Kiểm toán nhà nước khu vực IX chuyển thông tin vụ việc mua bán hóa đơn, trốn thuế đến Cơ quan An ninh điều tra

Hội nghị công bố Quyết định kiểm toán và triển khai Kế hoạch kiểm toán ngân sách địa phương và Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương năm 2025 của tỉnh Vĩnh Long 

Phát hiện dấu hiệu mua bán hóa đơn, nguy cơ thất thu thuế hàng nghìn tỷ đồng

Kết quả kiểm toán chuyên đề về công tác thanh tra, kiểm tra thuế, miễn, giảm, gia hạn nộp thuế và hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) giai đoạn 2023-2025 tại Thuế tỉnh Vĩnh Long cho thấy còn nhiều hạn chế trong quản lý thu nội địa. Nổi bật là dấu hiệu mua bán hóa đơn trái phép và trốn thuế được phát hiện qua phân tích dữ liệu hóa đơn điện tử giai đoạn 2024-2025.

Cụ thể, KTNN phát hiện 21 doanh nghiệp (F0) có trạng thái bỏ địa chỉ kinh doanh đã lập hóa đơn điện tử bán hàng hóa cho 248 doanh nghiệp (F1). Các doanh nghiệp F0 có đặc điểm thành lập, hoạt động trong thời gian ngắn, vốn điều lệ góp bằng tiền mặt, chủ yếu kinh doanh thương mại, không trực tiếp sản xuất. Tổng giá trị hàng hóa ghi trên hóa đơn bán ra là 9.035,48 tỷ đồng, trong đó giá trị bán ra cao hơn mua vào với tổng giá trị chênh lệch là 9.010,54 tỷ đồng.

Đáng chú ý, theo kết quả phân tích dữ liệu, phần lớn giá trị hàng hóa ghi trên hóa đơn bán ra không có hàng hóa thực tế đi kèm. Đây là dấu hiệu cho thấy các doanh nghiệp F1 sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào, làm giảm số thuế phải nộp và tăng số thuế được khấu trừ, được hoàn.

Theo số liệu ước tính của KTNN, số thuế GTGT đầu vào tương ứng với các hóa đơn có dấu hiệu không hợp pháp không đủ điều kiện khấu trừ là 901,054 tỷ đồng. Đối với thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), trong trường hợp các doanh nghiệp F1 phát sinh thu nhập chịu thuế, không thuộc đối tượng được miễn, giảm thuế và hạch toán toàn bộ giá trị hóa đơn nêu trên vào chi phí được trừ, số thuế TNDN phải nộp ngân sách nhà nước có thể bị giảm khoảng 1.802,11 tỷ đồng.

Đây là số liệu ước tính phản ánh nguy cơ thất thu ngân sách, không đồng nghĩa với số thuế thất thu đã được xác định chính thức. Trên cơ sở các dấu hiệu vi phạm phát hiện qua kiểm toán, KTNN đã quyết định chuyển thông tin về hành vi mua bán hóa đơn và trốn thuế đến Cơ quan An ninh điều tra - Bộ Công an để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Ngoài lĩnh vực thuế, công tác quản lý đất đai sau thu hồi và xác định nghĩa vụ tài chính về đất cũng bộc lộ bất cập. Tại khu đất rộng 13.976,3 m² thuộc Công ty Cổ phần Cơ khí Cửu Long, dù UBND tỉnh Vĩnh Long đã có quyết định thu hồi đất, UBND phường Tân Hạnh chưa phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức tiếp nhận, quản lý; doanh nghiệp chưa di dời tài sản, bàn giao đất cho Nhà nước mà tiếp tục quản lý, sử dụng khu đất. Trong thời gian này, cơ quan Thuế vẫn ban hành thông báo thu tiền thuê đất.

Tại dự án Chỉnh trang Khu dân cư đô thị Phú Khương do Công ty TNHH Đầu tư Bến Tre làm chủ đầu tư, việc xác định số tiền phải nộp tương đương giá trị 20% tổng diện tích đất ở thay cho việc bố trí quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội chưa bảo đảm cơ sở pháp lý về thời điểm xác định giá đất, dẫn đến việc xác định nghĩa vụ tài chính chưa bảo đảm đúng quy định.

Bố trí vốn đầu tư công vượt tổng mức đầu tư được duyệt

Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025 của tỉnh Vĩnh Long đạt 74,06%, chưa đạt mục tiêu giải ngân 100% theo yêu cầu của Chính phủ. Việc bố trí vốn để hoàn trả vốn ứng trước kế hoạch cũng chưa đáp ứng yêu cầu: địa phương mới bố trí 125,711 tỷ đồng trên tổng số 211,7 tỷ đồng, đạt 59,38%.

Một số dự án được bố trí, sử dụng vốn chưa phù hợp quy định. Trong đó, dự án Kè chống sạt lở bờ sông Giao Hòa sử dụng 8,1337 tỷ đồng vốn dự phòng ngân sách trung ương năm 2023 chưa phù hợp quy định.

