Kinh nghiệm quốc tế trong việc kiểm soát sản phẩm nicotine mới

Kinh nghiệm từ FDA Hoa Kỳ và WHO

Trước sự xuất hiện của các sản phẩm túi ngậm nicotine, một số ý kiến trái chiều bày tỏ lo ngại về nguy cơ gây nghiện, tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe của các sản phẩm này. Trong đó bao gồm những lo ngại thiết kế nhỏ gọn, nhiều hương vị có thể làm gia tăng khả năng tiếp cận của giới trẻ.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị, các quốc gia cần áp dụng chế tài nghiêm khắc bao gồm cấm hoặc hạn chế triệt để các hương vị; cấm tuyệt đối mọi hoạt động quảng cáo và tiếp thị trên mạng xã hội; kiểm soát chặt chẽ độ tuổi tại các điểm bán lẻ; quy định bao bì đơn giản có cảnh báo rõ ràng...

Trong nước, Bộ Y tế Việt Nam nhấn mạnh, việc xây dựng khung pháp lý bao quát cho mọi sản phẩm chứa nicotine mới là giải pháp căn cơ nhằm bảo vệ sức khỏe người dân và ngăn chặn sớm xu hướng gia tăng sử dụng trong giới trẻ.

Trao đổi với báo chí xoay quanh vấn đề trên, ông Ankur Modi, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Khu vực Nam Á và Đông Dương của Philip Morris International (PMI) bày tỏ quan điểm nhất trí với mục tiêu cuối cùng phải là bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng, đồng thời cho rằng thanh thiếu niên và người chưa từng hút thuốc không nên sử dụng nicotine dưới bất kỳ hình thức nào.

Theo ông Modi, các biện pháp quản lý cần được xây dựng trên cơ sở thông tin chính xác; các bằng chứng đã được kiểm chứng và được đánh giá khách quan. Đồng thời quá trình xây dựng chính sách cần có thêm các cuộc đối thoại khoa học giữa các bên liên quan, chịu tác động để cơ quan quản lý có thể tham khảo các nghiên cứu quốc tế và đối chiếu với thực tiễn Việt Nam trước khi đưa ra quyết định.

Ông Ankur Modi, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Khu vực Nam Á và Đông Dương của Philip Morris International

Ông cho rằng điều này đặc biệt quan trọng nhất là khi xem xét nhu cầu của người hút thuốc trưởng thành – nhóm không có lựa chọn thay thế. Ở góc độ này, cách tiếp cận của Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) là một ví dụ về chính sách cân bằng, hướng tới việc hỗ trợ những người gặp khó khăn trong việc cai thuốc chuyển sang các sản phẩm thay thế phù hợp hơn.

Theo ông Modi, điều này được thể hiện qua các đánh giá của FDA đối với 20 sản phẩm túi ngậm nicotine ZYN hàm lượng 3mg và 6mg. Theo đó, FDA cho phép các sản phẩm này được tiếp thị với tuyên bố "giảm tác hại" (so với thuốc lá điếu) sau khi xem xét tổng thể các bằng chứng khoa học về độc tính, nhận thức của người tiêu dùng, nguy cơ đối với thanh thiếu niên và tác động đối với sức khỏe cộng đồng. FDA đánh giá việc chuyển hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang các sản phẩm túi nicotine trên có thể làm giảm nguy cơ mắc một số bệnh liên quan đến thuốc lá như ung thư phổi, ung thư miệng, bệnh tim, đột quỵ, khí phế thũng và viêm phế quản mạn tính.

Tuy nhiên, việc FDA cho phép tiếp thị sản phẩm với thông tin "giảm tác hại" không đồng nghĩa cơ quan này xác nhận sản phẩm này an toàn và cũng không phải toàn bộ ngành hàng túi ngậm nicotine. FDA nhấn mạnh không có sản phẩm thuốc lá nào hoàn toàn an toàn và việc cai hoàn toàn mọi sản phẩm thuốc lá vẫn là lựa chọn tốt nhất đối với sức khỏe.

