Kinh tế toàn cầu trước 'ngã rẽ' đa khủng hoảng: Áp lực tái định hình trật tự kinh tế thế giới

Hội nghị mùa Xuân IMF-WB thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Ảnh: FT

Các dấu hiệu suy yếu không còn mang tính cục bộ hay chu kỳ, mà đang dần bộc lộ những rạn nứt mang tính cấu trúc sâu sắc. Chính trong bối cảnh đó, Hội nghị mùa Xuân IMF-WB 2026 diễn ra tại Washington đã trở thành diễn đàn then chốt, nơi các nhà hoạch định chính sách buộc phải đối diện với một thực tế mới: kinh tế toàn cầu đang đứng trước một “ngã rẽ” mang tính lịch sử.

Ban đầu, mục tiêu của hội nghị là tìm kiếm các giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng và củng cố ổn định vĩ mô. Tuy nhiên, cú sốc năng lượng xuất phát từ sự gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đã nhanh chóng làm thay đổi toàn bộ chương trình nghị sự. Thay vì thảo luận về phát triển dài hạn, cộng đồng tài chính quốc tế buộc phải chuyển sang trạng thái “quản lý khủng hoảng”, đồng thời thừa nhận rằng những thách thức hiện nay không còn đơn thuần là một đợt suy thoái chu kỳ.

Toàn cầu vẫn đang trong quá trình phục hồi sau nhiều biến động từ đại dịch COVID-19, lạm phát cao, đứt gãy chuỗi cung ứng, và tác động từ các cuộc xung đột. Trong khi tăng trưởng ở các nền kinh tế phát triển có dấu hiệu chậm lại, các quốc gia đang phát triển và các nền kinh tế nghèo lại đối mặt với khó khăn về tài khóa, cán cân thanh toán, chi phí sản xuất tăng cao và sự suy giảm giá trị đồng tiền. Nhiều quốc gia phải chật vật đối phó với các khó khăn kinh tế trong khi nguồn lực phát triển bị hạn chế. Bức tranh kinh tế toàn cầu còn nhiều “khoảng tối” và chưa thể đạt được sự tăng trưởng bền vững như kỳ vọng. Hội nghị mùa Xuân IMF-WB vì thế trở thành cơ hội để các định chế tài chính hàng đầu thế giới tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề cấp bách của nền kinh tế toàn cầu.

Bức tranh tăng trưởng ảm đạm trong một thế giới phân mảnh

Một trong những nội dung bao trùm các cuộc thảo luận tại hội nghị là thực tế về sự phân mảnh địa kinh tế ngày càng rõ rệt. Các đại biểu đều thống nhất rằng kỷ nguyên toàn cầu hóa không biên giới, nơi hiệu quả chi phí là yếu tố quyết định, đã đi đến hồi kết. Thay vào đó, các quyết định kinh tế hiện nay ngày càng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các cân nhắc về an ninh quốc gia, địa chính trị và khả năng chống chịu trước khủng hoảng.

Sự đứt gãy của các mạng lưới sản xuất và phân phối toàn cầu trong thời gian qua đã cho thấy những thiệt hại mang tính hệ thống. Những gián đoạn này không thể được khắc phục đơn giản thông qua cơ chế thị trường, mà đòi hỏi sự điều chỉnh sâu rộng về cấu trúc kinh tế.

Phản ánh bối cảnh này, Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 xuống còn 3,1%. Theo đánh giá của tổ chức này, nếu không có xung đột tại Trung Đông, tăng trưởng có thể đạt khoảng 3,4%, nhờ động lực từ công nghệ và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, trong kịch bản xấu nhất, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm thêm 1,3 điểm phần trăm, đưa kinh tế thế giới đến sát bờ vực suy thoái.

Việc điều chỉnh dự báo này đồng nghĩa với nguy cơ sụt giảm hàng nghìn tỷ USD sản lượng kinh tế toàn cầu, qua đó làm phức tạp thêm các nỗ lực phục hồi sau đại dịch. Đáng chú ý, nợ công toàn cầu hiện đã chạm ngưỡng khoảng 100.000 tỷ USD, tương đương 93% GDP thế giới - một mức cao kỷ lục trong lịch sử hiện đại.

Sảnh trung tâm (Atrium) của tòa nhà HQ2 thuộc Quỹ Tiền tệ Quốc tế tại Washington, DC, ngày 13/4/2026. Ảnh: EFE

Lạm phát dai dẳng và cú sốc chi phí toàn cầu

Không chỉ đối mặt với tăng trưởng chậm lại, nền kinh tế thế giới còn chịu áp lực từ lạm phát kéo dài. Trong một cảnh báo chung hiếm hoi, IMF, Ngân hàng Thế giới và Cơ quan Năng lượng Quốc tế nhận định giá năng lượng và phân bón sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

Ngay cả khi hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz được khôi phục, các yếu tố như chi phí bảo hiểm tăng, tắc nghẽn logistics và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng vẫn sẽ tiếp tục đẩy giá cả lên cao. Ước tính chi phí lương thực toàn cầu có thể tăng khoảng 6%, tạo áp lực lớn lên các quốc gia thu nhập thấp - nơi chi tiêu cho thực phẩm chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng thu nhập của người dân.

Sự kết hợp giữa tăng trưởng thấp và lạm phát cao làm dấy lên nguy cơ “đình lạm”, một trong những kịch bản khó kiểm soát nhất đối với các nhà hoạch định chính sách.

