Kỳ 1: Người gây ra bạo lực và hành trình thay đổi nhận thức

Gây bạo lực nhưng không hiểu về bạo lực

Đó là nghịch lý đang tồn tại ở phần lớn những người gây ra bạo lực. Trong một sự kiện truyền thông về phòng, chống BLGĐ do tổ chức ActionAid tại Việt Nam tổ chức tại một xã của tỉnh Sóc Trăng (cũ, nay là TP Cần Thơ), có tới 80% người đàn ông đều trả lời: “Không” khi được hỏi “Anh có gây ra BLGĐ không?”.

Trong khi đó, phần lớn trong số họ hàng ngày đều có hành vi bạo lực trong gia đình mình hoặc bằng hành động, hoặc bằng lời nói. Nhưng, vấn đề quan trọng là những người đàn ông khi trả lời đã không hề nói dối, mà đơn giản chỉ vì họ không nghĩ đó là bạo lực.

Nhiều người bày tỏ, theo họ BLGĐ là hành vi đánh đấm, gây thương tích trên cơ thể nghiêm trọng và cần có sự can thiệp của chính quyền, công an. Còn hành vi tát hoặc chửi rủa vợ con trong gia đình đó là “quyền” được dạy dỗ vợ, con mà người chồng, người cha nào cũng có và đó không phải là bạo lực.

Từ tháng 10/2019 đến tháng 9/2022, Tổ chức HAGAR International tại Việt Nam đã thực hiện Dự án “Nâng cao năng lực cán bộ và nhận thức người dân trong việc cải thiện tiếp cận dịch vụ hỗ trợ cho phụ nữ và trẻ em chịu ảnh hưởng bởi bạo lực giới” tại 4 xã trên địa bàn hai tỉnh: Yên Bái (cũ, nay là tỉnh Lào Cai) và Nghệ An.

Trong khuôn khổ của Dự án, khảo sát cho thấy đa số người được khảo sát đều khẳng định người nắm quyền quyết định những vấn đề của gia đình phải là chồng/nam giới trong nhà (79,9% đồng ý). Từ đó kéo theo một số nhận thức khác như: Người vợ tốt là phải biết vâng lời chồng (62,7% đồng ý); người vợ biết im lặng khi bị chồng đánh, chửi để bảo vệ danh tiếng gia đình là người khôn ngoan (44,6% đồng ý)…

Và một điều đáng lo ngại hơn, khi 33,7% người được hỏi cho rằng nguyên nhân chính của hành vi BLGĐ là do “nam giới uống rượu, cờ bạc/có bồ/nghiện ngập”. Không chỉ dùng rượu để bao biện cho hành vi bạo lực của nam giới, gần 16% người được hỏi còn đổ lỗi do phụ nữ đã vụng về, không biết cách cư xử nên mới khiến nam giới gây ra bạo lực…

Nâng cao nhận thức cho người gây ra bạo lực

Những con số trên cho thấy phần nào nguyên nhân gốc rễ của bạo lực. Đó là quan điểm về bất bình đẳng giới đang tồn tại rất sâu bền trong nhiều gia đình, người chồng/nam giới trong gia đình luôn cho mình có nhiều đặc quyền hơn phụ nữ để định đoạt, trừng phạt cuộc sống của người thân. Và việc nam giới gây ra bạo lực luôn luôn nhận được sự bao biện đổ lỗi do tính cách: nóng tính, gia trưởng…; hoặc do hoàn cảnh: uống rượu, nghèo đói, vợ không nghe lời, nói nhiều…

Điều quan trọng là cả người gây ra BLGĐ và người bị BLGĐ đều vẫn duy trì quan niệm rằng đó là những mâu thuẫn hằng ngày, không tránh khỏi trong gia đình chứ không hề nghĩ rằng đó là hành vi BLGĐ và hành vi BLGĐ là vi phạm pháp luật và người bị BLGĐ được luật pháp bảo vệ. Chính vì thế, rất cần các chiến dịch truyền thông phòng, chống BLGĐ hướng tới đối tượng chính là thủ phạm gây ra những vụ BLGĐ.