FDA cũng yêu cầu các doanh nghiệp “đã thông qua sát hạch khoa học của FDA” tiếp tục thực hiện các hoạt động giám sát và nghiên cứu sau khi sản phẩm được đưa ra thị trường, đồng thời cho biết có thể xem xét sửa đổi hoặc thu hồi quyết định nếu các bằng chứng mới cho thấy việc tiếp tục cho phép tiếp thị không còn phù hợp với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, chẳng hạn khi tỷ lệ sử dụng ở thanh thiếu niên gia tăng đáng kể.

Nhờ chính sách quản lý thuốc lá dựa trên các bằng chứng khoa học của Hoa Kỳ, trong những năm gần đây, tỷ lệ sử dụng các sản phẩm thuốc lá trong học sinh trung học tại nước này đã giảm đáng kể.

Cụ thể, tỷ lệ hút thuốc lá điếu trong thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ giảm từ khoảng 10,8% năm 2011 xuống còn 1,4% vào năm 2025. Tỷ lệ này ở túi ngậm nicotine khoảng 1,7% và thuốc lá làm nóng khoảng 0,7% - đều ở mức dưới 2%. Theo các số liệu được công bố, các tỷ lệ này tương đối ổn định trong giai đoạn 2021-2025, trong khi mức sử dụng các sản phẩm thuốc lá nói chung trong thanh thiếu niên tiếp tục giảm.

Tỷ lệ giới trẻ sử dụng thuốc lá tại Mỹ liên tục giảm trong giai đoạn năm 2022-2025

Đây được xem là kết quả của việc kết hợp nhiều biện pháp quản lý như kiểm soát độ tuổi mua và sử dụng, tăng cường giám sát thị trường, chỉ cấp phép kinh doanh cho từng doanh nghiệp tuân thủ đáp ứng đủ điều kiện của FDA, truyền thông phòng chống tác hại của thuốc lá và thực thi các quy định khác nhau đối với từng nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro khác nhau.

Bài toán bảo vệ giới trẻ và giải pháp cho người hút thuốc trưởng thành

Theo số liệu từ Tobacco Atlas, hiện có khoảng 30% nam giới trưởng thành tại Việt Nam đang hút thuốc, tương đương gần 16 triệu người, trong khi tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nhóm thanh thiếu niên từ 10-14 tuổi khoảng 3%. Trong khi đó, Việt Nam đã tham gia Công ước Khung của WHO về Kiểm soát Thuốc lá (WHO FCTC). Theo Điều 1(d) trong Công ước này, "giảm tác hại" (harm reduction) là một trong ba chiến lược kiểm soát thuốc lá.

Vì vậy, ông Modi cho rằng điều cần thảo luận là làm thế nào để giải quyết vấn đề cho nhóm 30% nam giới trưởng thành đang hút thuốc ở Việt Nam, đồng thời bảo đảm rằng nhóm 3% không tăng lên. Đại diện PMI cho biết thêm, trong số 38 thị trường cho phép lưu hành ZYN đến nay, sản phẩm túi ngậm nicotine đã có mặt tại Mỹ, Thụy Điển và nhiều thị trường lớn khác từ hơn 10 năm qua. Còn theo dữ liệu do WHO công bố, hiện có 32 quốc gia cung cấp hợp pháp sản phẩm này.

Đề cập đến lo ngại túi ngậm nicotine có thể bị pha trộn ma túy - vấn đề từng được đặt ra với thuốc lá điện tử lậu, đại diện PMI khẳng định, doanh nghiệp hoàn toàn không liên quan đến các hoạt động bất hợp pháp về chất cấm. Phân tích rõ hơn về cấu tạo hai sản phẩm, ông Modi cho hay, thuốc lá điện tử là thiết bị sử dụng pin để hóa hơi dung dịch, còn túi ngậm nicotine chỉ được đặt trên nướu để giải phóng nicotine qua niêm mạc, không sử dụng pin, không tạo hơi và không cần thiết bị điện tử.