'Kim chỉ nam' thu hút vốn FDI trong giai đoạn phát triển mới - Bài 2: Mở đường cho doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng FDI

Doanh nghiệp Việt cần tự “nâng cấp” mình

Trong nhiều năm qua, khu vực FDI đã góp phần quan trọng thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển của các tập đoàn đa quốc gia chưa tạo ra mức độ liên kết tương xứng với tiềm năng của DN trong nước. Nhiều DN Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia ở những khâu cung cấp nguyên liệu, linh kiện đơn giản hoặc dịch vụ có giá trị gia tăng thấp, trong khi các công đoạn có hàm lượng công nghệ, thiết kế và quản trị cao hơn thường do tập đoàn nước ngoài hoặc nhà cung cấp quốc tế đảm nhiệm.

Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), trong khoảng 1.000 DN đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các DN lắp ráp và tập đoàn đa quốc gia, DN nội địa chỉ chiếm khoảng 30%. Trong đó, khoảng 88% DN công nghiệp hỗ trợ có quy mô nhỏ và vừa, phần lớn còn hạn chế về vốn, công nghệ, năng lực quản trị và khả năng tiếp cận thông tin thị trường.

Những con số này cho thấy khoảng cách giữa sự hiện diện của khu vực FDI tại Việt Nam và năng lực tham gia của DN nội địa vào chuỗi cung ứng. Một tập đoàn đa quốc gia có thể đặt nhà máy tại Việt Nam, nhưng điều đó không đồng nghĩa các DN trong nước mặc nhiên trở thành nhà cung cấp. Bởi theo đánh giá của các chuyên gia, muốn tham gia vào chuỗi sản xuất, DN phải vượt qua những yêu cầu cụ thể về kỹ thuật, chất lượng, quy mô và khả năng kiểm soát quy trình.

Chưa kể, thách thức không chỉ nằm ở việc DN có đủ vốn để đầu tư máy móc hay không, mà còn ở khả năng tổ chức sản xuất theo những chuẩn mực mà chuỗi cung ứng toàn cầu đặt ra. Một đơn hàng có thể mở ra cơ hội ban đầu, nhưng để trở thành nhà cung cấp thường xuyên, DN phải chứng minh được năng lực đáp ứng ổn định và nhất quán.

Đây cũng là vấn đề được ông Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, nhấn mạnh khi đề cập đến yêu cầu nâng cao năng lực của DN Việt Nam. Theo ông, DN cần nâng cấp trình độ kỹ thuật, chất lượng sản phẩm, năng suất lao động và năng lực quản trị. Cùng với đó, việc kết nối giữa các tập đoàn đa quốc gia với DN cung ứng trong nước cần đi vào thực chất, gắn với nhu cầu mua hàng và những tiêu chuẩn cụ thể của bên đặt hàng.

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 DN Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của khu vực FDI, đồng thời nâng tỷ lệ nội địa hóa bình quân trong các ngành công nghiệp chủ lực lên khoảng 40 - 45%. Theo TS Nguyễn Bích Lâm, đây không chỉ là những chỉ tiêu kỹ thuật mà phản ánh một chiến lược phát triển mới: khi DN trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nền kinh tế sẽ từng bước chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào gia công sang mô hình tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.

Doanh nghiệp châu Âu cũng muốn tăng cường liên kết

TS Lâm cho rằng, với tinh thần của Nghị quyết 10, phát triển DN nội địa không còn là nhiệm vụ riêng của khu vực tư nhân mà trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược nâng cao hiệu quả lan tỏa của khu vực FDI.

Đây cũng là chia sẻ mà ông Noel Clehane - Phó Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN đã đưa ra tại Diễn đàn hợp tác kinh tế thương mại Việt Nam - EU diễn ra mới đây. Theo đó, ông Noel Clehane cho biết, DN châu Âu mong muốn được hợp tác chặt chẽ hơn với Việt Nam, bởi phần lớn các DN có mặt tại đây đều hoạt động trên phạm vi ASEAN. Các quyết định về địa điểm đặt cơ sở sản xuất, phát triển mạng lưới nhà cung cấp, đầu tư vào công nghệ mới hay mở rộng hoạt động trong khu vực ngày càng được cân nhắc trong một bối cảnh khu vực rộng lớn hơn. “Và trong bối cảnh đó, Việt Nam có những lợi thế hết sức thuyết phục” - ông Noel Clehane nói.

Ông Nguyễn Thanh Tâm - Giám đốc điều hành & Quan hệ Chính phủ, Tập đoàn Adidas. (Ảnh: MD)

“Trong chiến lược phát triển, Adidas luôn quan tâm đến những nhân tố mới có thể thúc đẩy cạnh tranh và góp phần xây dựng chuỗi cung ứng lành mạnh. Hiện nay, khi lựa chọn nguồn cung ứng, chúng tôi không chỉ xem xét giá thành của một đơn hàng. Quyết định hợp tác còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, bao gồm môi trường kinh tế vĩ mô, khả năng thích ứng của nhà máy trước biến động, mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững và các yêu cầu về xuất xứ hàng hóa” - ông Nguyễn Thanh Tâm - Giám đốc điều hành & Quan hệ Chính phủ, Tập đoàn Adidas.

