Kinh tế tập thể Lâm Đồng trước yêu cầu tái cấu trúc

Các hợp tác xã cá tầm tại Lâm Đồng là điểm sáng trong phát triển và tìm đầu ra bền vững

Vốn tăng nhưng chưa trở thành đòn bẩy

Toàn tỉnh hiện có khoảng 4.032 tổ hợp tác và 1.450 hợp tác xã, quỹ tín dụng nhân dân, liên hiệp hợp tác xã. Trong đó, 802 đơn vị đang hoạt động, gồm 747 hợp tác xã, 52 quỹ tín dụng nhân dân và 3 liên hiệp hợp tác xã. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, có thêm 45 hợp tác xã được thành lập.

Nhìn ở góc độ số lượng, kinh tế tập thể Lâm Đồng đã hình thành một mạng lưới khá rộng; đặc biệt trong khu vực nông nghiệp với 595 hợp tác xã và 3 liên hiệp hợp tác xã.

Đến cuối tháng 4/2026, dư nợ cho vay khu vực kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh đạt 318 tỷ đồng, tăng 2,75% so với đầu năm. Riêng dư nợ cho vay đối với 36 hợp tác xã đạt 276 tỷ đồng, tăng 8,66%.

Mức tăng trưởng tín dụng là tín hiệu tích cực, song con số chỉ 36/747 hợp tác xã được vay vốn cho thấy khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng vẫn còn lớn. Nhiều hợp tác xã cần nguồn lực để đầu tư hạ tầng, máy móc, công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh nhưng vẫn khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản bảo đảm hoặc phương án sản xuất, kinh doanh chưa đáp ứng yêu cầu của các tổ chức tín dụng.

Kinh tế tập thể Lâm Đồng đã hình thành một mạng lưới khá rộng, đặc biệt trong khu vực nông nghiệp

Dư nợ của Quỹ hỗ trợ phát triển Hợp tác xã đến cuối tháng 6 mới đạt hơn 7,45 tỷ đồng. So với nhu cầu đầu tư của hàng trăm hợp tác xã, quy mô này còn khá khiêm tốn và chưa thể tạo ra tác động đủ lớn để thúc đẩy đổi mới công nghệ hoặc mở rộng sản xuất.

Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Lâm Đồng Nguyễn Khải cho rằng, điểm yếu của nhiều hợp tác xã không chỉ nằm ở thiếu vốn, mà còn ở năng lực xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh.

"Chính sách hỗ trợ cần đi sâu vào năng lực bên trong của hợp tác xã, từ quản trị tài chính, kế toán, xây dựng chiến lược kinh doanh đến chuẩn hóa sản phẩm và đàm phán với doanh nghiệp. Chỉ khi hợp tác xã vận hành như một chủ thể kinh tế thực sự, vốn tín dụng mới có thể trở thành đòn bẩy tăng trưởng" ông Khải nhấn mạnh.

Thanh long Lâm Đồng

Một thành viên hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh cũng chia sẻ rằng nông dân không chỉ cần hỗ trợ giống, vật tư hay kỹ thuật, mà quan trọng nhất là đầu ra ổn định. Khi hợp tác xã ký được hợp đồng dài hạn, có giá thu mua rõ ràng và kế hoạch sản xuất cụ thể, thành viên mới mạnh dạn đầu tư và tuân thủ quy trình chất lượng.

Đây cũng là bài toán lớn đối với kinh tế tập thể Lâm Đồng. Muốn đi vào hệ thống phân phối lớn hoặc thị trường xuất khẩu, hợp tác xã phải bảo đảm sản lượng ổn định, chất lượng đồng đều, bao bì phù hợp, truy xuất được nguồn gốc và giao hàng đúng cam kết. Đây là những tiêu chí nhiều đơn vị vẫn chưa đáp ứng đồng bộ.

Cần một cuộc sàng lọc thực chất

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 648 đơn vị ngừng hoạt động, gồm 638 hợp tác xã, 9 liên hiệp hợp tác xã và 1 quỹ tín dụng nhân dân. Trong số này, mới có 94 hợp tác xã hoàn tất thủ tục giải thể.

Con số này cho thấy khu vực kinh tế tập thể vẫn còn nhiều đơn vị "tồn tại trên giấy", không còn hoạt động nhưng chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý. Nhiều hợp tác xã còn vướng nghĩa vụ thuế, công nợ, tài sản, hồ sơ hoặc không còn liên lạc được với người đại diện.

Trung tâm Khuyến nông quốc gia tham quan tại HTX Thanh long hữu cơ Trung Bình

Quan trọng hơn, số lượng lớn hợp tác xã ngừng hoạt động cho thấy việc phát triển kinh tế tập thể trong thời gian qua có thời điểm còn nặng về thành lập mới, chưa chú trọng đầy đủ đến "sức khỏe tài chính", thị trường và khả năng tồn tại lâu dài của từng đơn vị.

Trong khi đó, những hợp tác xã vận hành theo tín hiệu thị trường vẫn cho thấy dư địa phát triển rất lớn. HTX Thanh long hữu cơ Trung Bình (xã Hàm Thuận) là một ví dụ.

Đơn vị đang quản lý khoảng 400 ha, hơn 90% là thanh long vỏ vàng ruột trắng, sản xuất chủ yếu theo đơn đặt hàng, khoảng 85 - 90% sản phẩm được xuất khẩu sang Thái Lan, Trung Quốc và Nga, với giá bình quân khoảng 40.000 đồng/kg.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đánh giá, HTX này là điểm sáng trong chủ động sản xuất, nắm bắt thị trường. Mô hình cho thấy liên kết bền vững và kỷ luật kỹ thuật có thể nâng giá trị nông sản.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Ngọc Hiệp, hiệu quả của kinh tế tập thể cần được đo bằng năng lực sản xuất, kinh doanh, khả năng tham gia chuỗi giá trị và thu nhập của thành viên, thay vì chỉ dựa vào số lượng hợp tác xã được thành lập.

Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Võ Ngọc Hiệp phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị sơ kết Kinh tế tập thể

Định hướng này cho thấy Lâm Đồng đang chuyển trọng tâm từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng khu vực kinh tế tập thể. Trong thời gian tới, nguồn lực sẽ cần được ưu tiên cho các hợp tác xã có phương án kinh doanh khả thi, gắn với vùng nguyên liệu, sản phẩm chủ lực và doanh nghiệp đầu chuỗi; đồng thời tăng cường đầu tư về quản trị, công nghệ, chế biến, logistics và xây dựng thương hiệu.

Trên cánh đồng lúa Cát Tiên với mô hình HTX Trung Thành, 100 ha lúa và 26 thành viên

Với lợi thế về nông nghiệp, nông phẩm và nhiều vùng nguyên liệu tập trung, Lâm Đồng có điều kiện phát triển các hợp tác xã quy mô lớn, vận hành chuyên nghiệp. Tuy nhiên, lợi thế đó chỉ thực sự phát huy khi hợp tác xã đủ năng lực tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng, liên kết thị trường và tạo giá trị gia tăng cho thành viên.

Bài toán của kinh tế tập thể vì thế không nằm ở việc thành lập thêm bao nhiêu hợp tác xã, mà ở việc có bao nhiêu đơn vị hoạt động hiệu quả, đứng vững trên thị trường và trở thành động lực phát triển của kinh tế địa phương.