Kỳ 1: 'Quỹ ngoại tệ đặc biệt' B.29 - 1 trong 5 đường mòn 'Hồ Chí Minh' lịch sử

Quỹ ngoại tệ đặc biệt (B.29) và Ban Tài chính đặc biệt - Trung ương Cục miền Nam (N.2683) đón nhận Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân

Sự ra đời của “Quỹ ngoại tệ đặc biệt”

Trong cuộc kháng chiến trường kỳ, trước sự can thiệp quy mô ngày càng lớn của đế quốc Mỹ, dưới nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh sáng tạo của Đảng, Bộ Chính trị đã đưa ra một quyết định chiến lược, tạo nên sức mạnh tổng hợp để đánh thắng kẻ địch, đó là cần thiết phải gấp rút chi viện cho chiến trường miền Nam nhằm tạo thế và lực cũng như thể hiện tinh thần “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”. Nhiệm vụ nặng nề này được giao cho Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Phó Thủ tướng) Phạm Hùng phụ trách.

Thực hiện nhiệm vụ đặc biệt do Nhà nước giao phó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam đã thành lập tại Vietcombank một “Quỹ ngoại tệ đặc biệt” vào tháng 4/1965 mang mật danh B.29. Với một cơ cấu tổ chức rất gọn nhẹ, hoạt động đơn tuyến và bảo mật tối đa, B.29 tồn tại và hoạt động như một bộ phận trong bộ máy của Cục Ngoại hối - Vietcombank nhưng về thực chất là một “Ngân hàng Ngoại hối đặc biệt”, phục vụ riêng cho việc chi viện cho chiến trường. Tất cả cán bộ của B.29 đều là đảng viên, lập thành một tổ Đảng thuộc Chi bộ Phòng Kế toán và Phòng Ngân quỹ, thuộc Liên chi bộ Cục Ngoại hối - Vietcombank, trực thuộc Đảng ủy cơ quan NHNN Trung ương. Người trực tiếp điều hành hoạt động của B.29 là ông Mai Hữu Ích - Phó Cục trưởng Cục Ngoại hối kiêm Phó Giám đốc Vietcombank.

Vai trò, nhiệm vụ

Triển khai những nghiệp vụ đặc thù (như AM, FM), với những cơ sở, tổ chức hoạt động bí mật ngay trong lòng địch, từ B.29, tiền mặt các loại (chủ yếu là đô la Mỹ và tiền ngụy Sài Gòn) qua nhiều phương thức và con đường khác nhau đã được vận chuyển vào miền Nam, để rồi tiếp tục âm thầm len lỏi như hệ thống mạch máu của cuộc kháng chiến, tiếp sức cho các chiến trường qua sự đón nhận của các đầu cầu thuộc Trung ương Cục miền Nam như: Ban Ngân khố Tín dụng R (C32), Ban Tài chính đặc biệt (N.2683)... Các đơn vị này đóng vai trò như là tổng kho quỹ tiếp nhận, vận chuyển, bảo quản, chế biến (hối đoái), cấp phát tiền đến các căn cứ, cơ sở cách mạng để quản lý, điều hành, phân phối, sử dụng cho các nhu cầu của kháng chiến như mua vũ khí, khí tài, lương thực, thuốc và trang thiết bị y tế....

Hình ảnh Hòm sắt đựng Đô la Mỹ dùng để vận chuyển tiền của B29 chi viện chiến trường miền Nam theo đường mòn Hồ Chí Minh trên bộ và trên biển từ 1965-1975

Theo lời kể lại của ông Mai Hữu Ích, B.29 thực hiện thanh toán, chuyển tiền an toàn, bí mật, cung cấp nguồn tài chính mua vật tư, kỹ thuật, và vũ khí đạn dược tại chỗ cho chiến trường miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cụ thể với 2 nhiệm vụ chính là: (i) Tập trung các nguồn vốn ngoại tệ về viện trợ và ủng hộ cho miền Nam vào “Quỹ đặc biệt” và (ii) Nắm vững tính chất từng nguồn vốn đó để xây dựng phương án chi viện cho các chiến trường, đệ trình Trung ương duyệt và đảm bảo chi viện bằng ngoại tệ được tuyệt mật và kịp thời cho tiền tuyến trong mọi tình huống.

Trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt khi đó, B.29 vừa vận dụng những nghiệp vụ ngoại hối phổ thông của ngân hàng, vừa phải kết hợp với các kỹ thuật quân sự, tình báo, mà xuyên suốt những hoạt động đó là ý chí cách mạng, là niềm tin và lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc. Trong suốt quá trình hoạt động, B.29 với đội ngũ cán bộ nòng cốt là những người có năng lực, đủ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ về tài chính, ngân hàng, thông thạo ngoại ngữ, có kinh nghiệm thực tiễn, có khả năng phân tích, tổng hợp (Nhiều đồng chí được đào tạo bài bản từ các nước như: Liên Xô, Trung Quốc, Pháp...), đã lập thành một tổ chức có bộ máy rất tinh vi, liên kết giữa hậu phương với tiền tuyến, có mạng lưới trong nước và quốc tế để vận chuyển tiền với nhiều phương thức sáng tạo, chi viện kịp thời cho chiến trường miền Nam, vượt qua sự chống phá của kẻ thù không những mạnh về quân sự mà còn rất thành thạo về tài chính - tiền tệ.

Hệ thống tổ chức và hoạt động của B.29 đặc thù đến mức được ví như một “binh chủng không súng đạn”, được coi là 1 trong 5 "đường mòn Hồ Chí Minh" trên biển/trên không, góp phần quan trọng vào thắng lợi thống nhất đất nước. Con đường huyền thoại này đã giúp rút ngắn thời gian chuyển tiền từ Quỹ ngoại tệ đặc biệt - B.29 ở Hà Nội vào miền Nam, bảo đảm kịp thời, tiết kiệm công sức và xương máu của cán bộ, chiến sĩ. Đây là một chiến công thầm lặng trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc mà Cục Ngoại hối - Vietcombank có vinh dự được tham gia.

Lịch sử tự hào - Góp công thầm lặng

Ra đời và hoạt động trong hoàn cảnh lịch sử đất nước đặc biệt gian khó, vừa có hòa bình, vừa có chiến tranh; Vietcombank với vai trò độc quyền về hoạt động ngân hàng đối ngoại đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Chính phủ và ngành Ngân hàng giao phó, vừa đáp ứng nhu cầu ngoại tệ cho nền kinh tế của hậu phương miền Bắc, vừa làm tròn nhiệm vụ cung ứng ngoại tệ cho chiến trường miền Nam. Đặc biệt, Cục Ngoại hối - Vietcombank đã hoàn thành xuất sắc vai trò hậu phương vững chắc về tiền tệ; trực tiếp tham gia vận chuyển ngoại tệ từ miền Bắc vào Nam phục vụ kháng chiến.

Với đội ngũ cán bộ, nhân viên có bản lĩnh, trí tuệ, không quản ngại hy sinh gian khó, Vietcombank đã góp phần đảm bảo cho dòng huyết mạch tài chính lưu thông không ngừng nghỉ, phục vụ cho cách mạng, đã góp phần chuyển tải tấm lòng của Chính phủ và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới đến với miền Nam ruột thịt. Đó là những chiến công thầm lặng góp phần làm nên những thắng lợi vĩ đại của dân tộc, mà đỉnh cao là đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Sau ngày giải phóng, tổng kết lại, trong giai đoạn 1963-1975, B.29 đã cung ứng, thanh toán hàng trăm triệu USD, bảo đảm thông suốt nguồn ngoại tệ, đặc biệt quan trọng trong các năm cuối của chiến tranh.

Do những đóng góp thầm lặng nhưng to lớn, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Quỹ ngoại tệ đặc biệt (B.29) và Ban Tài chính đặc biệt - Trung ương Cục miền Nam (N.2683) đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 9/6/2009.

Tự hào là một phần của lịch sử, Vietcombank, với một trong những đóng góp tiêu biểu trong giai đoạn kháng chiến là hoạt động của Quỹ Ngoại tệ đặc biệt - B.29. Sau ngày giải phóng, Vietcombank đã sử dụng kinh nghiệm này để tiếp quản, thu hồi tài sản, vốn lớn từ các ngân hàng cũ ở nước ngoài về cho quốc gia, hỗ trợ khôi phục kinh tế; đồng thời phá thế bao vây, cấm vận của đế quốc Mỹ, tham gia đàm phán xóa nợ của Việt Nam tại các câu lạc bộ Paris và câu lạc bộ Luân Đôn, góp phần tăng cường nền tài chính và uy tín đất nước trên trường quốc tế./.

Đặng Trần