Ông Noel Clehane cũng cho rằng giá trị mà nhà đầu tư châu Âu mang lại không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở công nghệ tiên tiến, chuyên môn, cơ hội phát triển nguồn nhân lực và tăng cường liên kết với DN Việt Nam. Do đó, theo ông, điều cần thiết là tạo dựng những điều kiện thuận lợi để DN châu Âu đầu tư sâu rộng hơn tại Việt Nam, đồng thời giúp DN trong nước tham gia đầy đủ hơn vào các chuỗi giá trị được hình thành xung quanh những khoản đầu tư đó.

Theo định hướng thu hút FDI có chọn lọc, việc nâng cao năng lực DN trong nước cần được triển khai cùng với kết nối các tập đoàn đa quốc gia với nhà cung cấp nội địa, cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu. Đây là cách để hình thành mối liên kết không chỉ dừng ở giao dịch thương mại, mà còn mở rộng sang đào tạo, cải tiến quy trình và tiếp nhận công nghệ. Đồng thời, cũng là cơ hội để DN Việt chuyển từ vị trí cung ứng đơn giản sang đối tác có năng lực, cùng tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm và phát triển chuỗi cung ứng.

Tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp đang thay đổi

Thực tế từ các tập đoàn toàn cầu cho thấy tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp đang thay đổi. Giá thành vẫn là yếu tố quan trọng, nhưng không còn là căn cứ duy nhất quyết định hợp tác. Khả năng duy trì sản xuất ổn định, ứng phó với biến động, đáp ứng tiêu chuẩn bền vững và bảo đảm nguồn gốc hàng hóa ngày càng có vai trò lớn trong quyết định lựa chọn đối tác.

Ông Nguyễn Thanh Tâm - Giám đốc điều hành & Quan hệ Chính phủ, Tập đoàn Adidas cho biết, Việt Nam hiện giữ vị trí rất quan trọng trong chuỗi cung ứng của Tập đoàn và là một trong những quốc gia có quy mô cung ứng lớn nhất trên toàn cầu. Năm 2025, hàng hóa Adidas mua từ Việt Nam chiếm khoảng 25 - 27% về số lượng, đưa Việt Nam trở thành quốc gia cung ứng lớn nhất của Tập đoàn theo chỉ tiêu này.

Ông Noel Clehane - Phó Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN. (Ảnh: MD)

“Giá trị mà nhà đầu tư châu Âu mang lại không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở công nghệ tiên tiến, chuyên môn, cơ hội phát triển nguồn nhân lực và tăng cường liên kết với DN Việt Nam. Do đó, điều cần thiết là tạo dựng những điều kiện thuận lợi để DN châu Âu đầu tư sâu rộng hơn tại Việt Nam, đồng thời giúp DN trong nước tham gia đầy đủ hơn vào các chuỗi giá trị được hình thành xung quanh những khoản đầu tư đó” - ông Noel Clehane - Phó Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN.

Đây là minh chứng cho vị trí của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất toàn cầu của một tập đoàn quốc tế. Tuy nhiên, theo đại diện Adidas, môi trường kinh doanh hiện nay ngày càng phức tạp do biến động kinh tế, căng thẳng địa chính trị, thay đổi chính sách thương mại và những yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững. Vì vậy, Tập đoàn phải chú trọng đồng thời khả năng chống chịu, tính linh hoạt trong vận hành và tiêu chuẩn bền vững của toàn bộ hệ thống nhà cung cấp.

Một chi tiết đáng chú ý, ông Tâm cho biết, hiện Adidas có hơn 60% nhà cung cấp đã có quan hệ hợp tác lâu dài với Tập đoàn. Những mối quan hệ này tạo nền tảng để các bên phối hợp xử lý khó khăn khi hoạt động sản xuất, kinh doanh chịu tác động từ các yếu tố bên ngoài. Điều này cho thấy, để trở thành nhà cung cấp của một tập đoàn quốc tế, DN không chỉ cần đáp ứng một đơn hàng tại một thời điểm mà còn phải chứng minh khả năng duy trì chất lượng và năng lực cung ứng ổn định trong thời gian dài. Sự tin cậy, khả năng phối hợp và tinh thần hợp tác trở thành những yếu tố quan trọng bên cạnh giá thành.

Tuy nhiên, trong chiến lược phát triển, Adidas luôn quan tâm đến những nhân tố mới có thể thúc đẩy cạnh tranh và góp phần xây dựng chuỗi cung ứng lành mạnh. Và đây sẽ là cơ hội để cho các doanh nghiệp thuộc các quốc gia khác trở thành đối tác chủ lực, lâu năm nằm trong số 40% đối tác còn lại của Adidas. Đại diện Adidas cho biết thêm, khi lựa chọn nguồn cung ứng, Tập đoàn xem xét nhiều yếu tố như môi trường kinh tế vĩ mô, khả năng thích ứng của nhà máy trước biến động, mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững và quy tắc xuất xứ hàng hóa.

Đáng chú ý, Adidas không xem nhà cung cấp đơn thuần là bên bán hàng mà coi họ là đối tác. Khi đã xây dựng quan hệ đối tác, các bên cần trao đổi, cùng giải quyết khó khăn và hỗ trợ nhau phát triển. Như vậy, tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm hay giá bán, mà còn bao gồm khả năng kiểm soát thông tin, nguồn gốc nguyên liệu và trách nhiệm trong quá trình sản xuất. DN muốn tham gia sâu hơn cần chủ động chuẩn hóa quy trình, quản lý dữ liệu, kiểm soát chất lượng và nâng cao khả năng đáp ứng những yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

(Còn tiếp)