Kinh tế bạc từ một tổ dân phố: Phát huy nguồn lực người cao tuổi
Tại tổ dân phố số 4, phường Cầu Giấy, Hà Nội, ý tưởng thành lập tổ kinh tế bạc đang được xúc tiến nhằm kết nối kinh nghiệm, chuyên môn và nhu cầu của người cao tuổi với các hoạt động phục vụ cộng đồng. Từ những lớp hỗ trợ kỹ năng số, hoạt động chăm sóc sức khỏe và du lịch trải nghiệm đã có, khu dân cư hướng đến cách tổ chức bài bản hơn, vừa phát huy năng lực người cao tuổi, vừa nâng chất lượng đời sống.

Một buổi "xoá mù công nghệ số" giảng viên là bí thư chi bộ, học viên có người từng là hiệu trưởng, hiệu phó một trường đại học. Ảnh Thái Hà
Kết nối nguồn lực ngay trong khu dân cư
Theo phương án sắp xếp tổ dân phố năm 2026, tổ dân phố số 4 mới được hình thành từ các tổ số 6, 7 và 9, với 2.019 nhân khẩu và chi bộ có gần 500 đảng viên.
Trao đổi với chúng tôi, ông Đinh Ngọc Sơn, Bí thư Chi bộ tổ dân phố số 4, cho biết chi bộ, tổ dân phố đã bàn bạc với Chi hội trưởng Người cao tuổi, đang xúc tiến thành lập tổ kinh tế bạc. Ý tưởng là từng bước kết nối việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhu cầu của cư dân. Một số tổ dân phố liền kề cũng có nhu cầu tham gia.
Trong cộng đồng có những người từng làm cán bộ quản lý, giáo viên, bác sĩ, kỹ sư, doanh nhân; người có kinh nghiệm chế biến thực phẩm, tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao. Sau khi nghỉ công tác, nhiều người vẫn có khả năng và mong muốn tiếp tục đóng góp.
Trước khi sắp xếp, tại tổ dân phố số 9, các hoạt động chỉnh trang ngõ phố, giữ gìn vệ sinh, bảo đảm an ninh trật tự và hỗ trợ kỹ năng công nghệ đã được duy trì. Những chương trình phổ biến kiến thức sức khỏe, du lịch trải nghiệm cũng tạo nền tảng kết nối cư dân.
Từ thực tế ấy, việc hình thành tổ kinh tế bạc được đặt ra như một bước phát triển tiếp theo: tìm hiểu ai có nhu cầu sử dụng dịch vụ, ai có khả năng cung cấp hoặc hỗ trợ, từ đó lựa chọn công việc phù hợp để tổ chức thực hiện.

Từ 2025 tổ dân phố 9 nay là tổ 4 đã có một đội văn nghệ mạnh hoạt động theo phương thức tự nguyện, tự quản
Người cao tuổi vừa thụ hưởng, vừa đóng góp
Kinh tế bạc bao gồm các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ gắn với nhu cầu cũng như sự tham gia của người cao tuổi. Phạm vi này rộng hơn dịch vụ chăm sóc, dưỡng lão, có thể bao gồm văn hóa, du lịch, giáo dục, công nghệ và những công việc phù hợp với sức khỏe, chuyên môn.
Ở cấp khu dân cư, nhu cầu thường bắt đầu từ những việc cụ thể: học sử dụng điện thoại, tìm nguồn thực phẩm rõ xuất xứ, tham gia chuyến đi phù hợp thể lực, được hướng dẫn tiếp cận dịch vụ chăm sóc hoặc có cơ hội truyền nghề, chia sẻ kiến thức.
Người cao tuổi có thể tham gia ở nhiều vị trí. Người có chuyên môn hỗ trợ tư vấn, hướng dẫn; người có kỹ năng thực hành tham gia làm sản phẩm, cung cấp dịch vụ; người khác lựa chọn sử dụng dịch vụ hoặc đóng góp ý kiến giám sát. Mức độ tham gia cần dựa trên nguyện vọng và điều kiện của từng người.
Định hướng phát huy nguồn lực này đã được thể hiện trong Quyết định số 379/QĐ-TTg ngày 20/2/2025, phê duyệt Đề án “Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm”. Đây là định hướng chính sách để địa phương nghiên cứu hoạt động phù hợp, không đồng nghĩa tổ kinh tế bạc tại khu dân cư đã có một mô hình tổ chức thống nhất để áp dụng.

