Kinh tế du lịch nhìn từ những chuyến tàu di sản

Ảnh: Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam

Danh sách The Best Train Trips in the World: 2026 Readers’ Choice Awards thuộc giải thưởng Readers’ Choice Awards lần thứ 39 của Condé Nast Traveler, dựa trên 798.867 lượt bình chọn cho các trải nghiệm du lịch trên toàn cầu. Theo tạp chí, sức hấp dẫn của những chuyến tàu không chỉ nằm ở việc đưa hành khách từ điểm đến này sang điểm đến khác, mà còn ở cơ hội thưởng ngoạn cảnh quan qua khung cửa sổ, cảm nhận nhịp sống địa phương và tận hưởng khoảng thời gian di chuyển như một phần của kỳ nghỉ.

Trong đó, xếp thứ 10 trong danh sách bình chọn của độc giả là chuyến tàu Vietnam Central Heritage Connection kết nối hai đô thị giàu giá trị di sản của miền Trung là Huế và Đà Nẵng. Được đưa vào khai thác từ đầu năm 2024, chuyến tàu mất khoảng ba giờ để đi qua những vùng cảnh quan đặc trưng, từ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai đến vịnh Lăng Cô và đèo Hải Vân.

Hành trình mang đến góc nhìn khác về miền Trung, nơi mặt nước mênh mang, đường bờ biển và những dãy núi nối tiếp nhau qua ô cửa tàu. Condé Nast Traveler cũng chú ý đến mức giá khoảng 11 USD cho một chiều, được giới thiệu là thấp nhất trong danh sách. Trên tàu có các toa yên tĩnh phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi và hai toa cộng đồng tổ chức biểu diễn âm nhạc, múa truyền thống.

Xếp thứ 10 trong danh sách bình chọn của độc giả là chuyến tàu Vietnam Central Heritage Connection kết nối hai đô thị giàu giá trị di sản của miền Trung là Huế và Đà Nẵng. Ảnh: Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam

Ở vị trí thứ 14, chuyến tàu The Vietage by Anantara đại diện cho hướng phát triển khác: đưa dịch vụ nghỉ dưỡng cao cấp lên đường sắt. Chuyến tàu kết nối Đà Nẵng với Quy Nhơn và Nha Trang dọc duyên hải miền Trung. Trên hành trình Đà Nẵng - Quy Nhơn, du khách được phục vụ bữa ăn ba món lấy cảm hứng từ ẩm thực Việt Nam và Pháp. Với tuyến Quy Nhơn - Nha Trang, trải nghiệm trà chiều giới thiệu các sản vật Việt Nam, trong đó có trứng cá muối, phô mai Việt Nam và trà cao cấp.

Sự góp mặt của hai chuyến tàu cho thấy đường sắt Việt Nam có thể tiếp cận nhiều nhóm du khách, từ những người muốn khám phá cảnh quan và văn hóa với chi phí hợp lý đến những du khách tìm kiếm kỳ nghỉ cao cấp. Đây cũng là gợi ý để các sản phẩm du lịch đường sắt được phát triển theo hướng chú trọng trải nghiệm trên hành trình, thay vì chỉ tập trung vào điểm khởi hành và điểm kết thúc.

Tại Hà Nội, đoàn tàu du lịch “Hà Nội 5 cửa ô” cũng đã tạo dấu ấn cho du khách trong và ngoài nước ngay từ thiết kế và cách kể chuyện. Trên hành trình Hà Nội - Từ Sơn - Long Biên -Hà Nội, du khách không chỉ ngắm phố phường, cầu Long Biên, sông Hồng qua cửa sổ mà còn được thưởng thức những tiết mục xẩm, chèo ngay trên tàu, trước khi tiếp tục khám phá vùng Kinh Bắc, trong đó có Đền Đô - nơi thờ 8 vị vua triều Lý.

Theo ông Tào Đức Hiệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Du lịch Dịch vụ Thương mại BHL, sau một năm vận hành, “Hà Nội 5 cửa ô” đã thực hiện hơn 500 chuyến; hành khách phản hồi tích cực, các tiết mục biểu diễn của đội xẩm và đội chèo là “bảo chứng” cho những chuyến tàu kín khách.

