Kiến nghị cấp 'sổ xanh', gỡ nút thắt thể chế để kinh tế biển phát triển bền vững

Nhiều nút thắt cần tháo gỡ

Theo Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam, thể chế đang là "điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn", cản trở quá trình phát triển nuôi biển theo hướng công nghiệp, hiện đại. Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp và người nuôi, Hiệp hội đã chỉ ra 9 nhóm vấn đề cần sớm được tháo gỡ.

Trước hết, VSA cho rằng cần sớm hoàn thiện quy hoạch biển chi tiết để làm cơ sở giao khu vực biển cụ thể cho người nuôi. Trong điều kiện ngân sách còn hạn chế, Hiệp hội đề xuất cho phép doanh nghiệp tư nhân ứng vốn đầu tư hạ tầng, sau đó bàn giao lại cho Nhà nước quản lý nhằm đẩy nhanh tiến độ phát triển vùng nuôi.

Cùng với đó, thủ tục giao khu vực biển cần được đơn giản hóa theo hướng chỉ giao một cơ quan đầu mối tiếp nhận và xử lý hồ sơ, thay vì người dân phải xin ý kiến của nhiều cơ quan như hiện nay. Đối với hoạt động nuôi nhuyễn thể, động vật đáy và trồng rong, VSA kiến nghị bãi bỏ thủ tục đánh giá tác động môi trường để giảm bớt gánh nặng hành chính.

Ảnh minh họa.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là cấp “sổ xanh” nhằm xác nhận quyền sử dụng khu vực biển lâu dài, tương tự như “sổ đỏ” đối với đất đai. Theo Hiệp hội, đây sẽ là công cụ xác lập quyền tài sản, cho phép người nuôi có thể thế chấp, chuyển nhượng, thừa kế hoặc sử dụng làm cơ sở tiếp cận tín dụng.

Bên cạnh đó, VSA kiến nghị sớm ban hành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phục vụ quản lý nuôi biển; giao một cơ quan chuyên môn thực hiện đăng ký, đăng kiểm đối với cơ sở và phương tiện nuôi biển; đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý để doanh nghiệp bảo hiểm có thể cung cấp các sản phẩm bảo hiểm cho trang trại biển, trong đó nghiên cứu cơ chế bảo hiểm rủi ro do bão theo hướng bồi hoàn mà không cần xác định thiệt hại chi tiết.

Hiệp hội cũng đề xuất đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực theo bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề, xây dựng nghị định về xác lập quyền tài sản trên biển để ngân hàng có cơ sở pháp lý định giá và cho vay, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi từ mô hình nuôi nhỏ lẻ, thủ công sang các cụm công nghiệp nuôi biển quy mô lớn, hiện đại và xa bờ.

"Vòng luẩn quẩn" trong thủ tục đầu tư

VSA chỉ ra sự thiếu đồng bộ giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành đang tạo ra "vòng luẩn quẩn" về thủ tục, khiến nhiều dự án nuôi biển không thể triển khai.

Theo Hiệp hội, Luật số 146/2025/QH15 đã bãi bỏ thủ tục cấp phép nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, Luật Đầu tư năm 2025 vẫn quy định các dự án đề nghị giao khu vực biển thuộc diện phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Để được chấp thuận, nhà đầu tư phải xin ý kiến của nhiều sở, ngành, làm kéo dài thời gian và phát sinh thêm chi phí.

Vướng mắc lớn nhất nằm ở yêu cầu chứng minh quyền sử dụng địa điểm. Cơ quan đăng ký đầu tư yêu cầu nhà đầu tư phải có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng khu vực biển mới được chấp thuận chủ trương đầu tư. Trong khi đó, để được giao khu vực biển và có giấy tờ này, nhà đầu tư lại phải hoàn thành thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư trước.

Theo VSA, sự chồng chéo giữa hai quy trình đã tạo thành một "nút thắt" pháp lý khiến 100% hồ sơ của các hợp tác xã trong thời gian qua bị trả lại hoặc dừng giải quyết.

Trước thực trạng trên, Chi hội Nuôi biển Vân Đồn và VSA kiến nghị UBND tỉnh Quảng Ninh cùng các cơ quan Trung ương sớm có giải pháp tháo gỡ.

Trước mắt, Hiệp hội đề xuất cho phép thay thế "Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng địa điểm" bằng "Sơ đồ khu vực biển đề nghị giao" và "Bản thuyết minh dự án" đã được cơ quan chuyên môn xác nhận phù hợp quy hoạch khi thực hiện thủ tục đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư.

Về lâu dài, VSA kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành thống nhất quy định giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành, làm rõ các dự án nuôi biển của hợp tác xã và hộ dân có bắt buộc phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư hay không.

Đồng thời, cần rà soát, sửa đổi các nghị định liên quan để nhà đầu tư không phải nộp tài liệu chứng minh quyền sử dụng địa điểm theo Bộ luật Dân sự đối với các khu vực biển chưa được giao; thống nhất quy định về việc lấy ý kiến các bộ, ngành trong thủ tục giao biển và xem xét miễn hoặc thu hẹp phạm vi lấy ý kiến đối với các dự án nằm trong khu vực đã có quy hoạch nuôi trồng thủy sản chi tiết nhằm rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.