Trong các năm 2008 và 2009, Chiến dịch truyền thông thuộc Dự án phòng, chống BLGĐ hướng tới đối tượng mục tiêu là nam giới do Cơ quan Hợp tác và Phát triển Quốc tế Tây Ban Nha tại Việt Nam tài trợ đã được thực hiện tại Hà Nội và Đà Nẵng.

Kết quả cho thấy đã tạo ra bước đột phá về tư duy khi trực tiếp coi nam giới là chủ thể cần thay đổi nhận thức, đồng thời biến họ thành hình mẫu tích cực trong việc đẩy lùi BLGĐ; chuyển đổi tư duy của đông đảo nam giới từ việc coi BLGĐ là “chuyện cá nhân/việc nội bộ” thành hành vi vi phạm pháp luật và không thể chấp nhận.

Với Dự án của Tổ chức HAGAR International tại Việt Nam tại 4 xã trên địa bàn hai tỉnh Yên Bái (cũ, nay là tỉnh Lào Cai) và Nghệ An cho thấy, tuy thiếu nhận thức về bạo lực do mình gây ra với người thân trong gia đình, nhưng bản thân người gây ra bạo lực không phải ai cũng cố chấp đến cùng, không chịu thay đổi.

Kết quả từ phỏng vấn sâu nam giới của Dự án cho thấy, hầu hết nam giới đều mong muốn được tham gia các buổi sinh hoạt về kỹ năng giải quyết mâu thuẫn gia đình mà không dùng bạo lực, kỹ năng kiểm soát cơn nóng giận.

“Em muốn học cách hòa giải để giúp đỡ gia đình” là mong muốn của một nam giới ở xã Bình Thuận, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái (cũ, nay là xã Nghĩa Tâm, tỉnh Yên Bái).

“Nói chung là người con trai khi điên lên thì chửi bới, hoặc là tức thì đánh liền. Nếu nóng thì mình nên học cách sử dụng phương pháp kiềm chế cơn nóng giận”, một nam giới ở xã Quỳnh Lương, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An (cũ, nay là xã Minh Lương, tỉnh Nghệ An) bày tỏ.

Nhiều nam giới khi tham gia sự kiện truyền thông về phòng, chống BLGĐ do tổ chức ActionAid tại Việt Nam tổ chức tại một xã của tỉnh Sóc Trăng (cũ, nay là TP Cần Thơ) cho biết, sở dĩ họ bạo lực với vợ con vì bị ảnh hưởng, tác động từ nhỏ do phải chứng kiến cảnh bạo lực từ phía người cha trong gia đình và phải chịu tâm lý ức chế, dồn nén; bị căng thẳng trong công việc, gia đình, xã hội dẫn đến nóng giận, nổi cáu, khó kiềm chế…

“Trước đây gia đình tôi thường xuyên có cãi lộn, tôi cứ đi nhậu về là lại đánh vợ. Tôi không biết chữ, nhưng nhờ được tham gia nhiều buổi sinh hoạt truyền thông do xã và ActionAid tổ chức, tôi đã nhận ra lỗi của mình là vi phạm luật pháp. Thôi, nam giới chịu khó làm đỡ vợ con việc nhà, không uống rượu, đánh lộn vợ con. Bố mẹ có tốt mới có thể nuôi dạy con cái tốt được. Tôi sẽ không đánh vợ nữa”, một nam giới chia sẻ.

(Còn tiếp)

Hiện nay nhiều mô hình phòng, chống BLGĐ hướng tới đối tượng mục tiêu là nam giới đã và đang vận hành hiệu quả tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước như: Mô hình Câu lạc bộ (CLB) “Nam giới tiên phong phòng ngừa, ứng phó với bạo lực phụ nữ và trẻ em” là sáng kiến cộng đồng do Hội LHPN Việt Nam phối hợp cùng Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women) khởi xướng, thúc đẩy nam giới đóng vai trò là nhân tố thay đổi tích cực, tiên phong bảo vệ phụ nữ và trẻ em, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới; Mô hình CLB “Người cha trách nhiệm” là sáng kiến thúc đẩy bình đẳng giới và phòng, chống BLGĐ do Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tài trợ giúp nam giới trong độ tuổi thanh niên và trung niên thay đổi định kiến giới, chia sẻ việc nhà và đồng hành cùng con…