Kinh tế Nga tiến thoái lưỡng nan trước 'mặt trận mới' của Ukraine

Ngân hàng Trung ương Nga vừa cắt giảm lãi suất chủ chốt xuống 14,25% từ mức 14,5% - thấp hơn nhiều so với dự đoán của các nhà phân tích, trong bối cảnh khó khăn kinh tế liên quan đến một loạt vấn đề lớn như chi tiêu gia tăng cho cuộc xung đột quân sự ở Ukraine, các lệnh trừng phạt của phương Tây và cuộc khủng hoảng nhiên liệu do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine gây ra.

Giới phân tích và doanh nghiệp Nga đã đặt kỳ vọng về một đợt cắt giảm lãi suất chủ chốt mạnh hơn. Tuy nhiên, rủi ro lạm phát đang kìm hãm khả năng nới lỏng tiền tệ của nền kinh tế, buộc Cơ quan quản lý tài chính của nước này phải thận trọng trong bối cảnh chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine đã kéo sang năm thứ Năm.

Điểm yếu mới của ngành năng lượng Nga

Tại cuộc họp báo cuối tuần trước, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Elvira Nabiullina phát biểu rõ rằng, lãi suất tại Nga có thể phải duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn do những "rủi ro thúc đẩy lạm phát" ngày càng gia tăng, trong bối cảnh chi tiêu ngân sách của Chính phủ trong ba năm tới cao hơn đáng kể so với dự kiến trước đó. Bà Nabiullina cho biết, điều này phản ánh việc Nga đang theo đuổi một chính sách tài khóa mang tính mở rộng hơn.

Giá nhiên liệu tăng vọt cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến Ngân hàng Trung ương Nga quyết định chỉ cắt giảm lãi suất ở mức khiêm tốn thay vì nới lỏng mạnh tay hơn.

"Giá xăng dầu tăng không chỉ gây áp lực trực tiếp lên lạm phát mà còn có thể làm gia tăng kỳ vọng lạm phát của người dân và doanh nghiệp, bởi đây là mặt hàng có tác động rất nhạy cảm đến toàn bộ nền kinh tế", bà Nabiullina nhấn mạnh.

Phát biểu này cũng gián tiếp cho thấy chiến dịch tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga đang gây ra những tác động kinh tế cụ thể, đặc biệt là đẩy giá nhiên liệu trong nước tăng cao và làm phức tạp thêm cuộc chiến chống lạm phát của Moscow.

Việc giá nhiên liệu leo thang do xung đột kéo dài đang khiến Nga rơi vào thế khó trong điều hành chính sách tiền tệ. Một mặt, nền kinh tế cần được hỗ trợ bằng lãi suất thấp hơn; mặt khác, áp lực lạm phát buộc Ngân hàng Trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến. Đây là một trong những thách thức lớn nhất đối với kinh tế Nga trong giai đoạn hiện nay.

Trong những tháng gần đây, cùng với xung đột Nga-Ukraine vẫn diễn biến phức tạp và dai dẳng, Kiev đã tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các nhà máy lọc dầu, cảng biển và tàu chở dầu của Nga. Các đòn tấn công này đang gây gián đoạn đáng kể đối với thị trường nhiên liệu của Nga, đến mức một số trạm xăng đã phải áp dụng biện pháp bán xăng theo định mức.

Trong tháng 5, sản lượng dầu của Nga giảm xuống mức thấp nhất trong vòng một năm do các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng lọc dầu ngày càng gia tăng. Ít nhất 53 khu vực trên khắp nước đã ghi nhận tình trạng thiếu hụt xăng dầu ở những mức độ khác nhau.

Trong khi đó, nhật báo kinh tế hàng đầu của Nga Kommersant, cuối tuần qua đưa tin giá xăng trong nước đã tăng mạnh. Riêng tại khu vực Moscow, giá nhiên liệu tăng hơn 3 Ruble/lít. Trước đó, giá các loại xăng AI-92 và AI-95 thường chỉ tăng trung bình từ 0,1-1 Ruble/lít. Tuy nhiên, tờ báo này không đề cập các cuộc tấn công của Ukraine như một nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cuộc khủng hoảng nhiên liệu hiện nay.