Gánh nặng nợ và rủi ro tài khóa mang tính hệ thống

Song song với lạm phát là vấn đề nợ công toàn cầu ngày càng trở nên nghiêm trọng. Theo IMF, nợ công có thể tăng lên mức tương đương 117% GDP toàn cầu vào năm 2029. Tại nhiều quốc gia thu nhập trung bình thấp, đặc biệt ở châu Phi, chi phí trả lãi vay hiện chiếm tới 20% nguồn thu ngân sách.

Điều này không chỉ hạn chế khả năng ứng phó với khủng hoảng mà còn làm suy yếu đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục và hạ tầng. Các chuyên gia từ Trung tâm Nghiên cứu Chính sách thuộc Đại học Liên hợp quốc (UNU-CPR) ước tính xung đột Trung Đông có thể làm suy giảm tới 7% sản lượng của các nền kinh tế bị ảnh hưởng trực tiếp trong vòng 5 năm tới - một tác động kéo dài và khó đảo ngược.

Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế Kristalina Georgieva trao đổi với Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Michael Froman trong một sự kiện khởi động trước thềm Hội nghị mùa Xuân của IMF và Ngân hàng Thế giới, ngày 9/4/2026 tại Washington, DC. Ảnh: Heather Diehl/Getty.

Thử thách đối với kiến trúc tài chính toàn cầu

Áp lực từ tăng trưởng chậm và chi phí cao đang đặt ra những thách thức lớn đối với hệ thống tài chính quốc tế. Nguồn dự trữ ngoại hối của nhiều quốc gia đang suy giảm nhanh chóng, trong khi nhu cầu tiếp cận nguồn vốn đa phương lại gia tăng mạnh.

Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho biết nhu cầu tài trợ khẩn cấp có thể lên tới 50 tỷ USD, trong khi Chủ tịch WB Ajay Banga nhận định cần thêm 20-25 tỷ USD để hỗ trợ các nền kinh tế dễ tổn thương.

Trong bối cảnh đó, các định chế tài chính quốc tế buộc phải xem xét lại khuôn khổ hoạt động, từ quy định an toàn vốn đến cơ chế cho vay, nhằm tăng cường khả năng cung cấp thanh khoản và hỗ trợ khẩn cấp.

Phản ứng của các quốc gia và sự thay đổi cán cân quyền lực

Một điểm đáng chú ý tại hội nghị là sự xuất hiện của “Nền tảng dành cho bên vay” - sáng kiến do các quốc gia Nam toàn cầu, với sự hậu thuẫn của Liên minh châu Phi, khởi xướng. Nền tảng này nhằm tạo ra một không gian để các nước đi vay phối hợp lập trường và thúc đẩy cải cách hệ thống tài chính quốc tế theo hướng công bằng hơn.

Các quốc gia như Ghana, Pakistan và Bangladesh đã kêu gọi tái cơ cấu nợ toàn diện, tạm hoãn nghĩa vụ trả nợ và tăng cường viện trợ không điều kiện. Lập luận của họ cho rằng các biện pháp “thắt lưng buộc bụng” truyền thống không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Các phân tích từ Trung tâm Phát triển Toàn cầu (CGD) cũng củng cố quan điểm này, khi cảnh báo rằng việc dành tới 20% ngân sách để trả lãi nợ đang làm suy giảm nghiêm trọng khả năng đầu tư phát triển dài hạn của nhiều quốc gia.

Chủ tịch WB Ajay Banga. Ảnh: Reuters

Kinh tế toàn cầu trước bước ngoặt tái định hình trong kỷ nguyên đa khủng hoảng

Xuyên suốt hội nghị, một thực tế ngày càng rõ ràng: kỷ nguyên toàn cầu hóa tối ưu chi phí đã khép lại. Thế giới đang bước vào một giai đoạn mới, nơi phân mảnh địa kinh tế và các ưu tiên an ninh quốc gia đóng vai trò chi phối.

Trong bối cảnh “đa khủng hoảng”, các giải pháp ngắn hạn không còn đủ để đảm bảo ổn định. Thay vào đó, các quốc gia cần tập trung vào cải cách cơ cấu, củng cố hệ thống an sinh xã hội và đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như chuyển đổi số và năng lượng tái tạo.

“Ngã rẽ” mà kinh tế toàn cầu đang đối mặt không chỉ là một giai đoạn khó khăn tạm thời, mà là một bước ngoặt mang tính định hình. Những lựa chọn chính sách hôm nay sẽ quyết định khả năng thích ứng và vị thế của mỗi quốc gia trong trật tự kinh tế mới - một trật tự được định hình không chỉ bởi tăng trưởng, mà còn bởi khả năng chống chịu trước những cú sốc ngày càng phức tạp và khó lường.

Trong một thế giới mà các cú sốc không còn diễn ra đơn lẻ mà ngày càng chồng lấn và khuếch đại lẫn nhau, thông điệp xuyên suốt từ Hội nghị mùa Xuân IMF-WB 2026 là rõ ràng: nền kinh tế toàn cầu đã bước qua một ngưỡng chuyển đổi mang tính bước ngoặt. Từ tăng trưởng, lạm phát, nợ công cho đến địa chính trị và năng lượng, mọi trụ cột của hệ thống kinh tế đều đang chịu áp lực tái định hình. Cách thế giới phản ứng trước thời điểm này sẽ không chỉ quyết định tốc độ phục hồi trong ngắn hạn, mà còn định hình trật tự kinh tế toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới. Một giai đoạn bất định đang mở ra, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để tái thiết một nền kinh tế toàn cầu cân bằng và kiên cường hơn.