Kiến tạo chuỗi giá trị chăn nuôi xanh: 'Đòn bẩy' cho phát triển nông nghiệp bền vững

Chiến lược phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững giai đoạn 2026–2036 vừa được công bố được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi mới, thúc đẩy chăn nuôi theo hướng hiện đại, xanh và gia tăng giá trị.

Ngành chăn nuôi trước bước ngoặt tái cấu trúc

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), những năm gần đây, ngành chăn nuôi Việt Nam chuyển dịch rõ rệt về quy mô và phương thức sản xuất. Nếu trước đây, chăn nuôi nông hộ chiếm khoảng 70% tổng quy mô thì hiện nay, tỷ trọng này đang dần thu hẹp. Thay vào đó, mô hình chăn nuôi trang trại và công nghiệp phát triển mạnh mẽ, với sự tham gia ngày càng sâu của các doanh nghiệp lớn.

Chăn nuôi trang trại và công nghiệp phát triển mạnh mẽ, với sự tham gia ngày càng sâu của các doanh nghiệp lớn. Ảnh: PV

Tổng đàn vật nuôi của Việt Nam hiện thuộc nhóm lớn trong khu vực, với khoảng 31 triệu con lợn, hơn 500 triệu con gia cầm, hơn 6 triệu con bò cùng hàng triệu con trâu, dê, cừu. Tuy nhiên, nếu tính theo bình quân đầu người, sản lượng thịt, trứng và sữa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của một quốc gia hơn 100 triệu dân, đồng thời là điểm đến của hàng chục triệu lượt khách quốc tế mỗi năm.

Một nghịch lý khác là dù công nghiệp thức ăn chăn nuôi đã phát triển nhanh, đạt sản lượng khoảng 22 triệu tấn mỗi năm, nhưng ngành này vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Hơn 65% nguyên liệu thô và hơn 90% thức ăn bổ sung phải nhập từ nước ngoài khiến giá thành sản xuất dễ bị tác động bởi biến động thị trường quốc tế.

Người chăn nuôi còn bị động và phụ thuộc vào thương lái, người tiêu thụ trung gian. Ảnh: PV

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, quy mô chăn nuôi nhỏ còn chiếm tỷ lệ lớn trong khi các mô hình tổ chức sản xuất chăn nuôi theo chuỗi giá trị còn ít. Việc ứng phó với thông tin thị trường chưa tốt của người chăn nuôi là hạn chế lớn, gây nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất cũng như dự báo thị trường, hầu hết người chăn nuôi còn bị động và phụ thuộc vào thương lái, khâu tiêu thụ trung gian.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, hiện toàn thành phố có hàng nghìn trang trại và hơn 120 nghìn hộ chăn nuôi, trong đó khoảng một nửa vẫn là quy mô nhỏ lẻ, xen kẽ trong khu dân cư. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác kiểm soát dịch bệnh, mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm và ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, chi phí sản xuất tăng cao đang trở thành “gánh nặng” đối với người chăn nuôi. Thức ăn chăn nuôi chiếm 65-70% giá thành sản xuất. Từ năm 2021 đến nay, giá thức ăn thành phẩm đã tăng 18-22%, khiến lợi nhuận của người chăn nuôi giảm mạnh, thậm chí nhiều hộ phải tạm ngừng sản xuất.

Định hình chuỗi giá trị xanh, ứng dụng công nghệ để bứt phá

Trước những thách thức đó, chiến lược phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững giai đoạn 2026-2036 xác định rõ hướng đi cho ngành chăn nuôi: Chuyển từ sản xuất manh mún sang liên kết chặt chẽ theo chuỗi giá trị khép kín, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn.

Theo đó, năm 2026, tổng sản lượng thịt hơi các loại dự kiến đạt trên 9,08 triệu tấn, tăng 4,9% so với năm 2025. Trong đó, sản lượng thịt lợn hơi đạt 5,65 triệu tấn (tăng 5,0%), thịt gia cầm đạt 2,74 triệu tấn (tăng 5,4%), sản lượng trứng đạt 22,49 tỷ quả (tăng 5,0%), sữa đạt 1,38 triệu tấn (tăng 5,9%), thức ăn chăn nuôi công nghiệp quy đổi đạt 22,8 triệu tấn (tăng 3,1%). Giá trị xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi dự kiến vượt 686 triệu USD, tăng 9,3% so với năm trước.

Định hướng phát triển chăn nuôi tại Việt Nam đến năm 2030 tập trung ổn định quy mô đàn vật nuôi theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng và phát triển bền vững. Việc phát triển đàn vật nuôi gắn với đẩy mạnh chăn nuôi công nghiệp, bảo đảm an toàn dịch bệnh, bảo vệ môi trường và phát triển chuỗi giá trị, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, từng bước mở rộng xuất khẩu.

Các địa phương tập trung phát triển chăn nuôi theo hướng tuần hoàn, thân thiện với môi trường. Ảnh: PV

Để thực hiện mục tiêu trên, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho rằng, chuyển đổi số được xác định là công cụ quan trọng để hiện đại hóa ngành chăn nuôi. Các công nghệ như cảm biến, hệ thống giám sát thông minh, dữ liệu lớn (IoT) sẽ được ứng dụng rộng rãi nhằm theo dõi sức khỏe, tốc độ sinh trưởng của vật nuôi, từ đó giúp người chăn nuôi quản lý đàn hiệu quả hơn và kịp thời phát hiện rủi ro.

Công nghệ sinh học cũng đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giống vật nuôi, giúp tăng năng suất, khả năng kháng bệnh và giảm phụ thuộc vào thuốc kháng sinh. Việc ứng dụng các chế phẩm vi sinh trong xử lý môi trường chăn nuôi sẽ góp phần kiểm soát ô nhiễm và nâng cao tính bền vững của sản xuất.

Một nội dung quan trọng khác là phát triển chăn nuôi theo hướng tuần hoàn, thân thiện với môi trường. Các mô hình như sử dụng hầm biogas, đệm lót sinh học hay tái chế phụ phẩm nông nghiệp không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính, mà còn tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên sẵn có, giảm chi phí sản xuất.

Bên cạnh đó, ngành chăn nuôi cũng được định hướng đẩy mạnh công nghiệp chế biến sâu. Việc đầu tư vào các nhà máy chế biến hiện đại đối với sản phẩm thịt, trứng, sữa sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng, kéo dài thời gian bảo quản, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường trong và ngoài nước. Đây được xem là “chìa khóa” để mở rộng xuất khẩu và nâng tầm thương hiệu nông sản Việt Nam.

Gắn sản xuất với chế biến để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ảnh: PV

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, việc hoàn thiện khung pháp lý, củng cố hệ thống thú y cơ sở và thu hút đầu tư từ khu vực doanh nghiệp là những yếu tố không thể thiếu. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để từng bước chuyển đổi các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ sang mô hình liên kết hoặc quy mô lớn hơn, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên trong chuỗi giá trị.

Có thể thấy, trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay, phát triển chăn nuôi theo chuỗi giá trị xanh không chỉ là xu hướng, mà còn là con đường tất yếu để ngành chăn nuôi Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Khi các khâu từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ được liên kết chặt chẽ, ứng dụng công nghệ hiện đại và gắn với bảo vệ môi trường, ngành chăn nuôi sẽ từng bước chuyển từ “tăng trưởng theo số lượng” sang “tăng trưởng theo chất lượng và giá trị”. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt để vượt qua khó khăn, mà còn là nền tảng lâu dài để xây dựng nền nông nghiệp xanh, an toàn, có trách nhiệm, hội nhập sâu rộng...

Quỳnh Dung