Đáng chú ý, dự án Đường từ Quốc lộ 53 - Khu công nghiệp Hòa Phú (Đường tỉnh 909B) - Đường Phú Lộc Bầu Gốc - Quốc lộ 1 có tổng mức đầu tư được duyệt hơn 1.492,9 tỷ đồng, nhưng tổng vốn đã bố trí đến ngày 30/4/2026 lên tới hơn 1.625,4 tỷ đồng, vượt tổng mức đầu tư được duyệt khoảng 132,55 tỷ đồng. Việc bố trí vốn vượt mức phê duyệt chưa bảo đảm nguyên tắc theo quy định của Luật Đầu tư công.

Bên cạnh đó, đến ngày 31/12/2025, nợ đọng xây dựng cơ bản đối với các dự án, công trình đã hết thời gian thực hiện còn 47,755 tỷ đồng. Khoản nợ này bao gồm các dự án đã được phê duyệt quyết toán vốn đầu tư nhưng chưa tất toán tài khoản, cùng các công trình đã nghiệm thu hoàn thành nhưng chưa lập hoặc chưa được phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành.

Những hạn chế trên cho thấy yêu cầu tăng cường kỷ luật trong phân bổ, quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, từ khâu xác định nhu cầu, cân đối nguồn lực đến kiểm soát tổng mức đầu tư và xử lý dứt điểm các khoản nợ đọng. Việc bố trí vốn cần gắn với khả năng cân đối ngân sách, tiến độ thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, đúng quy định.

Còn bất cập trong điều hành ngân sách và quản lý nguồn cải cách tiền lương

Trong quản lý chi thường xuyên, KTNN chỉ ra dấu hiệu gây lãng phí ngân sách nhà nước tại Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long. Sở đã xây dựng, trình UBND tỉnh ban hành 131 quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các trường, trung tâm trực thuộc, với số tiền hơn 6,744 tỷ đồng. Tuy nhiên, nội dung các quyết định theo từng nhóm đơn vị có tính tương đồng, chủ yếu thay đổi tên đơn vị trực thuộc.

Công tác điều hành ngân sách cũng còn những khoản kinh phí chưa được xử lý theo quy định. Ngân sách cấp tỉnh và cấp xã chưa nộp trả ngân sách cấp trên 139,977 tỷ đồng kinh phí bổ sung có mục tiêu đã hết nhiệm vụ chi. Việc hạch toán chi chuyển nguồn ngân sách cấp tỉnh, cấp xã chưa đúng quy định, phải điều chỉnh hạch toán tăng, giảm tổng số tiền 829,183 tỷ đồng.

Đến thời điểm kiểm toán tháng 7/2026, tổng số nợ tạm ứng ngân sách kéo dài qua nhiều năm, chưa được xử lý là 298,696 tỷ đồng, trong đó tạm ứng từ ngân sách trung ương 1,1 tỷ đồng và từ ngân sách cấp tỉnh 297,596 tỷ đồng. Một số khoản đã được KTNN kiến nghị xử lý tại các báo cáo kiểm toán trước đây nhưng địa phương vẫn tiếp tục theo dõi, chưa xử lý dứt điểm.

Đối với nguồn cải cách tiền lương (CCTL), kết quả kiểm toán xác định tỉnh Vĩnh Long còn phải nộp trả ngân sách trung ương 921,034 tỷ đồng do được cấp bổ sung thừa. Bên cạnh đó, việc cấp kinh phí cho các đơn vị chưa xem xét giảm trừ nguồn CCTL còn tồn tại tại đơn vị dẫn đến cấp thừa 173,473 tỷ đồng. Tỉnh cũng chưa thu hồi 13,99 tỷ đồng kinh phí tiết kiệm chi ngân sách nhà nước hỗ trợ hoạt động thường xuyên do tinh giản biên chế, sắp xếp tổ chức bộ máy để bổ sung nguồn thực hiện CCTL theo quy định. Một số đơn vị sử dụng nguồn CCTL để chi tiền lương thường xuyên chưa đúng quy định, phải bố trí hoàn trả nguồn kinh phí này.

Các phát hiện cho thấy những hạn chế trong quản lý ngân sách không chỉ nằm ở khâu hạch toán, quyết toán mà còn liên quan đến trách nhiệm rà soát, thu hồi, hoàn trả và xử lý các khoản kinh phí tồn đọng. Việc chậm xử lý kéo dài làm giảm tính minh bạch của số liệu ngân sách, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát và phân bổ nguồn lực cho các nhiệm vụ cần thiết.

Từ những phát hiện qua kiểm toán, KTNN kiến nghị xử lý tổng số tiền 3.410,156 tỷ đồng. Trong đó, kiến nghị xử lý tài chính 1.582,631 tỷ đồng, gồm tăng thu ngân sách 92,391 tỷ đồng và thu hồi, giảm chi 1.490,240 tỷ đồng; các kiến nghị khác là 1.827,525 tỷ đồng.

Việc thực hiện đầy đủ các kiến nghị kiểm toán có ý nghĩa quan trọng trong chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách, khắc phục những bất cập trong quản lý thuế, đất đai, đầu tư công và chi ngân sách. Quan trọng hơn, kết quả kiểm toán cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực công trên địa bàn tỉnh.