Kiến tạo hệ sinh thái thu hút, trọng dụng nhân tài

Sinh viên Trường Đại học Thủy Lợi.

Ngày 15/10/2026, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Kết luận số 105-KL/TW Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Đổi mới tư duy, coi trọng giá trị thực chất của nhân tài

Theo PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo - Hiệu trưởng Trường Đại học Thành Đô, Kết luận số 105-KL/TW có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định vai trò chiến lược của nhân tài, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới thực chất cách phát hiện, thu hút, sử dụng và phát huy nguồn lực đặc biệt này.

Trong nền kinh tế tri thức, lợi thế cạnh tranh của một quốc gia ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực, năng lực sáng tạo và khả năng chuyển hóa tri thức thành giá trị thực tiễn. Đầu tư cho hạ tầng và công nghệ là cần thiết, nhưng để tạo ra những bước phát triển đột phá, đất nước còn cần những con người có tư duy đổi mới, năng lực dẫn dắt và khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp.

Điều đáng chú ý, theo PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo, là yêu cầu chuyển từ tư duy coi trọng người giỏi sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái trọng dụng nhân tài. Trọng dụng không chỉ là tìm kiếm người có năng lực, thu hút họ về làm việc hay đưa ra chính sách đãi ngộ hấp dẫn. Quan trọng hơn, phải tạo được môi trường để họ được giao đúng việc, trao đủ quyền, tiếp cận nguồn lực cần thiết, có cơ hội thử nghiệm ý tưởng và được ghi nhận tương xứng với giá trị tạo ra.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia có cách tiếp cận khác nhau nhưng đều chú trọng xây dựng điều kiện để nhân tài phát triển. Singapore gắn phát triển nhân lực chất lượng cao với các lĩnh vực chiến lược, đầu tư nghiên cứu và cơ hội nghề nghiệp. Phần Lan đề cao năng lực chuyên môn, quyền tự chủ và văn hóa tin cậy trong giáo dục. Australia thúc đẩy kết nối giữa đại học và doanh nghiệp, tạo điều kiện để tri thức, năng lực nghiên cứu được vận dụng vào thực tiễn.

Điểm chung đáng suy ngẫm là các quốc gia này không chỉ quan tâm đến việc tìm người giỏi, mà còn đầu tư vào thể chế, nguồn lực và năng lực tổ chức để người giỏi có thể tạo ra kết quả. Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp với giáo dục đại học Việt Nam, nơi các trường vừa đào tạo nhân tài cho xã hội, vừa phải tạo môi trường để giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia và đội ngũ quản lý phát triển.

Theo PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo, không thể yêu cầu giảng viên nghiên cứu nếu thiếu thời gian và điều kiện; không thể đòi hỏi nhà khoa học đổi mới nếu khó tiếp cận nguồn lực; cũng không thể giao trách nhiệm mà không trao quyền chủ động tương xứng.

TS. Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị nhận định, Kết luận số 105-KL/TW là chủ trương rất quan trọng, thể hiện quyết tâm đổi mới tư duy về phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Điểm đáng chú ý là Kết luận nhấn mạnh không đồng nhất nhân tài với người có bằng cấp cao, học hàm, học vị, chức vụ hay thâm niên công tác, mà phải coi trọng năng lực thực tế, sản phẩm và giá trị đóng góp. Đặc biệt, việc xác định trọng dụng nhân tài là khâu then chốt cho thấy yêu cầu phải chuyển từ chú trọng thu hút sang tạo điều kiện để người được thu hút phát huy năng lực.

Trao bằng thạc sĩ, kỹ sư, cử nhân, dược sĩ tại Trường Đại học Thành Đô.

Triển khai từ thế mạnh của đại học

Thực tế, một cơ quan hay trường đại học có thể tuyển dụng người trình độ cao nhưng chưa chắc khai thác hiệu quả năng lực của họ nếu thiếu môi trường làm việc phù hợp.

Vì vậy, theo TS. Phạm Kim Thư, các trường cần rà soát chiến lược phát triển, xác định lĩnh vực ưu tiên thu hút và bồi dưỡng nhân tài dựa trên thế mạnh, điều kiện thực tế và nhu cầu xã hội. Không nhất thiết trường nào cũng chạy theo các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn đang được quan tâm, tránh triển khai theo phong trào.

Cùng với đó, việc tuyển dụng, sử dụng và đánh giá giảng viên, nhà khoa học cần chú trọng chất lượng giảng dạy, kết quả nghiên cứu, sản phẩm khoa học, khả năng chuyển giao công nghệ và những đóng góp thực chất. Bằng cấp, học hàm, học vị vẫn là tiêu chí quan trọng, nhất là với những vị trí có yêu cầu bắt buộc về trình độ, nhưng không nên trở thành thước đo duy nhất.

