Kinh nghiệm xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp ở Thanh Hóa qua gần 10 năm thực hiện Nghị quyết số 10

Ảnh minh họa.

Gần 10 năm tạo nền tảng cho những chuyển biến

Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 2017 khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ doanh nhân có ý thức chấp hành pháp luật, trách nhiệm xã hội, năng lực lãnh đạo, quản trị; chú trọng văn hóa doanh nghiệp và đạo đức doanh nhân.

Tại Thanh Hóa, quá trình triển khai Nghị quyết đã tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân. Nhận thức về vị trí, vai trò của doanh nghiệp và doanh nhân ngày càng được nâng lên; cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp, đào tạo nguồn nhân lực, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được quan tâm.

Cộng đồng doanh nghiệp của tỉnh không ngừng phát triển cả về số lượng và quy mô. Cùng với đó, hoạt động hỗ trợ nâng cao năng lực cho doanh nghiệp được triển khai khá rộng. Từ năm 2017 đến nay, các ngành, địa phương đã tổ chức 1.251 lớp đào tạo, bồi dưỡng cho khoảng 86 nghìn lượt học viên về khởi nghiệp, quản trị, lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp.

Đáng chú ý, cách thức đồng hành với doanh nghiệp cũng từng bước chuyển từ hỗ trợ giải quyết những khó khăn cụ thể sang tạo lập môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp phát triển. Cải cách thủ tục hành chính, đối thoại doanh nghiệp, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn góp phần tạo ra những điều kiện bên ngoài tác động đến văn hóa kinh doanh.

Một môi trường quản lý minh bạch, chuyên nghiệp và có trách nhiệm sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp củng cố các giá trị tuân thủ pháp luật, giữ chữ tín, cạnh tranh lành mạnh và hợp tác. Ngược lại, chính cách ứng xử, mức độ tuân thủ, đạo đức và trách nhiệm của doanh nghiệp cũng góp phần tạo nên chất lượng môi trường kinh doanh của địa phương.

Tuy nhiên, nhìn lại gần 10 năm cũng cho thấy những hạn chế cần được nhận diện. Phần lớn doanh nghiệp Thanh Hóa có quy mô nhỏ và vừa; năng lực tài chính, công nghệ và quản trị của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế; liên kết giữa các doanh nghiệp và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị chưa tương xứng với tiềm năng. Trong nội bộ doanh nghiệp, mô hình quản trị ở một bộ phận doanh nghiệp vẫn phụ thuộc khá nhiều vào người đứng đầu.

Chuyển đổi số cũng đặt ra vấn đề tương tự. Công nghệ có thể được đầu tư, nhưng đổi mới không thể hình thành chỉ bằng thiết bị và phần mềm. Nếu người quản lý ngại thay đổi, người lao động chưa được khuyến khích học hỏi, thông tin chưa được chia sẻ và sáng kiến chưa được ghi nhận thì chuyển đổi số khó đi vào chiều sâu.

Những kết quả và hạn chế đó cho thấy xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào sự gia tăng số lượng doanh nghiệp hay các chính sách hỗ trợ từ bên ngoài. Yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là sự chuyển biến trong nhận thức, con người, phương thức quản trị và các quan hệ được hình thành bên trong mỗi doanh nghiệp.

Những bài học từ thực tiễn

Từ quá trình gần 10 năm thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW và thực tiễn phát triển doanh nghiệp ở Thanh Hóa, có thể rút ra một số bài học đối với xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp.

Một là, xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp phải gắn với phát triển kinh tế tư nhân và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Môi trường văn hóa bên trong doanh nghiệp không tồn tại biệt lập với môi trường bên ngoài. Thể chế minh bạch, thủ tục thuận lợi, chính quyền đồng hành và môi trường cạnh tranh bình đẳng là những điều kiện thúc đẩy doanh nghiệp coi trọng hơn các giá trị tuân thủ pháp luật, chữ tín, trách nhiệm và hợp tác. Vì vậy, cải thiện môi trường kinh doanh và xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp cần được nhìn nhận trong mối quan hệ tác động qua lại.

Hai là, phải phát huy vai trò của người đứng đầu nhưng đồng thời từng bước chuyển các giá trị văn hóa thành hệ thống quản trị của doanh nghiệp. Đối với một địa phương có số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ lệ lớn như Thanh Hóa, vai trò của chủ doanh nghiệp có ảnh hưởng rất lớn đến văn hóa của tổ chức. Tuy nhiên, muốn những giá trị tích cực tồn tại bền vững, chúng cần được cụ thể hóa thành chuẩn mực ứng xử, quy chế, quy trình, chính sách nhân sự và cơ chế đánh giá. Văn hóa doanh nghiệp không thể chỉ phụ thuộc vào “tính cách người chủ” mà cần dần trở thành cách thức vận hành của cả tổ chức.

