Kiểm toán quyết toán ngân sách địa phương: Hàng loạt sai sót cần lưu ý
Siết chặt quy trình kiểm soát chất lượng nhằm hướng tới mục tiêu đánh giá toàn diện tính trung thực, hiệu quả trong quản lý ngân sách địa phương - đó là tinh thần chung của Hướng dẫn kiểm toán Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương (BCQT NSĐP) vừa được Kiểm toán nhà nước (KTNN) ban hành. Đáng lưu ý, Hướng dẫn không chỉ chuẩn hóa quy trình mà còn hệ thống hóa hàng loạt sai sót phổ biến trong quản lý, thu chi ngân sách tại các địa phương từ thực tiễn kiểm toán.
KTNN đã tổng hợp, nhận diện những “lỗ hổng” lớn trong công tác quản lý thu ngân sách của các cơ quan tài chính địa phương. Ảnh: THU HƯỜNG
Nhận diện sai sót trong quản lý thu ngân sách
Theo ông Đỗ Xuân Long - Phó Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Hướng dẫn kiểm toán mới này được áp dụng đối với các đơn vị được giao nhiệm vụ kiểm toán BCQT NSĐP, thanh tra, kiểm tra, kiểm soát chất lượng kiểm toán...
Ông Đỗ Xuân Long nhấn mạnh, các cuộc kiểm toán BCQT NSĐP hướng tới 3 mục tiêu cốt lõi: Thứ nhất là xác nhận tính trung thực, hợp lý của BCQT NSĐP. Thứ hai là đánh giá việc tuân thủ pháp luật, tính hiệu lực trong quản lý, điều hành NSĐP; chỉ ra các hạn chế để kiến nghị với các đơn vị được kiểm toán chấn chỉnh công tác quản lý, điều hành NSĐP; phát hiện kịp thời các sai phạm, hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân và kiến nghị xử lý theo quy định của pháp luật; kiến nghị cấp có thẩm quyền sửa đổi, hoàn thiện cơ chế, chính sách còn bất cập. Thứ ba là cung cấp thông tin, số liệu kịp thời cho Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh phê chuẩn quyết toán NSĐP.
Một giá trị quan trọng của Hướng dẫn là hệ thống hóa những vấn đề được phát hiện từ thực tiễn kiểm toán. Qua các cuộc kiểm toán, KTNN đã tổng hợp, nhận diện những “lỗ hổng” lớn trong công tác quản lý thu ngân sách của các cơ quan tài chính địa phương.
Theo đó, các đơn vị kiểm toán cần chú ý xem xét công tác lập dự toán, bởi KTNN đã phát hiện dự toán một số khoản thu không đảm bảo đầy đủ cơ sở, chưa bao quát hết các nguồn thu phát sinh; một số khoản thu có phát sinh nhưng không lập, giao dự toán; số liệu ước thực hiện làm cơ sở xây dựng dự toán năm kiểm toán của địa phương thấp so với khả năng thực hiện của năm trước liền kề; không dự kiến đầy đủ, bao quát hết nguồn thu. Bên cạnh đó, một số khoản thu được lập thấp nhưng khả năng thực hiện cao; lập và giao dự toán không bám sát định hướng phấn đấu của Trung ương, không đảm bảo mức tăng tối thiểu theo Chỉ thị, hướng dẫn hằng năm, không phù hợp với điều kiện, đặc điểm và tốc độ tăng trưởng kinh tế trên địa bàn.
Khi giao dự toán, có tình trạng địa phương lập dự toán thấp nhưng dự toán HĐND quyết nghị cao hơn, trong đó có lý do khi lập dự toán báo cáo Trung ương còn chưa xác định đầy đủ nguồn thu; dự toán thu ngân sách nhà nước (NSNN) được giao hoặc được phấn đấu quá khả năng thực hiện; dự toán thu do HĐND giao không sát thực tế.
Một số Sở Tài chính chưa kịp thời xử lý các khoản tạm thu, tạm giữ đã đủ điều kiện nộp NSNN hoặc nộp NSNN các khoản tạm thu, tạm giữ chưa đủ điều kiện nộp; sử dụng Tài khoản tạm thu, tạm giữ và tài khoản tạm giữ để ghi nhận, hạch toán các nội dung khác không đúng quy định; số liệu tài khoản tạm thu, tạm giữ không phù hợp với số liệu hạch toán của Kho bạc Nhà nước; sử dụng các khoản tạm thu, tạm giữ không đúng quy định; xác định tỷ lệ phần trăm phải nộp NSNN, phần trăm để lại chi phí cho công tác thu khi xử lý, nộp NSNN không đúng quy định.
