Kiến tạo thị trường cho sản phẩm công nghệ

Đề xuất cơ chế đặt hàng

Hà Nội đang chủ động định hình mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Ảnh minh hoạ: PV

Câu chuyện tìm kiếm thị trường cho các sản phẩm đổi mới sáng tạo "Make in Vietnam" là vấn đề chung của nhiều doanh nghiệp, từ các đơn vị nhỏ, vừa đến những tập đoàn công nghệ hàng đầu.

Dẫn chứng từ thực tế, ông Đào Mạnh Hùng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Ô tô Hiệp Hòa cho biết, đơn vị đã thành công trong việc nghiên cứu các dòng xe chuyên dụng cứu hộ trên cao, như xe thang 32m và xe thang 56m. Doanh nghiệp này đề xuất, thành phố Hà Nội xây dựng một khung pháp lý ưu tiên sử dụng sản phẩm do doanh nghiệp nội địa sản xuất, trong đó nhà nước trở thành bên bao tiêu, mua sắm sản phẩm đổi mới sáng tạo phục vụ lĩnh vực công cộng.

Sở hữu những nền tảng ký số xác thực mã hóa, bảo vệ an toàn thông tin, dữ liệu dài hạn chống lại các nguy cơ tấn công từ AI, Công ty Công nghệ Savis đã đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe và được cấp bằng sáng chế châu Âu. Dù tự chủ hoàn toàn nguồn vốn nghiên cứu, doanh nghiệp vẫn đề xuất thành phố có các gói hỗ trợ triển khai ban đầu, qua đó đưa sản phẩm thâm nhập sâu hơn vào các cơ quan nhà nước và vươn ra thị trường toàn cầu.

Đáng chú ý là cơ chế "đặt mua hàng mua trước", theo đó doanh nghiệp sẽ chủ động hoàn toàn về nguồn vốn, tự chịu mọi rủi ro trong quá trình nghiên cứu. Khi sản phẩm thành công và đáp ứng đúng nhu cầu thị trường, nhà nước sẽ ưu tiên mua sắm, sử dụng. Giải pháp này giúp mở rộng tối đa nguồn lực xã hội hóa, gạt bỏ gánh nặng ban đầu lên ngân sách công.

Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng cho biết, trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cần có các cơ chế ưu tiên thực chất hơn cho sản phẩm nội địa và hoàn thiện phương thức đánh giá, nghiệm thu theo kết quả sản phẩm thay vì chỉ dựa trên quy trình.

Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ thể chế, dữ liệu, hạ tầng và tiêu chuẩn. Doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò "người mua lớn, người đặt hàng lớn" và cụ thể hóa bằng hướng dẫn về tiêu chí, phương thức triển khai và cơ chế khuyến khích sử dụng sản phẩm, dịch vụ nội địa khi đáp ứng yêu cầu chất lượng, năng lực...

Phát huy vai trò "người mua lớn"

Xét về cơ cấu, các doanh nghiệp khoa học của Hà Nội tập trung chủ yếu ở lĩnh vực công nghệ thông tin. Ảnh: PV

Theo các chuyên gia, chính sách hỗ trợ lâu nay thường rơi vào tình trạng "nuôi đầu vào" với kinh phí nghiên cứu hay quỹ khoa học công nghệ dàn trải. Tuy nhiên, "khi có đầu ra thì doanh nghiệp mới tự bỏ tiền đầu tư". Để khơi thông dòng vốn tư nhân, Nhà nước cần dùng các công cụ kiến tạo thị trường như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc các cơ chế kích cầu thay vì cấp trực tiếp kinh phí.

Một trong những mô hình được đề xuất là áp dụng “cơ chế voucher” hỗ trợ trực tiếp phía khách hàng, người mua. Khi người tiêu dùng có nguồn lực để lựa chọn sản phẩm trong nước, các doanh nghiệp sẽ chịu áp lực cạnh tranh tự nhiên để nâng cao chất lượng và tối ưu hóa giá thành. Cách làm này triệt tiêu tình trạng doanh nghiệp chỉ tập trung săn nguồn kinh phí nghiên cứu mà xao nhãng khả năng thương mại hóa.

Đề xuất cụ thể, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng kiến nghị sớm có hướng dẫn chi tiết về tiêu chí ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ nội địa khi đáp ứng đủ năng lực, đi kèm với việc giao các chỉ tiêu đánh giá mức độ lan tỏa kinh tế cho các tập đoàn "đầu tàu".

Những chỉ tiêu này bao gồm tỷ lệ nội địa hóa, số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng, và giá trị mua sắm trong nước. Mục tiêu là mỗi dự án của doanh nghiệp đầu tàu không chỉ tạo ra sự tăng trưởng cho riêng doanh nghiệp đó mà còn kéo theo sự phát triển của hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam, để một đồng vốn đầu tư của doanh nghiệp nhà nước có thể dẫn dắt được nhiều đồng vốn của doanh nghiệp tư nhân và xã hội.

Trở lại với các đề xuất của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Hà Nội, nhiều vấn đề rất đáng chú ý, như làm thế nào để chính quyền thực sự trở thành khách hàng đầu tiên của các sản phẩm khoa học công nghệ; quy định mua sắm công đối với sản phẩm "Made in Vietnam", "Made in Hanoi", cơ chế cộng điểm đấu thầu hay thay đổi định mức, đơn giá so với phương thức truyền thống... đang là những nút thắt cần sớm được tháo gỡ bởi các cơ quan chuyên môn.

Về vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng đã giao nhiệm vụ cụ thể về tạo thị trường đầu ra cho sản phẩm. Sở Khoa học và Công nghệ công khai đầu mối tiếp nhận, trạng thái xử lý và lịch lựa chọn giải pháp đối với 30 bài toán lớn đã công bố, tổ chức vòng kết nối bài toán - giải pháp. Trong đó, Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng sẵn phương án Hà Nội là khách hàng đầu tiên, là “bà đỡ” cho sản phẩm của doanh nghiệp.

Sở Tài chính và các sở quản lý chuyên ngành nghiên cứu áp dụng tiêu chí kỹ thuật, hiệu năng và vòng đời sản phẩm trong mua sắm công theo pháp luật đấu thầu, không tạo rào cản cho sản phẩm công nghệ trong nước. Sở Công Thương đẩy mạnh chương trình hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số xuất khẩu và kết nối thị trường.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khi góp ý dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), đã kiến nghị thiết lập chế tài giám sát nghiêm ngặt tỷ lệ tối thiểu 20% dòng vốn mua sắm công dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu tiên sản phẩm nội địa và công nghiệp hỗ trợ…