Kinh tế tư nhân: Từ bước tiến quy mô đến yêu cầu phát triển chiều sâu

Đóng góp của khu vực tư nhân đối với ngân sách nhà nước tăng mạnh. Ảnh minh họa

Tăng trưởng mạnh về quy mô và năng lực tài chính

Bộ Tài chính cho biết, một trong những dấu ấn rõ nét nhất sau khi Nghị quyết 68 đi vào cuộc sống là sự gia tăng mạnh của cộng đồng doanh nghiệp. Từ tháng 5/2025, bình quân mỗi tháng có khoảng 18.000 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 37,8% so với bốn tháng đầu năm. Năm 2025, cả nước có gần 297.500 doanh nghiệp gia nhập nền kinh tế, tăng 27,4% so với năm trước. Tổng vốn đăng ký bổ sung đạt gần 6,4 triệu tỷ đồng, tăng 77,8%, phản ánh sự cải thiện đáng kể về khả năng huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư và sản xuất kinh doanh.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Bốn tháng đầu năm, cả nước có hơn 77.800 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký trên 730.000 tỷ đồng. Cùng với hơn 41.000 doanh nghiệp hoạt động trở lại, tổng số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt gần 120.000, tăng 32,8% so với cùng kỳ năm trước. Tính đến ngày 18/5/2026, Việt Nam có hơn 1.062 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Đây là cột mốc quan trọng, cho thấy khu vực tư nhân ngày càng khẳng định vững chắc vai trò trong cơ cấu nền kinh tế …

Đóng góp của khu vực tư nhân đối với ngân sách nhà nước (NSNN) cũng tăng mạnh. Năm 2025, thu ngân sách từ khu vực ngoài quốc doanh đạt 502.600 tỷ đồng, hoàn thành 135,7% dự toán. Thu từ hộ kinh doanh và cá nhân tăng hơn 36%, đạt mức cao nhất trong giai đoạn 2021-2025. Lũy kế từ đầu năm đến hết tháng 5/2026, tổng thu NSNN của khu vực ngoài quốc doanh ước đạt 67,9% dự toán, tăng 43,6% so với cùng kỳ. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã tham gia đầu tư vào các dự án hạ tầng giao thông, năng lượng và đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Thách thức nội tại làm chậm nhịp bứt phá

Bên cạnh những kết quả tích cực, khu vực kinh tế tư nhân vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức mang tính cấu trúc. Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - cho rằng kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển nhanh về số lượng nhưng chưa mạnh về chất lượng và quy mô. Phần lớn doanh nghiệp vẫn là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, năng lực cạnh tranh hạn chế và sức chống chịu trước những biến động của thị trường còn yếu. Theo khảo sát của VCCI, hơn 60% doanh nghiệp cho biết khó khăn lớn nhất hiện nay là tìm kiếm khách hàng và mở rộng thị trường. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh đang trở thành thách thức lớn hơn cả các thủ tục hành chính truyền thống.

Tiếp cận vốn vẫn là nút thắt kéo dài nhiều năm. Mặc dù tín dụng tăng trưởng khá, song phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) vẫn khó vay vốn do thiếu tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính chưa đáp ứng yêu cầu hoặc năng lực quản trị còn hạn chế. Trong khi đó, các kênh huy động vốn trung và dài hạn phát triển chưa tương xứng với nhu cầu của khu vực doanh nghiệp. TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội - nhận định, nghịch lý hiện nay là nền kinh tế không thiếu vốn nhưng doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận. Điều này phản ánh những bất cập trong cơ chế dẫn vốn và sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

Một rào cản khác là nhiều quy định pháp luật còn chồng chéo, thủ tục xử lý hồ sơ kéo dài, trong khi tâm lý e ngại trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ đang làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án. Tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất cũng là vấn đề lớn đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thủ tục tiếp cận đất đai ở một số nơi còn phức tạp, quỹ đất sạch hạn chế và chi phí thuê đất ở mức cao.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp sẽ khó đạt mục tiêu nếu chi phí tuân thủ pháp luật vẫn neo ở mức cao. Nhiều hộ kinh doanh còn e ngại các nghĩa vụ về kế toán, thuế, bảo hiểm và hoạt động thanh tra, kiểm tra sau khi chuyển đổi mô hình. Những hạn chế này cho thấy mặc dù đã có bước tiến đáng kể về số lượng doanh nghiệp, khu vực kinh tế tư nhân vẫn cần thêm những điều kiện thuận lợi để phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp trưởng thành

Để Nghị quyết 68 phát huy hiệu quả hơn nữa, Chính phủ đang đẩy mạnh cải cách thể chế, đẩy mạnh cải cách hành chính và nâng cao chất lượng thực thi. Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết, giai đoạn tới cần tập trung vào khâu tổ chức thực hiện, bảo đảm các chính sách đi vào cuộc sống và được đánh giá bằng hiệu quả thực tế mà doanh nghiệp nhận được. Từ năm 2026, trọng tâm không chỉ là ban hành thêm chính sách mà là nâng cao chất lượng thực thi.

Hiện Bộ Tài chính đang rà soát, sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng nhiều quy định liên quan đến đầu tư, thuế, phí, lệ phí, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ bảo lãnh tín dụng và Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mục tiêu là giảm chi phí tuân thủ, mở rộng khả năng tiếp cận vốn và nâng cao năng lực quản trị cho doanh nghiệp.

Về đất đai, ông Võ Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) - thông tin, quy định mới yêu cầu dành tối thiểu 20 ha hoặc 5% quỹ đất khu công nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, khởi nghiệp thuê lại với cơ chế hỗ trợ giảm giá từ Nhà nước. Đây được kỳ vọng là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận mặt bằng sản xuất thuận lợi hơn… Bên cạnh đó, các chuyên gia lưu ý doanh nghiệp cần chủ động minh bạch tài chính, nâng cao quản trị và đổi mới công nghệ. Khi các điểm nghẽn về vốn, đất đai và môi trường kinh doanh được tháo gỡ thực chất, khu vực tư nhân sẽ có thêm điều kiện thuận lợi để phát triển, đóng góp bền vững cho nền kinh tế./.