Đối với công tác tổng hợp rà soát các khoản thu chuyển nguồn, thu kết dư năm trước, cần lưu ý số liệu thu chuyển nguồn, thu kết dư năm trước không phù hợp với BCQT NSĐP năm kiểm toán - đại diện Vụ Tổng hợp lưu ý.
Đối với công tác quản lý kinh phí bổ sung có mục tiêu, Chương trình mục tiêu quốc gia, KTNN cảnh báo tình trạng phân bổ sai đối tượng, tiêu chuẩn, định mức; kinh phí bổ sung từ Trung ương muộn ảnh hưởng đến triển khai thực hiện hoàn thành nhiệm vụ; cơ quan tài chính chậm phân bổ kinh phí bổ sung làm chậm triển khai chính sách đến người thụ hưởng; các đơn vị chậm triển khai nhiệm vụ nên kinh phí chuyển nguồn sang năm sau lớn; chi sai quy định.
Bất cập trong chi đầu tư và chi thường xuyên
Liên quan đến chi đầu tư phát triển, những vấn đề được KTNN chỉ ra gồm: Bố trí vốn để trả nợ vay không kịp thời; chưa cân đối giữa nhu cầu và khả năng nguồn vốn bố trí cho đầu tư phát triển. Lập kế hoạch vốn đầu tư công thiếu báo cáo tình hình quản lý sử dụng vốn đầu tư, chưa có đăng ký nhu cầu kế hoạch vốn của các chủ đầu tư...
Ông Đỗ Xuân Long cũng nêu rõ, nhiều dự án chưa đảm bảo điều kiện quy định nhưng đã được phân bổ vốn, như không nằm trong kế hoạch đầu tư công trung hạn. Cùng với việc phân bổ không đúng tính chất nguồn vốn, không đúng với nhiệm vụ chi của NSĐP, còn tình trạng phân bổ vốn sai đối tượng thụ hưởng, đặc biệt là đối với các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia; phân bổ vượt kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn; phân bổ chậm, chưa phân bổ từ đầu năm hoặc phân bổ thấp hơn quy định; chưa bố trí đủ vốn đối ứng cho các dự án; chưa bố trí thu hồi vốn ứng trước theo quy định.
Đáng chú ý là vấn đề phân bổ kế hoạch vốn chưa sát với nhu cầu và khả năng sử dụng dẫn đến không giải ngân được hoặc tỷ lệ giải ngân thấp làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư. Phân bổ vốn đầu tư từ nguồn thu thuế, phí, lệ phí, xổ số kiến thiết, tiền sử dụng đất không phù hợp với dự toán thu ngân sách của địa phương và khả năng thu NSĐP.
Thậm chí, KTNN còn phát hiện có sự điều chỉnh kế hoạch vốn khi chưa được cấp thẩm quyền đồng ý; điều chỉnh kế hoạch vốn chậm, không khả thi phải hủy kế hoạch vốn, điều chỉnh kế hoạch vốn sang lĩnh vực khác không đúng quy định.
Đối với chi thường xuyên, KTNN cũng lưu ý các đơn vị kiểm toán cần lưu ý đến việc lập, phân bổ và giao dự toán chưa đảm bảo tiêu chuẩn, định mức của Nhà nước; lập, giao dự toán chi đặc thù đối với một số đơn vị chưa có cơ sở, chưa được quy định cụ thể tại Nghị quyết HĐND tỉnh/thành phố. Việc phân bổ và giao dự toán cho các đơn vị có tình trạng chậm so với quy định; giao không đúng với hướng dẫn đối với một số khoản chi cụ thể như kinh phí sự nghiệp giáo dục và đào tạo, kinh phí sự nghiệp khoa học và công nghệ...
Lãnh đạo Vụ Tổng hợp cũng khuyến nghị cần quan tâm đến việc điều chỉnh dự toán, bổ sung ngoài dự toán, bổ sung dự toán muộn, bổ sung thừa kinh phí không thường xuyên cho các đơn vị.
Bên cạnh đó, việc phân bổ kinh phí chuyển nguồn năm trước chuyển sang không đúng nhiệm vụ; không chi chuyển nguồn đối với khoản còn nhiệm vụ chi; chi chuyển nguồn không đủ thủ tục, không đúng thời hạn; việc chuyển nguồn chậm làm kéo dài thời gian điều chỉnh quyết toán không đúng quy định...
Những sai sót được KTNN đúc rút và chỉ ra là “hồi chuông” cảnh báo để các cơ quan quản lý tài chính địa phương, đặc biệt là các Sở Tài chính, cần nghiêm túc rà soát và chấn chỉnh. Đây cũng là căn cứ quan trọng để các đoàn kiểm toán tập trung đánh giá, phát hiện bất cập, kiến nghị khắc phục, góp phần đưa công tác quản lý, điều hành ngân sách địa phương vào nền nếp, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả./.