Đoàn tàu du lịch “Hà Nội 5 cửa ô” cũng đã tạo dấu ấn cho du khách trong và ngoài nước ngay từ thiết kế và cách kể chuyện. Ảnh: The Hanoi Train

Trong khi đó, với chuyến tàu Hà Nội – Hải Phòng, du khách được trải nghiệm ẩm thực và khám phá đô thị. Du khách đi tàu từ Hà Nội đến Hải Phòng, sau đó thưởng thức món ăn địa phương, khám phá phố phường và những công trình kiến trúc gắn với lịch sử thành phố cảng. Chuyến tàu trở thành một phần của hành trình food tour, kết nối phương tiện di chuyển với các quán ăn, điểm tham quan và dịch vụ tại địa phương.

Cuối tháng 9/2026, chuyến tàu du lịch cao cấp 6 sao tuyến Hà Nội – Ninh Bình cũng đã được tổ chức chạy thử với chủ đề “Kết nối miền Di sản”. Đoàn tàu có các toa khách cao cấp và toa nhà hàng, kết hợp dịch vụ ẩm thực với hành trình tham quan Thung Ui, Cố đô Hoa Lư và Tuyệt Tịnh Cốc. Khi được đưa vào khai thác thường xuyên, sản phẩm này sẽ mở thêm lựa chọn cho nhóm khách ưu tiên sự tiện nghi và trải nghiệm trọn gói. 

Tới đây, từ ngày 14/11/2026, đôi tàu du lịch Hà Nội – Thái Nguyên chính thức được đưa vào khai thác định kỳ vào thứ Bảy và Chủ nhật hàng tuần. Đoàn tàu được bố trí 5 toa xe khách ghế ngồi mềm và 1 toa xe cộng đồng. Trong đó, toa xe cộng đồng được thiết kế thành không gian giao lưu nghệ thuật, thưởng thức trà xanh và trải nghiệm các sản phẩm ẩm thực chế biến từ trà…

Từ ngày 14/11/2026, đôi tàu du lịch Hà Nội – Thái Nguyên chính thức được đưa vào khai thác định kỳ vào thứ Bảy và Chủ nhật hàng tuần. Ảnh: Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam

Tại Hội thảo khoa học "Phát huy giá trị di sản và nguồn lực văn hóa trong chiến lược phát triển kinh tế, du lịch của ngành Đường sắt Việt Nam" vừa qua, các chuyên gia cho rằng nhiều địa phương Việt Nam có điều kiện tập hợp các bên để hình thành những sản phẩm đường sắt di sản có chủ đề rõ ràng, chất lượng ổn định và khả năng kết nối với nhiều loại hình dịch vụ. Thay vì mỗi đơn vị tự xây dựng một phần trải nghiệm, các bên có thể cùng phát triển gói sản phẩm, thống nhất tiêu chuẩn phục vụ, phương thức bán vé và cơ chế chia sẻ lợi ích.

Ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, cho rằng việc đánh giá tác động đến di sản cần được thực hiện ngay từ giai đoạn quy hoạch, chuẩn bị dự án, trong đó so sánh các phương án và xác định rõ yếu tố cần bảo vệ, chi phí bảo tồn. Nhà ga cũng cần được phát triển thành cửa ngõ văn hóa địa phương, thể hiện bản sắc qua kiến trúc, cảnh quan và dịch vụ, đồng thời bảo đảm an toàn vận hành và khả năng tiếp cận.

Ở góc độ khác, TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, đề xuất chuyển cách tiếp cận từ "hạ tầng vận tải" sang "hạ tầng trải nghiệm văn hóa". Theo đó, chuyến tàu cần được nhìn nhận như một sản phẩm trải nghiệm, nhà ga là không gian tạo giá trị, tuyến đường là hành trình văn hóa và mạng lưới đường ray là nền tảng kết nối hệ sinh thái kinh tế - văn hóa - du lịch.

Nhiều địa phương Việt Nam có điều kiện tập hợp các bên để hình thành những sản phẩm đường sắt di sản ấn tượng. Ảnh: Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam

Trong khi đó, Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội Trương Quốc Hùng, cho rằng để phát triển du lịch đường sắt, cần thí điểm các tuyến có nhu cầu rõ ràng, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung giữa doanh nghiệp vận tải, lữ hành và điểm tham quan. Trên cơ sở đó, các bên có thể thử nghiệm vé kết hợp tàu hỏa, xe trung chuyển và vé tham quan, tiến tới hình thành hành trình liền mạch. 

Từ đó, có thể chuyển hóa nguồn lực văn hóa và di sản thành động lực phát triển, mở rộng giá trị của đường sắt từ vận tải sang trải nghiệm điểm đến và dịch vụ du lịch.