Kiến tạo đô thị ven sông - Bài 2: Bài học từ tư duy phát triển sông Hàn

Sông Hàn nhìn từ Công viên Yeouido. Ảnh tư liệu: Anh Nguyên/Pv TTXVN tại Hàn Quốc

Từ mục tiêu kiểm soát lũ và phát triển hạ tầng phục vụ công nghiệp hóa, Seoul từng bước chuyển sang khai thác giá trị của không gian công cộng, kinh tế văn hóa và phát triển xanh. Bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), Seoul tiếp tục nâng tầm sông Hàn thành trục chiến lược, kết nối đổi mới sáng tạo, giao thông thông minh và năng lực cạnh tranh của một đô thị toàn cầu.

Sông Hàn dài 41,5 km chảy qua Seoul đã trải qua quá trình phát triển kéo dài hơn nửa thế kỷ, từ các dự án chỉnh trị, kiểm soát lũ và xây dựng hạ tầng giao thông trong giai đoạn 1960-1980 nhằm phục vụ công nghiệp hóa và phát triển khu vực Gangnam, đến bước chuyển về tư duy cảnh quan đô thị nhân dịp Olympic Seoul 1988. Từ thập niên 1990 đến giữa những năm 2000, trọng tâm quy hoạch chuyển sang mở rộng không gian công cộng, hệ thống công viên và giao thông xanh ven sông. Những hạn chế còn tồn tại về tính phân tán trong quy hoạch đã dẫn đến sự ra đời của Dự án Phục hưng sông Hàn (Hangang Renaissance) năm 2006, đánh dấu bước chuyển từ cải tạo sang tái tạo toàn diện không gian ven sông.

Sau hàng thập niên cải tạo, sông Hàn đã trở thành biểu tượng hiện đại hóa của Seoul. Từ giai đoạn chỉnh trị dòng chảy và mở rộng hạ tầng trước năm 2006, qua Dự án Phục hưng sông Hàn (Hangang Renaissance, 2006–2011) biến dòng sông thành không gian văn hóa công cộng, Seoul bước vào giai đoạn mới với tư duy hoàn toàn khác: coi sông Hàn là nguồn lực chiến lược thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh đô thị toàn cầu.

Sau khi hoàn thành các hạng mục trọng điểm của Dự án Phục hưng sông Hàn, Chính quyền Seoul chuyển trọng tâm từ đầu tư xây dựng sang nâng cao chất lượng vận hành. Hệ thống 12 công viên ven sông được hoàn thiện, hơn 40 km đường đi bộ và đường dành cho xe đạp được kết nối liên tục, chất lượng môi trường sinh thái được cải thiện. Sông Hàn dần trở thành "phòng khách ngoài trời" của Seoul với các hoạt động thể thao, giải trí và văn hóa diễn ra quanh năm. Các lễ hội hoa, biểu diễn âm nhạc, trình diễn ánh sáng, bắn pháo hoa quốc tế và sự kiện thể thao dưới nước được tổ chức thường xuyên.

Song song đó, thành phố Seoul đẩy mạnh nỗ lực phục hồi hệ sinh thái: bảo tồn bãi bồi tự nhiên, khôi phục vùng đất ngập nước, cải thiện chất lượng nước và triển khai các chương trình bảo tồn chim di cư, thủy sinh, cây bản địa. Đây là bước ngoặt so với giai đoạn công nghiệp hóa, khi sông Hàn chủ yếu được coi là công trình thủy lợi và giao thông.

Dưới thời Thị trưởng Oh Se-hoon, chính quyền công bố Đại Dự án sông Hàn như chiến lược phát triển thế hệ mới. Nếu Dự án Phục hưng sông Hàn hướng đến mục tiêu "đưa người dân trở lại với dòng sông", thì Đại Dự án sông Hàn đặt tham vọng lớn hơn: biến sông Hàn thành trung tâm văn hóa, kinh tế và đổi mới sáng tạo của thủ đô trong nhiều thập niên tới.

Điểm khác biệt căn bản là cách tiếp cận không gian. Sông Hàn không còn là ranh giới chia cắt mà trở thành trục kết nối các cực tăng trưởng mới, tích hợp thương mại, văn hóa, du lịch, giao thông và công nghệ. Mô hình "Seoul – thành phố ven sông" hướng tới một hành lang đô thị đa chức năng, nơi sinh sống, làm việc, sáng tạo và giao lưu văn hóa được kết hợp trong một hệ sinh thái thống nhất.

Chiến lược phát triển theo từng cụm không gian, khai thác lợi thế riêng của mỗi khu vực. Yeouido được định hướng thành trung tâm tài chính quốc tế kết hợp không gian văn hóa và sự kiện quy mô lớn. Jamsil trở thành cực phát triển phía Đông với tổ hợp MICE, thể thao, du lịch và thương mại. Đảo Nodeul tiếp tục là không gian sáng tạo cho nghệ thuật và văn hóa đương đại. Apgujeong và Ttukseom được định hướng thành khu vực cảnh quan cao cấp kết hợp dịch vụ và không gian công cộng.

Về quản lý quy hoạch, thành phố Seoul điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn: thay vì kiểm soát cứng chiều cao công trình, chính quyền thành phố cho phép các dự án xây dựng cao tầng hoặc mật độ lớn hơn nếu đáp ứng yêu cầu mở rộng không gian công cộng, tăng diện tích cây xanh và cải thiện khả năng tiếp cận bờ sông. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng chuyển từ quản lý bằng chỉ tiêu hành chính sang quản lý dựa trên hiệu quả sử dụng không gian và lợi ích công cộng.

Sông Hàn sau hoàng hôn được xác định là tiềm năng khai thác mới. Biểu diễn nghệ thuật ngoài trời, lễ hội ánh sáng, nhạc nước, chợ đêm, ẩm thực và các sự kiện văn hóa được tổ chức thường xuyên nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách và mở rộng cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp địa phương. Khu vực ven sông được kỳ vọng trở thành "không gian kinh tế" hoạt động sôi động cả ngày lẫn đêm.

Ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) là trụ cột của giai đoạn mới. Seoul triển khai hệ thống cảm biến theo dõi chất lượng nước, mực nước và điều kiện môi trường theo thời gian thực; sử dụng AI phân tích giao thông, dự báo lưu lượng người dùng công viên và điều phối sự kiện lớn.

Phát triển bền vững là nguyên tắc xuyên suốt. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu gia tăng nguy cơ ngập lụt, mọi dự án mới đều phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ hành lang thoát lũ, mở rộng diện tích cây xanh, phục hồi hệ sinh thái và giảm phát thải carbon. Năng lượng tái tạo, vật liệu thân thiện môi trường và hạ tầng xanh được thúc đẩy nhằm nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước các rủi ro khí hậu dài hạn.

Nhìn lại toàn bộ quá trình, sự thay đổi lớn nhất của quy hoạch sông Hàn không nằm ở quy mô đầu tư mà ở tư duy phát triển. Từ không gian công cộng phục vụ cư dân, sông Hàn được định vị thành trục chiến lược của Seoul trong thế kỷ XXI. Trên nền tảng chuyển đổi số, AI, kinh tế văn hóa và phát triển xanh, sự kế thừa liên tục giữa các giai đoạn quy hoạch đã giúp Seoul duy trì sức sống của dòng sông và biến nơi đây thành biểu tượng năng lực đổi mới của một đô thị toàn cầu.