“Thu hút được một giáo sư, tiến sĩ về trường là điều tốt, nhưng quan trọng hơn là họ được giao nhiệm vụ gì, có điều kiện phát huy năng lực ra sao và tạo ra những giá trị gì”, TS. Phạm Kim Thư nhấn mạnh. Theo ông, không nên thu hút người có trình độ cao chỉ để bổ sung hồ sơ đội ngũ, phục vụ mở ngành hay tăng chỉ tiêu tuyển sinh.

Bên cạnh đó, theo TS. Phạm Kim Thư, các trường cần quan tâm phát hiện, bồi dưỡng nhân tài ngay trong sinh viên. Bên cạnh chính sách học bổng, cần xây dựng chương trình phát triển sinh viên có năng lực nổi trội, tạo điều kiện để các em tham gia nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, giải quyết những vấn đề thực tiễn. Đặc biệt, không nên chỉ tìm kiếm nhân tài trong nhóm sinh viên có điểm số cao, bởi năng lực sáng tạo, tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề không phải lúc nào cũng được phản ánh đầy đủ qua kết quả học tập.

Xây dựng môi trường học thuật thực sự tôn trọng và khuyến khích người giỏi cũng là giải pháp TS. Phạm Kim Thư nhấn mạnh. Ông cho rằng, đãi ngộ tài chính là cần thiết nhưng chưa đủ. Người tài cần được tin tưởng, trao quyền, tạo điều kiện làm việc và được ghi nhận xứng đáng. Các trường cũng cần phát huy vai trò của những nhà khoa học giỏi trong hướng dẫn giảng viên trẻ, nghiên cứu sinh và sinh viên, thực hiện cơ chế “nhân tài dẫn dắt nhân tài”; đồng thời mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, chuyên gia trong, ngoài nước.

Một vấn đề nữa cần quan tâm là bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng giữa các trường đại học công lập và tư thục trong các chương trình phát triển nhân tài quốc gia. Chính sách nên dựa trên năng lực, chất lượng và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, qua đó huy động tốt hơn nguồn lực của toàn xã hội.

“Cuối cùng, tôi cho rằng các trường cần cụ thể hóa Kết luận bằng chương trình hành động có mục tiêu, nguồn lực, người chịu trách nhiệm và kết quả đánh giá rõ ràng, thay vì chỉ dừng ở việc tổ chức quán triệt hay ban hành kế hoạch. Điều quan trọng nhất là các trường không chỉ tìm cách đưa người giỏi về làm việc mà còn phải tạo điều kiện để những người đang giảng dạy, học tập tại trường trở nên giỏi hơn.

Một trường đại học có thể chưa đủ nguồn lực để thu hút các nhà khoa học hàng đầu, nhưng hoàn toàn có thể phát hiện, bồi dưỡng những giảng viên trẻ triển vọng và sinh viên có năng lực nổi trội. Nếu mỗi trường đại học đều phát hiện, đào tạo và phát triển được những nhân tài thực sự trong lĩnh vực thế mạnh của mình thì đó chính là đóng góp thiết thực và bền vững cho việc thực hiện Kết luận 105-KL/TW”, TS.Phạm Kim Thư nêu quan điểm.

PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo cũng nhấn mạnh, trọng dụng nhân tài không phải chính sách đơn lẻ về tuyển dụng hay tiền lương, mà là vấn đề tổng thể về thể chế, văn hóa và năng lực quản trị. Muốn nhân tài cống hiến cho đất nước, cần xây dựng môi trường mà ở đó người có năng lực được tin tưởng, người có sáng kiến được tạo điều kiện, người tạo ra giá trị được ghi nhận và người dám đổi mới có cơ hội trưởng thành.

Đối với giáo dục đại học, trách nhiệm này có hai chiều. Một mặt, các trường phải đào tạo người học có năng lực, bản lĩnh và khả năng sáng tạo để đóng góp cho đất nước. Mặt khác, chính các trường phải trở thành môi trường biết phát hiện, nuôi dưỡng và trọng dụng nhân tài trong đội ngũ của mình.

Với Trường Đại học Thành Đô, định hướng gắn kết học tập với thực tiễn, phát triển năng lực AI, đổi mới đào tạo và mở rộng hợp tác quốc tế là những nền tảng để hiện thực hóa tinh thần đó. Điều quan trọng là chuyển các định hướng chiến lược thành cơ chế quản trị, nguồn lực và kết quả có thể đo lường, để mỗi cá nhân có cơ hội đóng góp bằng năng lực thực chất.

“Trong thời đại công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc nền kinh tế và xã hội, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng phát hiện, phát triển và phát huy trí tuệ con người. Đầu tư cho nhân tài không chỉ là đầu tư cho từng cá nhân, mà là đầu tư cho năng lực sáng tạo, sức cạnh tranh và tương lai phát triển dài hạn của quốc gia”, PGS.TS. Phan Thị Thanh Thảo cho hay.