Kinh tế thế giới trước thách thức mới

Đồng được sản xuất tại nhà máy ở tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Phóng viên TTXVN tại London dẫn báo cáo mới nhất của S&P Global cho thấy, nếu không được xử lý kịp thời, cuộc khủng hoảng nguồn cung đồng có thể vượt ra ngoài phạm vi thị trường hàng hóa, trở thành rủi ro mang tính hệ thống đối với tăng trưởng, công nghệ và trật tự kinh tế toàn cầu. Theo S&P Global, tình trạng thiếu hụt đồng có thể lên tới 10 triệu tấn vào năm 2040 - tương đương gần 1/3 tổng nhu cầu đồng toàn cầu hiện nay - nếu không có sự mở rộng nguồn cung ở quy mô đáng kể.

Ông Daniel Yergin, Phó Chủ tịch S&P Global nhận định đồng thúc đẩy điện hóa, nhưng nguồn cung đang căng thẳng trước tốc độ tăng nhanh của quá trình này. Ông nhấn mạnh: "Vấn đề đặt ra là liệu đồng sẽ tiếp tục đóng vai trò thúc đẩy tiến bộ, hay sẽ trở thành điểm nghẽn đối với tăng trưởng và đổi mới".

Giá đồng đã liên tiếp thiết lập các mức cao kỷ lục kể từ tháng 10/2025, trong làn sóng tăng giá trên diện rộng của nhóm kim loại công nghiệp. Nhu cầu đối với đồng ngày càng gia tăng, đặc biệt trong xây dựng các trung tâm dữ liệu AI, cũng như đầu tư hạ tầng lưới điện nhằm cung cấp năng lượng cho các cơ sở này và phục vụ quá trình chuyển đổi xanh. Theo các nhà phân tích, tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng đồng có thể trực tiếp đe dọa đà tăng trưởng của cả hai lĩnh vực nói trên.

Giá đồng đã tăng vọt từ mức chỉ hơn 8.000 USD/tấn hồi tháng 4/2025 lên trên 13.000 USD/tấn, chủ yếu do lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung tại các mỏ lớn và tác động từ thuế quan. Trong khi đó, vàng và bạc đã liên tiếp lập đỉnh giá mới trong những tuần gần đây. Giá nickel cũng tăng hơn 25% kể từ giữa tháng 12/2025 và trong tháng này đã chạm mức cao nhất kể từ giữa năm 2024.

Theo S&P Global, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, sản lượng đồng toàn cầu sẽ đạt đỉnh vào năm 2030, sau đó suy giảm, trong khi nhu cầu tiếp tục tăng. Nhiều mỏ đồng hiện đã già cỗi, năng suất giảm sút, trong khi việc tìm kiếm và đưa các mỏ mới vào khai thác thường mất nhiều năm cùng nguồn vốn đầu tư rất lớn.

S&P Global dự báo nhu cầu đồng toàn cầu sẽ tăng mạnh từ 28 triệu tấn năm 2025 lên 42 triệu tấn vào năm 2040. Châu Á được kỳ vọng sẽ chiếm 60% mức tăng nhu cầu trong giai đoạn này, do xe điện thịnh hành và các chương trình nâng cấp lưới điện nhằm mở rộng công suất và khai thác năng lượng tái tạo. Trong khi đó, nhu cầu đồng cho các trung tâm dữ liệu - bao gồm AI và robot - có thể tăng từ khoảng 1,1 triệu tấn vào năm 2025 lên 2,5 triệu tấn vào năm 2040. Báo cáo của S&P Global nhấn mạnh khả năng tiếp cận nguồn đồng là điều kiện then chốt để làn sóng AI bùng nổ và việc xây dựng các trung tâm dữ liệu được triển khai trên quy mô lớn.

Khi sự phát triển của AI ngày càng được xem là vấn đề an ninh quốc gia đối với Mỹ và Trung Quốc, ông Carlos Pascual, Phó Chủ tịch phụ trách địa chính trị và các vấn đề quốc tế tại S&P Global Energy, cho rằng việc đầu tư cho quá trình điện hóa là yêu cầu bắt buộc, và đi kèm với đó là lượng đồng cần thiết để duy trì nguồn cung: "Thách thức lớn sẽ là ai có thể tiếp cận được điện năng, và với chi phí bao nhiêu".

Trong lịch sử, tình trạng thiếu hụt hàng hóa kéo dài là điều hiếm gặp, bởi giá tăng thường làm giảm nhu cầu, thúc đẩy tìm kiếm vật liệu thay thế hoặc khuyến khích đầu tư sản xuất. Báo cáo của S&P cho biết dự báo thiếu hụt này đã tính đến sự gia tăng của nguồn đồng tái chế, với sản lượng toàn cầu từ phế liệu có thể đạt 10 triệu tấn vào năm 2040. Tuy vậy, để lấp đầy khoảng trống cung - cầu, thế giới sẽ cần một nỗ lực phối hợp ở quy mô lớn, nhằm nâng sản lượng đồng khai thác từ 23 triệu tấn năm 2025 lên ít nhất 32 triệu tấn vào năm 2040.

Hương Giang (TTXVN)