Ba là, xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp phải lấy con người làm trung tâm. Đào tạo doanh nhân và người lao động không chỉ nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp mà còn góp phần hình thành năng lực quản trị, ý thức trách nhiệm, đạo đức kinh doanh và khả năng thích ứng. Người lao động không chỉ là đối tượng được quản lý mà còn là chủ thể trực tiếp thực hành và lan tỏa các giá trị văn hóa. Vì vậy, đối thoại, sự tham gia, cơ hội học tập, sáng tạo, được ghi nhận và phát triển cần trở thành những yếu tố thường xuyên trong đời sống doanh nghiệp.

Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa phải gắn với đổi mới quản trị, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Thực tiễn cho thấy công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với sự thay đổi trong nhận thức và phương thức quản trị. Một doanh nghiệp khuyến khích học hỏi, chia sẻ thông tin, ghi nhận sáng kiến và sẵn sàng thích ứng sẽ có điều kiện tốt hơn để chuyển đổi số thành năng lực phát triển. Vì vậy, văn hóa học hỏi và đổi mới cần được xem là một bộ phận của năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.

Năm là, cần phát huy sự phối hợp giữa doanh nghiệp, chính quyền, hiệp hội và các thiết chế hỗ trợ. Xây dựng môi trường văn hóa trước hết diễn ra trong doanh nghiệp nhưng không phải là công việc riêng của doanh nghiệp. Chính quyền tạo lập môi trường và nâng cao chất lượng phục vụ; hiệp hội doanh nghiệp kết nối, chia sẻ và lan tỏa những thực hành tốt; các cơ sở đào tạo hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và năng lực quản trị. Sự phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể sẽ tạo thành hệ sinh thái thuận lợi để những giá trị kinh doanh tích cực được hình thành và củng cố.

Sáu là, xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp phải được coi là một quá trình thường xuyên, gắn với sự trưởng thành của doanh nghiệp. Văn hóa không chỉ thể hiện qua khẩu hiệu, hình ảnh nhận diện hay các hoạt động phong trào. Giá trị văn hóa chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được thực hành hằng ngày trong quản trị, sử dụng lao động, quan hệ với khách hàng và đối tác, thực hiện trách nhiệm xã hội cũng như trong cách doanh nghiệp ứng phó với khó khăn và thay đổi của thị trường.

Gần 10 năm thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW đã tạo ra những chuyển biến quan trọng đối với khu vực kinh tế tư nhân Thanh Hóa và tạo lập nhiều điều kiện cho quá trình xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp. Thực tiễn ấy cũng cho thấy, văn hóa không phải là yếu tố đứng bên ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh mà ngày càng gắn chặt với chất lượng quản trị, nguồn nhân lực, năng lực đổi mới và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Những kinh nghiệm được rút ra từ chặng đường đã qua là cơ sở để Thanh Hóa tiếp tục xây dựng một cộng đồng doanh nghiệp không chỉ lớn mạnh về số lượng và quy mô, mà ngày càng chuyên nghiệp trong quản trị, coi trọng con người, giữ chữ tín, chủ động đổi mới, có khả năng hợp tác và có trách nhiệm với xã hội. Khi những giá trị ấy trở thành thực hành thường xuyên trong mỗi doanh nghiệp, môi trường văn hóa doanh nghiệp mới thực sự trở thành nguồn lực bên trong cho sự phát triển bền vững.

ThS. Nguyễn Thị Hạnh Khoa Nhà nước và Pháp luật, Trường Chính trị tỉnh Thanh Hóa

Tài liệu tham khảo

Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2017), Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 3/6/2017 về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Bộ Chính trị (2023), Nghị quyết số 41-NQ/TW về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ mới.

Chính phủ (2017), Nghị quyết số 98/NQ-CP ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW.

UBND tỉnh Thanh Hóa (2025), Báo cáo tình hình thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW và phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế tư nhân giai đoạn 2026–2030.

UBND tỉnh Thanh Hóa (2024), Kế hoạch số 16/KH-UBND ngày 12/01/2024 triển khai thực hiện Nghị quyết số 41-NQ/TW.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.