Tổ chức một chuyến du lịch hành hương về di tích lịch sử
Chọn việc thiết thực để bắt đầu
Với tổ dân phố số 4, bước đầu cần khảo sát nhu cầu, khả năng chuyên môn, quỹ thời gian và nguyện vọng tham gia. Kết quả khảo sát sẽ giúp xác định nhóm việc ưu tiên, tránh xây dựng nhiều hoạt động nhưng thiếu người thực hiện hoặc không có nhu cầu sử dụng.
Hỗ trợ kỹ năng số là nội dung có thể kế thừa từ những hoạt động đã triển khai. Đoàn viên, thanh niên và cư dân thành thạo công nghệ có thể hướng dẫn người cao tuổi sử dụng dịch vụ công trực tuyến, liên lạc với gia đình, mua sắm và thanh toán an toàn. Nội dung cần gắn với thao tác thực tế, đồng thời chú trọng nhận diện lừa đảo và bảo vệ thông tin cá nhân.
Về văn hóa, du lịch, có thể tập hợp người có kinh nghiệm để đề xuất chương trình tham quan, giao lưu, tìm hiểu di sản phù hợp nhu cầu và sức khỏe. Hoạt động có thu phí cần làm rõ đơn vị tổ chức, nội dung dịch vụ, chi phí và trách nhiệm đối với người tham gia.
Trong tiêu dùng, tổ có thể hỗ trợ cung cấp thông tin, kết nối cư dân với những đơn vị có hồ sơ nguồn gốc rõ ràng. Thực phẩm, đồ dùng và dịch vụ chăm sóc cần được lựa chọn theo nhu cầu thực tế, công khai giá cả và đầu mối chịu trách nhiệm. Việc giới thiệu sản phẩm không nên dựa đơn thuần vào quan hệ quen biết hay uy tín cá nhân của thành viên.
Những người còn sức khỏe, có nhu cầu làm việc có thể tham gia truyền nghề, hướng dẫn học tập, làm sản phẩm thủ công, chăm sóc cây xanh hoặc hỗ trợ hộ kinh doanh. Công việc cần linh hoạt, phù hợp khả năng, có thỏa thuận rõ về quyền lợi.
Đối với sức khỏe, vai trò phù hợp của tổ là kết nối cơ sở y tế, đơn vị chăm sóc đủ điều kiện và phổ biến thông tin đáng tin cậy. Kinh nghiệm cá nhân không thay thế tư vấn chuyên môn; hoạt động cộng đồng cần tránh trở thành nơi quảng bá thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe với những cam kết thiếu căn cứ.

Một buổi tư vấn về chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi. Ảnh NT
Minh bạch để duy trì niềm tin
Tổ kinh tế bạc tại khu dân cư hiện là ý tưởng đang được xúc tiến. Vì vậy, việc vận hành cần được thiết kế từ đầu theo nguyên tắc tự nguyện, công khai, có người phụ trách và có cách kiểm tra kết quả.
Ban điều phối nên gọn, phân công rõ công việc và kết nối được với Chi hội Người cao tuổi, Ban Công tác Mặt trận, các đoàn thể cùng những cá nhân có chuyên môn. Không nên đặt chỉ tiêu doanh thu hoặc yêu cầu đóng góp, mua hàng như điều kiện tham gia sinh hoạt cộng đồng.
Các khoản thu, chi, tài trợ và lợi ích phát sinh từ giới thiệu dịch vụ cần được công khai. Hoạt động tình nguyện phải được phân biệt với dịch vụ có thu phí; thành viên cần biết mình được cung cấp những gì, trả bao nhiêu và liên hệ ai khi có vấn đề.
Nếu phát triển hoạt động kinh doanh thường xuyên, cần xác định đơn vị chịu trách nhiệm, lựa chọn hình thức tổ chức phù hợp và thực hiện các nghĩa vụ liên quan. Uy tín của chi bộ, tổ dân phố không thay thế trách nhiệm của bên cung cấp hàng hóa, dịch vụ.
Giai đoạn đầu, hiệu quả có thể được đánh giá từ những kết quả gần gũi: bao nhiêu người được hỗ trợ sử dụng công nghệ, bao nhiêu nhu cầu được đáp ứng, có thêm cơ hội làm việc nào và mức độ hài lòng của cư dân ra sao. Từ đó mới điều chỉnh, mở rộng sang các nhóm hoạt động khác.
Ý tưởng ở tổ dân phố số 4 đặt ra một cách tiếp cận đáng quan tâm: tổ chức lại những nguồn lực đang có trong cộng đồng để phục vụ chính cộng đồng. Khi kinh nghiệm được sử dụng đúng chỗ, dịch vụ được cung cấp minh bạch và người cao tuổi được tự quyết định cách tham gia, kinh tế bạc có thể bắt đầu từ những việc nhỏ, thiết thực ngay nơi cư trú.
