Kim loại từ ngoài Trái Đất được phát hiện trong kho báu cổ đại
Giữa kho báu lấp lánh bằng vàng có niên đại hơn 3.000 năm ở bán đảo Iberia (Tây Ban Nha), hai hiện vật nhỏ bé, hoen gỉ lại bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý của giới khoa học. Các nhà nghiên cứu vừa xác nhận rằng chúng không được làm bằng sắt trong lòng đất, mà là sắt có nguồn gốc từ thiên thạch.
Kho báu của Villena. Ảnh: Bảo tàng Khảo cổ học Thành phố Villena.
Hai hiện vật gồm một chiếc vòng tay xỉn màu và một bán cầu rỗng bị gỉ, được trang trí bằng vàng. Thoạt nhìn, chúng không mấy nổi bật so với 64 món đồ vàng rực rỡ còn lại trong bộ sưu tập. Thế nhưng, phân tích mới đây cho thấy đây có thể là những món quý giá nhất trong toàn bộ kho báu.
Khám phá này do Salvador Rovira-Llorens, cựu trưởng bộ phận bảo tồn của Bảo tàng Khảo cổ Quốc gia Tây Ban Nha dẫn đầu và được công bố trong một nghiên cứu năm 2024. Phát hiện cho thấy kỹ thuật luyện kim của cư dân Iberia thời Đồ đồng phát triển tinh vi hơn rất nhiều so với những gì giới khoa học từng hình dung.
Kho báu Villena là tên được đặt cho bộ sưu tập gồm 66 hiện vật chủ yếu bằng vàng, được phát hiện năm 1963 tại khu vực nay thuộc tỉnh Alicante. Từ đó đến nay, nó được xem là một trong những minh chứng quan trọng nhất về nghệ thuật kim hoàn thời Đồ đồng ở châu Âu.
Bán cầu bằng sắt và vàng, có đường kính tối đa 4,5cm.
Tuy nhiên, hai hiện vật “trông như sắt” luôn khiến các nhà khảo cổ bối rối. Ở bán đảo Iberia, Thời đại Đồ sắt chỉ bắt đầu vào khoảng năm 850 TCN, trong khi các món đồ vàng trong kho báu đã được xác định niên đại từ 1500-1200 TCN. Vậy vì sao sắt lại xuất hiện sớm đến thế?
Câu trả lời nằm ở nguồn gốc của kim loại khi không phải toàn bộ sắt đều đến từ quặng trong vỏ Trái Đất. Từ thời tiền Đồ sắt, con người ở nhiều nơi trên thế giới đã biết tận dụng sắt từ thiên thạch rơi xuống để rèn vũ khí và đồ trang sức. Nổi tiếng nhất là con dao găm bằng sắt thiên thạch của Pharaoh Tutankhamun ở Ai Cập cổ đại.
Sắt thiên thạch có một đặc điểm quan trọng khi hàm lượng niken cao hơn nhiều so với sắt khai thác từ lòng đất. Dựa vào dấu hiệu này, nhóm nghiên cứu đã xin phép Bảo tàng Khảo cổ Villena lấy mẫu cực nhỏ từ hai hiện vật để phân tích bằng phương pháp khối phổ.
Kết quả cho thấy, dù bị ăn mòn nặng theo thời gian, thành phần hóa học của cả chiếc vòng tay và bán cầu rỗng đều phù hợp với sắt có nguồn gốc từ thiên thạch.
Chiếc vòng tay bằng sắt, có chiều rộng 8,5cm.
“Các dữ liệu hiện có cho thấy chiếc chụp và vòng tay trong kho báu Villena là hai hiện vật đầu tiên ở bán đảo Iberia có thể quy cho sắt thiên thạch. Điều này hoàn toàn phù hợp với niên đại Hậu kỳ Đồ đồng, trước khi con người bắt đầu sản xuất rộng rãi sắt từ quặng trong lòng đất.” - Đại diện nhóm nghiên cứu chia sẻ.
Dù vậy, các nhà khoa học vẫn thận trọng. Mức độ ăn mòn cao đã làm thay đổi một phần thành phần nguyên tố của hiện vật, khiến kết quả chưa thể coi là hoàn toàn chắc chắn. Nhóm nghiên cứu cho biết, trong tương lai có thể áp dụng các kỹ thuật phân tích hiện đại, không xâm lấn để thu thập thêm dữ liệu và củng cố phát hiện này.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Trabajos de Prehistoria.