Các chuyên gia được Kommersant dẫn lời lý giải tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố như nguồn cung nhiên liệu sụt giảm, một số nhà máy lọc dầu phải bảo dưỡng ngoài kế hoạch, nhu cầu theo mùa tăng cao và tâm lý tích trữ của người dân. Thậm chí, nhiều cây xăng không thuộc chín tập đoàn dầu khí lớn của Nga đã buộc phải mua "nguồn xăng đắt đỏ hơn từ Belarus" để duy trì hoạt động.

Thực tế, những diễn biến trên cho thấy, chiến dịch tấn công văng UAV của Ukraine đang bắt đầu tạo ra những tác động kinh tế hữu hình đối với Nga. Việc gián đoạn hoạt động lọc dầu và phân phối nhiên liệu không chỉ đẩy giá xăng trong nước tăng mạnh mà còn làm gia tăng áp lực lạm phát, khiến Ngân hàng Trung ương Nga gặp nhiều khó khăn hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Đây được xem là một trong những “mặt trận mới - mặt trận kinh tế” trong cuộc xung đột, khi các đòn tấn công không chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự mà còn trực tiếp gây sức ép lên nền kinh tế Nga.

Doanh nghiệp Nga lo lắng

Kể từ năm ngoái, Ngân hàng Trung ương Nga chỉ từng bước hạ lãi suất một cách thận trọng, trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang giảm tốc.

Trong quý I/2026, kinh tế Nga ghi nhận mức suy giảm đầu tiên trong vòng 3 năm qua, khi các lĩnh vực dân sự chịu tác động nặng nề từ mặt bằng lãi suất cao và tình trạng thiếu hụt lao động kéo dài.

Theo khảo sát do Hãng truyền thông kinh tế RBC công bố, giới phân tích kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nga sẽ mạnh tay hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ, với mức giảm lãi suất xuống còn 14%.

Thậm chí, ngay trước khi Thống đốc Elvira Nabiullina xuất hiện tại cuộc họp báo, các hiệp hội doanh nghiệp Nga đã đồng loạt kêu gọi cơ quan quản lý cắt giảm lãi suất thêm 1 điểm phần trăm, xuống còn 13,5%, nhằm ngăn nền kinh tế "đóng băng hoàn toàn".

Mặt bằng lãi suất cao đang tạo áp lực ngày càng lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp. Nhiều tập đoàn lớn phải cắt giảm nhân sự và tìm kiếm sự hỗ trợ từ chính phủ, trong khi không ít doanh nghiệp nhỏ buộc phải đóng cửa do chi phí vốn quá đắt đỏ.

Trước đó, trong năm 2024, Ngân hàng Trung ương Nga đã nâng mạnh lãi suất lên mức cao nhất trong nhiều năm nhằm kiềm chế lạm phát bùng phát do chi tiêu quân sự gia tăng.

Theo hãng tin Bloomberg, thâm hụt ngân sách của Nga trong 5 tháng đầu năm 2026 đã lên tới 6.000 tỷ Ruble (tương đương khoảng 61-62 tỷ Euro), tương đương 2,6% GDP và cao hơn tới 60% so với mục tiêu cả năm mà chính phủ đề ra.

Đáng chú ý, chính phủ Nga được cho là đang lên kế hoạch tăng thêm 4.000 - 5.000 tỷ Ruble (khoảng 41-52 tỷ Euro) cho chi tiêu quân sự, theo các nguồn tin của Bloomberg.

Tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg diễn ra đầu tháng này, dù Thống đốc Nabiullina không tham dự, Tổng thống Vladimir Putin đã bác bỏ các nhận định cho rằng nền kinh tế Nga đang rơi vào khủng hoảng.

Ông cho biết, tốc độ tăng trưởng GDP của Nga chỉ "giảm xuống mức tương đương các nước Khu vực đồng Euro".

Tuy nhiên, những số liệu trên cho thấy kinh tế Nga đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, lạm phát và chi tiêu quân sự lớn buộc Ngân hàng Trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Mặt khác, lãi suất cao kéo dài đang gây sức ép ngày càng lớn lên khu vực doanh nghiệp, làm gia tăng nguy cơ suy giảm tăng trưởng và khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại nền kinh tế có thể rơi vào trạng thái "đóng băng" nếu chi phí vay vốn không sớm được hạ nhiệt.