cầu cơ bản của hoạt động tài chính quốc tế.

Theo đại biểu, mục tiêu công suất nguồn điện đến năm 2030 khoảng 183.000-236.000MW; riêng nhu cầu vốn cho các nguồn điện giai đoạn 2026-2035 cần hơn 100 tỷ USD. Quy mô đầu tư rất lớn đòi hỏi phải huy động đa dạng nguồn lực, thu hút các nhà đầu tư quốc tế có công nghệ và kinh nghiệm quản trị. Tuy nhiên, một trong những nút thắt quan trọng hiện nay là hợp đồng mua bán điện chưa đáp ứng yêu cầu thu xếp vốn quốc tế.

ĐBQH Nguyễn Thị Thanh Bình (Hưng Yên). Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu dẫn báo cáo của Bộ Công Thương tại cuộc họp ngày 1/10/2026, theo đó, trong 18 dự án LNG thuộc danh mục theo dõi, chỉ có một dự án được đánh giá có khả năng đáp ứng tiến độ. Điện gió ngoài khơi cũng có thể gặp những vướng mắc tương tự sau khi lựa chọn nhà đầu tư.

Để tháo gỡ, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế phân bổ hợp lý rủi ro tỷ giá tại Điều 51. Bởi doanh thu của dự án được thanh toán bằng đồng Việt Nam trong khi nghĩa vụ trả nợ bằng ngoại tệ có thể tạo ra rủi ro lớn cho nhà đầu tư. Do đó, cần cho phép thành phần giá tương ứng với nghĩa vụ ngoại tệ hợp lý được điều chỉnh theo tỷ giá tham chiếu, thanh toán bằng đồng Việt Nam; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về ngoại hối.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Bên cạnh đó, cần quy định cơ chế cam kết mua điện dài hạn đối với các nguồn điện quy mô lớn, phù hợp với đặc điểm từng loại nguồn và nhu cầu của hệ thống. Đối với điện khí LNG, cần làm rõ sản lượng hợp đồng tối thiểu, thời gian áp dụng và cho phép thanh toán công suất gắn với khả năng sẵn sàng phát điện nhằm bù đắp các chi phí cố định hợp lý.

Đối với các nguồn điện lớn khác, cần làm rõ cam kết mua sản lượng đủ điều kiện giao nhận và cơ chế phân bổ rủi ro trong trường hợp bị cắt giảm công suất không xuất phát từ lỗi của nhà đầu tư. Các quy định cũng cần xác định rõ trách nhiệm của bên mua điện, điều kiện, giới hạn và phương pháp thanh toán, tránh tính trùng giữa các cơ chế.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình cho rằng, thước đo của lần sửa đổi Luật Điện lực này phải là khả năng đưa các nguồn điện thực sự đi vào hệ thống. Các quy định cần rõ trách nhiệm, kịp thời về giá và có tính khả thi trong huy động vốn, qua đó đưa các mục tiêu quy hoạch điện trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.